Montibus descendum

Ιστορικοί βενετσιάνικοι χάρτες

2011-05-20T11:55:00.004+03:00

Όσοι ενδιαφέρονται για την ιστορία των ελληνικών περιοχών κατά τον Μεσαίωνα και ιδιαίτερα την ύπαρξη και τις θέσεις πόλεων και οικισμών, πιθανόν να βρουν ενδιαφέροντες τους χάρτες που παραθετουμε στη συνέχεια. Πρόκειται για χάρτες του 15ου-16ου αιώνα που παρασκευάστηκαν για λογαριασμό της τότε θαλασσοκράτειρας Βενετίας. Ένας χάρτης του Ελληνικού Αρχιπελάγους του 1421, ένας ναυτικός χάρτης της Κρήτης του 1563 και ένας χάρτης της Πελοποννήσου πιθανόν του 15ου αιώνα. Όλοι προέρχονται από τον ΙΧ τόμο των "Mνημείων Ελληνικής Ιστορίας" του Κ. Σάθας που εκδόθηκαν στο Παρίσι το 1890.

Χάρτης Ελληνικού Αρχιπελάγους (1421)
Ο δημιουργός του χάρτη είναι ο Francesco de Cesanis, απεικονίζει τα σημαντικότερα λιμάνια του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου. Οι διάφορες πόλεις είναι χρωματισμένες ενδεχομένως σαν ένδειξη του εξουσιαστή τους. Απεικονίζονται και οι σημαίες των σημαντικότερων κρατών της εποχής. Η σημαία της Κωνσταντινούπολης με τον σταυρό και τα 4 "Β", η λευκή με τον ερυθρό σταυρό της Γένοβας, ο αετός της αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας, ο λέοντας της αρμενικής Κιλικίας και οι σημαίες με το "άστρο του Δαβίδ" (ή την "ασπίδα του Σολομώντα" για τους μωαμεθανούς) που φαίνεται ότι ήταν εκτός από το σύμβολο του Εμιράτου των Καραμανιδών (Karamanoğlu) και το σύμβολο κάποιου άλλου σελτζούκικου εμιράτου της Μ.Ασίας.

Προεπισκόπηση

Εικόνα σε υψηλότερη ανάλυση‎ ((1.358 × 946 pixel, μέγεθος αρχείου: 1,84 MB, τύπος MIME: image/png))

Ναυτικός Χάρτης Κρήτης (1563)
Ο κατασκευαστής είναι ο Κρητικός, κατά τον Σάθα, Γεώργιος Καλαπόδας (Giorgio Calapoda). Ο χάρτης βρίσκεται στο παλάτι των Δόγηδων στην Βενετία. Διακρίνονται αρκετά καλά οι οικισμοί, τα καστέλια, τα λιμάνια και οι κάμποι της Κρήτης με τα βενετσιάνικα ονόματά τους.

Προεπισκόπηση

Εικόνα σε υψηλότερη ανάλυση‎ ((1.406 × 915 pixel, μέγεθος αρχείου: 2,1 MB, τύπος MIME: image/png))

Χάρτης Πελοποννήσου
Ο χάρτης βρίσκονταν (τουλάχιστο το 1890) στην βιβλιοθήκη του Αγ. Μάρκου στην Βενετία με σήμανση Class. IV. cod. LXII. Δεν μπόρεσα να διακρίνω ένδειξη ή άλλη αναφορά για την χρονολογία κατασκευής του στην πηγή μου. Οι Βενετοί πάντα είχαν έντονο ενδιαφέρον για την Πελοπόννησο, κατά τον βενετοτουρκικό πόλεμο του 15ου αιώνα οι Βενετοί έλεγχαν μεγάλες περιοχές της Πελοποννήσου μέχρι περίπου του 1500. Κάποιες πόλεις συνέχισαν να βρίσκονται υπό βενετικό έλεγχο, όπως το Ναύπλιο (1540) ή η Μεθώνη για δεύτερη φορά (1531-2). Οπως είναι γνωστό ολόκληρη η Πελοπόννησος άνηκε στο κρατος της Βενετία την περίοδο 1685-1715. Επομένως ο χάρτης είναι ίσως του 15ου αιώνα ή του 1700. Η ύπαρξη κάποιων τοποθεσιών όπως Αγγελόκαστρο στην Αιτωλοακαρνανία, Καστέλο Τορνέζε στην Ηλεία ή κάστρου(;) Εξαμίλια στον Ισθμό ίσως δείχνουν ότι ο χάρτης είναι παλιότερος. Αλλά πάλι υπάρχει και κάτι που μοιάζει με Μεσολόγγι, το οποίο έχω την εντύπωση ότι είναι μεταγενέστερο κτίσμα.

Προεπισκόπηση

Εικόνα σε υψηλότερη ανάλυση‎ ((2.354 × 1.776 pixel, μέγεθος αρχείου: 8,17 MB, τύπος MIME: image/png))

Σημείωση: Λόγω του μεγάλου μεγέθους των αρχείων βλέπετε μόνο την προεπισκόπησή τους. Ακολουθείστε το σύνδεσμο κάτω από τις ενδεικτικές εικόνες για να τις δείτε σε πλήρη ανάλυση.

Τα παράπονα των Ανθενωτικών του 1450

2011-05-07T17:58:00.011+03:00

Δύο τραπεζουντιακοί θρήνοι είναι γενικότερα γνωστοί για την άλωση της Πόλης το 1453. Ο πρώτος αφορά στον ερχομό ενός πουλιού που φέρνει στην Τραπεζούντα γραμμένο σε χαρτί το άγγελμα της συμφοράς. Και ο δεύτερος που αναφέρεται στην εποχή που «ο Έλλεν Κωνσταντίνον» όριζε την Πόλη, είχε όμως γύρω του ανθρώπους, ύπουλους και λιπόψυχους. Ο δεύτερος όπως απέδειξε ο καθηγητής Λαογραφίας Κ. Ρωμαίος έχει υποστεί διαδοχικούς συμφυρμούς από μεταγενέστερα ιστορικά γεγονότα, με την αρχική έμπνευση του λαϊκού δημιουργού να έχει αφετηρία στη διαμάχη Ενωτικών-Ανθενωτικών κατά τα τελευταία χρόνια της Πόλης.

Η πιο χαρακτηριστική παραλλαγή απαλλαγμένη από νεώτερες προσθήκες είναι η ακόλουθη, με αρχική δημοσίευση: Σαβ. Ιωαννίδου, Ιστορία και στατιστική Τραπεζούντος και της περί ταύτην χώρας, εν Κωνσταντινουπόλει 1870.

«Την Πόλην όντας όριζεν ο Έλλεν Κωνσταντίνον
είχεν πορτάρους δίκλωπους, αφέντες φοβετσιάρους,
εκείνος είχεν σύνοδον Ρωμαίους δωδεκάραν,
εκείνος είχεν σύνοδον Ρωμαίους αφεντάδες.
Εκείν’ ‘κ’ εκρίναν δίκαια, εδώκαν τα κλειδία’
εκλείδωσαν τα εγκλησιάς, όλα τα μοναστήρια,
εκλείδωσαν τ’ Αϊάν Σοφιάν, το μέγα μοναστήριν.
Απ’ ουρανού κλειδίν ερθέν σ Αϊάς Σοφιάς την πόρταν.
Χρόνους ήρθαν κι επέρασαν, καιροί έρθαν κι εδέβαν,
‘νεσπάλθεν το κλειδίν αθές κι απέμνεν κλειδωμένον.
Θελ’ απ’ ουρανού μάστοραν και από γην αργάτεν.»

Δίκλωπος = προδότης
‘νεσπάλθεν = ελησμονήθει

Όπως αποδεικνύει ο λαογράφος διεξοδικά, σε άλλες παραλλαγές προστίθενται στίχοι από μεταγενέστερα γεγονότα. Σε κάποια περιλαμβάνεται στίχος που αναφέρεται στον Γενουάτη Ιωάννη Ιουστινιάνη:

«Είχεν πορτάρους δίκλωπους, αφέντες φοβετσιάρους,
είχεν αφέντην σερασκέρ’ τον μέγαν Ιωάννην.»

Σε άλλη μπαίνουν στίχοι που ανήκουν σε έναν προδότη Μαρθάν ή Μάραντον κάποιου ποντιακού κάστρου με το όνομα Παλαιόκαστρον.

«Την Πόλην όντας όριζεν ο μέγαν Κωνσταντίνον
είχεν κριτάδους δίκλωπους, αφέντεους φοβετσιάρους,
είχεν σκλάβον τον Μάραντον κι’ έδωκεν τ’ ανοιγάριν»

Αξίζει να αναφερθούμε σε αυτό το περιστατικό. Πρόκειται για φρούριο ονομαζόμενο τελευταία Παλαιόκαστρον σε απόσταση δεκατεσσάρων ωρών από τη θάλασσα στην «περιφέρεια της μονής Βαζελώνος επί του Πυξίτου ποταμού, περί το χωρίον Ζαβεράν, όπερ ην επί των Κομνηνών η έδρα ή πρωτεύουσα του Βάνδους Ματζουκαίων». Το σχετικό τραγούδι με το Παλαιόκαστρον ανήκει πιθανότατα σε χρόνο παλαιότερο του 1453:

«Κάστρο μ’ καστρο μ’, Παλαιόκαστρον, παλαιοθεμελιωμένον,
σιτ’ εσ’ μέγας και δυνατός το πώς επαραδόθες;
- Είχα πορτάρην δίκλωπον, αφέντην φοβετζέαν,
είχα τον σκύλον τον Μαρθάν του κάστρου παραδότεν.»

Κατόπιν έρευνας των καθηγητών Ρωμαίου και Απ. Βακαλόπουλου σε οθωμανικά κτηματολόγια διαπιστώθηκε η περίπτωση εννέα αξιωματικών του Δαβίδ Κομνηνού τελευταίου αυτοκράτορα της Τραπεζούντας, που απέκτησαν τιμάρια σαν ανταμοιβή της συνεργασίας τους με τους Τούρκους. Σε αυτούς περιλαμβάνεται και ο διαβόητος στον ποντιακό λαό του 15ου αιώνα Μαρθάς. Το τουρκικό κτηματολόγιο αναφέρει: «Το τιμάριο του Μερνέ, δηλαδή του χριστιανού που είναι φόρου υποτελής, αυτού που παράδωσε το κάστρο της Τορούλ». Ο Μερνέ ή Μερτέ κατά τον Απ. Βακαλόπουλο γραμμένος αραβικά διαβάζεται επίσης και ως Μαρτά, ενώ η Τορούλ αντιστοιχεί στο κάστρο της Άρδασας και συμπερασματικά στο Παλαιόκαστρο του τραγουδιού.

Άρδασα – Τορούλ – Παλαιόκαστρο σε χάρτη και καρτ-ποστάλ των αρχών του 20ου αιώνα.

Κλείνοντας την παρένθεση με τις υστερόχρονες παραλλαγές που εμπλέκουν τον Ιουστινιάνη και τον Μαρθάν και ακολουθώντας την ανάλυση του Κ. Ρωμαίου προχωρούμε στα ιστορικά στοιχεία του τραγουδιού, αφήνοντας τα φιλολογικά και λαογραφικά. Το επίκεντρο του τραγουδιού είναι ο κλονισμός της καθημερινής ζωής στην Πόλη από το μέγιστο ζήτημα της Ένωσις των Εκκλησιών, που ταλάνισε τα τελευταία χρόνια της ελεύθερης ζωής της, 1440-1453. Είχε προηγηθεί η Σύνοδος της Φλωρεντίας, που κράτησε 2 χρόνια και ο γνωστός διαχωρισμός σε Ενωτικούς και Ανθενωτικούς που ακολούθησε.

Το βασικό θέμα, που προκάλεσε τη γέννηση του τραγουδιού είναι το γεγονός ότι οι σύμβουλοι του Κωνσταντίνου κλείδωσαν τις εκκλησίες και ιδιαίτερα την Αγία Σοφία. Ο Ενωτικός Πατριάρχης της Πόλης (πρώτα Μητροφάνης και έπειτα Γρηγόριος) και γενικά οι Ενωτικοί είχαν στα χέρια τους την Αγία Σοφία και πολλές εκκλησίες στην Πόλη, που ήταν απαγορευμένες στους Ανθενωτικούς. Για τους Ανθενωτικούς η Αγιά Σοφιά ήταν κλειδωμένη για 13 ολόκληρα χρόνια ή για την ακρίβεια καθιστούσαν οι ίδιοι τους εαυτούς τους «αυτό-αποκλειόμενους» για να μην μολυνθούν από την κοινωνία στην λατρεία με την αντίπαλη χριστιανική παράταξη. Και φυσικά στο μέλλον η είσοδός τους στη Μεγάλη Εκκλησία ήταν επίσης απαγορευμένη γιατί η μετατροπή της σε τζαμί, την καθιστούσε απαγορευμένη και απάτητη από τους «απίστους».

Οι Ρωμαίοι «αφεντάδες» που είχαν «σύνοδον» και αποτελούσαν «δωδεκάραν» δεν είναι άλλοι από τους πολιτικούς και στρατιωτικούς σύμβουλους, τη Γερουσία και γενικότερα την αυλή του Αυτοκράτορα. Αντίθετα οι κατώτερες τάξεις της κοινωνίας, οι μοναχοί και ο κατώτερος κλήρος ήταν αναφανδόν κατά της Ένωσης. Βέβαια, το κλείδωμα των εκκλησιών έλαβε χώρα σχετικά νωρίς, πριν ανεβεί στο θρόνο ο «Έλλεν Κωνσταντίνον», όμως η καταφορά εναντίον του έχει και αυτή την αιτιολογία της.

Αρχικά ο Ιωάννης ο Η’, αν και είχε δεχθεί τις αποφάσεις της Συνόδου της Φλωρεντίας δίσταζε να προχωρήσει στην εφαρμογή τους. Με συνέπεια οι Ανθενωτικοί να νομίσουν ότι είναι με το μέρος τους. Ο ίδιος ο Ιωάννης τους επέτρεψε να αναπτύξουν δημόσια τις θέσεις τους και να συμμετάσχουν σε ειδική σύνοδο στο Παλάτι του Ξυλαλά στην Πόλη που κράτησε επί δεκαπέντε ημέρες. Οι συζητήσεις έγιναν ενώπιον του Αυτοκράτορα και της Γερουσίας.

Την σχετική αναβλητικότητα του Ιωάννη του Η’ στο θέμα της Ένωσης διαδέχθηκε η απεγνωσμένη δραστηριότητα του διαδόχου του Κωνσταντίνου του ΙΑ’. Ο Κωνσταντίνος υπήρξε εξαιρετικά αντιπαθής ανάμεσα στις τάξεις των Ανθενωτικών, ούτε τον αναγνώριζαν επίσημα ότι εστέφθη αυτοκράτορας, ούτε μνημόνευαν το όνομά του στις εκκλησίες. Ο φανατισμός των Ανθενωτικών εναντίον του Κωνσταντίνου έγινε ζωηρότερος και έντονος, όταν πραγματοποιήθηκε η επίσημη διακήρυξη της Ένωσης των Εκκλησιών, με επίσημη λειτουργία στη Μεγάλη Εκκλησια της Αγίας Σοφίας την 12η Δεκεμβρίου του 1452. Ο Πάπας και ο Πατριάρχης μνημονεύθηκαν στα δίπτυχα, έγινε προσευχή για αυτούς και προκηρύχθηκε το διάταγμα της Ενώσεως της συνόδου της Φλωρεντίας.

Η φράση ότι ο βασιλιάς είχε «σύνοδον» του ποντιακού τραγουδιού φαίνεται ότι ήταν συνηθισμένη στα μεσαιωνικά χρόνια. Όταν ο πάπας Ευγένιος συμβούλευε τον αυτοκράτορα Ιωάννη Η’ να ασκήσει πίεση στους ορθόδοξους ιεράρχες αυτός απάντησε: «Εγώ γαρ ουκ ημί αυθέντης της συνόδου, αλλ’ ουδέ τυραννικώς βούλομαι ποιήσαι την συνοδόν ειπείν τι». Επίσης η φράση «εδώκαν τα κλειδίαν» προφανώς δεν αναφέρεται στα κλειδιά που άνοιγαν τα τείχη της Πόλεως, αλλά στα κλειδιά των εκκλησιών που δόθηκαν στους αντίπαλους Ενωτικούς και στους εχθρούς Λατίνους, που είχαν πια δικαίωμα να μπαίνουν στις ελεύθερα στις εκκλησίες και να συλλειτουργούν με τους ορθόδοξους.

Το ερώτημα γιατί να γεννηθεί και να διασωθεί ένα κατεξοχήν ανθενωτικό τραγούδι στην περιοχή της Τραπεζούντας, κατά τον Κ. Ρωμαίο έχει εύκολη απάντηση. Στην αυτοκρατορία της Τραπεζούντας δεν γνώρισαν ιδιαίτερη συμπάθεια οι ενωτικές ιδέες. Από έναν κατάλογο περιοχών του Βυζαντίου φιλικά διακείμενων στην Ένωση που δίνει ο απεσταλμένος του Πάπα το 1448 Ισίδωρος συνάγεται ότι «πολλά πλήθη Γραικών τη ενώσει και διανοία πρόσκεινται» και ότι «αυτίκα η νήσος πάσα Ρόδος, αλλά δη και Κύπρος, και εν Κωνσταντινουπόλει πλείστοι, και εν εταίραις ελαχίσταις νήσοις ου ραδίως αριθμητοί» υπάρχουν. Και συνεχίζει απαριθμώντας Μεθώνη, Κορώνη και άλλες πόλεις. Όμως πουθενά δεν γίνεται μνεία καμίας μικρασιατικής περιοχής και βεβαίως του Πόντου. Αντίθετα, εκτός από την αρνητική μαρτυρία (απουσία), υπάρχει η καταφατική μαρτυρία για την μεγάλη συμπάθεια που έτρεφαν στον Πόντο και την επικοινωνία που είχαν με τους Ανθενωτικούς της Πόλης. Υπάρχει σαφής μαρτυρία ότι ο Αυτοκράτωρ της Τραπεζούντας ζήτησε και έλαβε από τον αρχηγό των Ανθενωτικών Γεώργιο Σχολάριο γραπτό αντίγραφο, που περιείχε τα θεολογικά επιχειρήματα της ανθενωτικής μερίδας.

Μαρτυρίες της οργής των Ανθενωτικών για την μοιραία και ενωτική συλλειτουργία της 12ης Δεκεμβρίου του 1452 υπάρχουν και σε άλλες παραλλαγές και στίχους τραγουδιών της εποχής (από άλλες περιοχές ) που φαίνεται πως εκφράζουν αρχικά το ανθενωτικό πνεύμα, πριν υποστούν τους ακόλουθους συμφυρμούς από επόμενα ιστορικά γεγονότα όπως συχνά συμβαίνει στο δημοτικό τραγούδι. Έχουμε δηλαδή ξεκάθαρα τραγούδια που αναφέρονται σε διακοπή από ουρανού, από αγανακτισμένη φωνή αγγέλου που προστάζει την διακοπή της λειτουργίας.

«Φωνή τους ήρθ’ από το Θιο κι απ’ την αγγέλου κρίση»

Που με διάφορους τρόπους ευθέως ζητεί:

«Αφήτ’ αυτή τη ψαλμουδιά κι ας χαμηλώσουν τ’ Άγια!»
«Πάψτε, παπάδες, τα χαρτιά και κλείστε τα βαγγέλια!»
«Πάψετε το Χερουβικό κι ας χαμηλώσουν τ’ Άγια!»

Για τα περιστατικά αυτά ακολουθούν οι χαρακτηριστικές μαρτυρίες του χρονογράφου της αλώσεως Μιχαήλ Δούκα. Για την εγκατάλειψη της Αγιάς Σοφιάς:

«Οι δε της πόλεως από της ημέρας εκείνης εν η εγένετο τάχα η ένωσις εν τη μεγάλη εκκλησία, ως Ιουδαίων συναγωγήν ταύτην απέφευγον, και ουκ ην εν αυτή ούτε προσφορά ούτε ολοκαύτωσις ούτε θυμίαμα. Ει έτυχε τις των ιερέων λειτουργήσαι θεώ εν ημέρα επισήμω, οι προσευχόμενοι μέχρι της ώρας της προσφοράς ίσταντο, και τότε πάντες εξήρχοντο, ούτω γυναίκες ως άνδρες, ούτω μοναχοί ως μονάζουσαι. Τι χρη λέγειν; Και τον ναόν ως βωμόν και την θυσίαν ως Απόλλωνι τελουμένη ενόμιζον» […] «Και η μεγάλη εκκλησία ως καταφύγιον δαιμόνων και βωμός Ελληνικός αυτοίς ελογίζετο. Που κηροί; Που έλαιον εν ταις λυχναψίαις; Τα πάντα σκοτεινά, και ουδείς ο κωλύων. Έρημον το άγιον τέμενος εφαίνετο, προσημαίνον την ερημίαν ην υποστήναι μέλλει μετ’ ολίγον».

Πιο συγκεκριμένα για τη λειτουργία στις 12 Δεκεμβρίου του 1452, όταν ο Πάπας έστειλε τους απεσταλμένους του, με επικεφαλής τον Έλληνα το γένος καρδινάλιο Πολωνίας Ισίδωρο, και ζήτησε να λάβει «το μνημόσυνον εν τη μεγάλη εκκλησία» ο Δούκας περιγράφει τα όσα οχλοκρατικά επακολούθησαν με επικεφαλής τους ανθενωτικούς μοναχούς της Πόλης. Πρώτα ζήτησαν την γνώμη του αρχηγού τους μοναχού Γενναδίου, του ποτέ Γεωργίου Σχολαρίου, που τοιχοκόλλησε έξω από το κελλί του στη μονή Παντοκράτορος τη γνώμη του ότι «κακώς απεμακρύνθησαν εκ της ελπίδος του θεού και ήλπισαν εις την δύναμιν των Φράγκων». Τότε ξέσπασε η αναταραχή:

«Αι δοκούσαι καθαραί και εις θεόν εν ορθοδοξία σχολάζουσαι μονάστριαι, κατά το δοκούν αυταίς και τον αυτών διδάσκαλον Γεννάδιον, άπασαι συν τοις ηγουμένοις και πνευματικοίς και λοιποίς ιερεύσι και λαϊκοίς το «ανάθεμα» εξεβόησαν, και τον όρον της συνόδου και τους στέρξαντες και στέργοντας και μέλλοντας στέρξαι αναθεμάτισαν. Ο χυδαίος ουν και αγοραίος λαός εξελθόντες εκ της αυλής του μοναστηρίου εν καπηλείοις κρατούντες εν χερσί τας φιάλας πλήρεις ακράτου, αναθεμάτιζαν τους ενωτικούς, πίνοντας εις πρεσβείαν της εικόνος της θεομήτορος, και παρακαλούντες αυτήν του γενέσθαι προστάτις και αρωγός της πόλεως, ως ποτέ κατά του Χοσρόου και του Χαγάνου και κατά Αράβων, ούτω και νυν κατά του Μεχεμέτ «την γαρ Λατίνων ούτε βοήθειαν ούτε την ένωσιν χρήζομεν, απέστω αφ’ ημών η των αζυμιτών λατρεία». Οι δε εν τη μεγάλη εκκλησία αθροισθέντες Χριστιανοί δέησιν προς τον θεόν εκτενή ποιήσαντες, και τους λόγους του καδδηναλίου ενωτισθέντες, έστερξαν τον της ενώσεως όρον, και αυτοί μετά συμφωνίας, ως ότι παρελθούσης της περιστάσεως των Τούρκων και γαλήνης γενομένης καθίσαντες τίνες των ελλογίμων ίδωσι τους όρους, και ει έστι τι το μη τελεώς ορθοτομούν, διορθώσωσιν. Εν τη συμφωνία ουν αυτή έστερξαν του γενέσθαι λειτουργία κοινή εν τη μεγάλη εκκλησία, τελεσθείσα παρ’ Ιταλών και Γραικών, και μνημονεύσαντες τον πάπαν Νικόλαον εν τοις διπτύχοις και τον εξόριστον πατριάρχην Γρηγόριον. Τα της ιεράς μυσταγωγίας επληρώθη εν μηνί Δεκεμβρίω ιβ’… Ησαν δε πολλοί οι ουκ έλαβον προσφοράν αντιδώρου ως βδελυκτήν θυσίαν τελεσθείσαν εν τη ενωτική λειτουργία».

Εδώ πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι ο θρύλος «του μαρμαρωμένου βασιλιά» και η ηρωοποίηση του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου έλαβε χώρα στις λατινοκρατούμενες περιοχές και από τους πληθυσμούς τους φιλικά προσκείμενους προς τις δυτικές δυνάμεις, που εξακολούθησαν να μάχονται εναντίον των Τούρκων. Αντίθετα η επίσημη εκκλησία, που ακολούθησε την ανθενωτική γραμμή μετά την επικράτηση των Οθωμανών, καταφέρονταν με σφοδρότητα κατά του Κωνσταντίνου, ο οποίος θεωρούνταν «ελεεινός» και «γεγυμνωμένος της βασιλείας», ενώ ο μεταγενέστερος πατριάρχης Καλλίνικος Γ’ (1726) είχε γράψει ότι ο θεός «παρέδωκεν το γένος ημών εν αιχμαλωσία ίνα φυλάξη από της νοητής απωλείας και αθεΐας Πάπα και δυτικής οφρύος». Χαρακτηριστικό δείγμα της απέχθειας που προκαλούσε στην επίσημη εκκλησία ο τελευταίος αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ΙΑ’ στον ακόλουθο «Θρήνο Κωνσταντινουπόλεως»:

Πηγές:
- Κ. Ρωμαίου, Ο ποιητής και το προδομένο Κάστρο, Αρχείον Πόντου, τομ. 28 (1966), σελ. 197-212.
- Κ. Ρωμαίου, Ο «Έλλεν Κωνσταντίνον» και τα παράπονα των Ανθενωτικών, Αρχείον Πόντου, τομ. 28 (1966), σελ. 213-232.
- Κ. Ρωμαίου, Νέες απόψεις για τπο τραγούδι της Αγιάς Σοφιάς, Αρχείον Πόντου, τομ. 28 (1966), σελ.499-525.
- Σπ. Λάμπρου, «Μονωδίαι και Θρήνοι», σ. 249.

Τάμα στον Δία - Αχαιοί εναντίον Γαλατών

2011-05-07T11:07:00.005+03:00

Λίγα χρόνια είχαν περάσει μετά την καταστροφή της Κορίνθου και την συρρίκνωση της Αχαϊκής Συμπολιτείας, όταν εξεστράτευσαν Αχαιοί στο πλευρό των Ρωμαίων εναντίον των Γαλατών στην πέραν των Άλπεων Γαλατία. Όλα πήγαν καλά και οι Αχαιοί επιστρέφοντας στις εστίες τους αφιέρωσαν τιμητική επιγραφή στον Δία της Ολυμπίας, περί το 120 π.Χ..

Όπως αναφέρεται αχαιοδωριστί στην επιγραφή ο "αγεμόνας" τους ήταν ο πατρινός Δάμωνας Αλκισθένεος, ενώ "στραταγός" τους ο Ρωμαίος ύπατος Γναίος Δομέτιος. Η επιγραφή έχει ως εξής:

Ἀχαιῶν Πατρεῖς Δυμαῖοι Φαραιεῖς
Θριάσιοι Ἡραιεῖς Θελφούσιοι Ψωφίδιοι
Κλειτόριοι Κυναιθεῖς Καλλιστάται
Ἀσχεῖς Λεοντήσιοι Τριταιεῖς Αἰγιεῖς
Αἰγιρᾶται Πελλανεῖς Βούριοι
Φενεᾶται Καρυνεῖς οἱ στρατευσάμενοι
μετὰ Γναίου Δομετίου στραταγοῦ ὑπάτου
Ῥωμαίων ἐπὶ Γαλάτας Δὰμωνα Ἀλκισθένεος
Πατρῆ τὸν αὑτῶν ἁγεμόνα ἀρετᾶς ἕνεκεν
Διὶ Ὀλυμπίῳ.

Ο Γναίος Δομέτιος, ήταν ο Gnaeus Domitius Ahenobarbus. Οι Ahenobarbus ήταν μία οικογένεια εκ πληβείων που άνηκε στο ρωμαϊκό γένος των Δομίτιων, το όνομά τους σήμαινε "κοκκινογένης" στα λατινικά. Ανέδειξαν αρκετούς υπάτους, ενώ και ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Νέρων είχε γεννηθεί σαν Lucius Domitius Ahenobarbus, πριν υιοθετηθεί από τον αυτοκράτορα Κλαύδιο και οριστεί διάδοχός του.

Ο Γναίος Δομέτιος εκλέχθηκε ύπατος το 122 π.Χ. και στάλθηκε εναντίον των Αλλόβρυγων (Allobroges) Γαλατών στην περιοχή της σημερινής Ελβετίας (Βέρνη και Γενεύη) και ήταν η πρώτη γαλατική φυλή στην ρωμαϊκή Gallia Transalpina. Οι Αλλόβρυγες είχαν δώσει καταφύγιο στον εχθρό των Ρωμαίων Teutomalius, βασιλιά των Σάλυων (Salluvii), ενώ παρενοχλούσαν τους συμμάχους τωω Ρωμαίων Αἰδούους (Aedui). Με τους Αλλόβρυγες συμμάχησαν και οι Αρβέρνοι (Arverni) με τον βασιλιά τους Bituitus.

Η τελική σύγκρουση έγινε κοντά στον ποταμό Ροδανό στην περιοχή Vindalium. Οι Ρωμαίοι (Γναίος Δομέτιος και Quintus Fabius Maximus Allobrogicus) τρομοκρατησαν τους Αλλόβρυγες και τους Αρβέρνους κυρίως με τους πολεμικούς τους ελέφαντες και τους νίκησαν. Οι Αλλόβρυγες υποτάχθηκαν στη Ρώμη, ενώ οι Αρβέρνοι παρέμειναν ανεξάρτητοι. Στην συνέχεια ο Γναίος Δομέτιος γιόρτασε την νίκη του περιοδεύοντας πάνω σε ελέφαντα στην επαρχία, ενώ το 120 π.Χ. επιβραβεύθηκε με θρίαμβο στη Ρώμη όπου επέδειξε και τον αιχμάλωτο βασιλιά Bituitus. Αργότερα απέκτησε και άλλα αξιώματα, ενώ το περίπου το 118 π.Χ. έγινε διάσημος για τη δημιουργία της περίφημης Via Domitia, οδού που συνέδεε την Ιταλία με την Ισπανία διαμέσου της Νότιας Γαλλίας.

Eπανερχόμενοι τώρα στους εκστρατεύσαντες Αχαιούς, σημειώνουμε ότι πριν την υποταγή της Αχαϊκής Συμπολιτείας το 146 π.Χ. αυτή είχε φτάσει να κατέχει ολόκληρη την Πελοπόννησο, τη νήσο Ζάκυνθο, τα Μέγαρα και άλλες περιοχές της Στερεάς Ελλάδας καθώς και να έχει συμμαχία με τους Βοιωτούς και τους Χαλκιδείς. Με την ήττα, καταστράφηκε η Κόρινθος που έμεινε ακατοίκητη για 100 περίπου χρόνια, ενώ αποσπάστηκαν η Σπάρτη, το Άργος, η Ηλεία, η Μεσσηνία και οι μεγάλες αρκαδικές πόλεις, όπως η Μεγαλόπολη, η Μαντίνεια και ο Ορχομενός. Παρόλα αυτά οι περισσότερες πόλεις (17) της βόρειας Πελοποννησου Αχαΐας και Αρκαδίας φαίνεται να εξακολουθούν να σχηματίζουν ένα "Κοινὸν τῶν Ἀχαιῶν" υπό την προστασία και την εξάρτηση της Ρώμης.

Μία απόπειρα αντιστοίχισης των αναφερόμενων κατοίκων στην επιγραφή SEG 15:254 και των γνωστών αρχαίων πόλεων στη συνέχεια:

Πατρεῖς	Πάτραι
Δυμαῖοι	Δύμη
Φαραιεῖς	Φαραί
Θριάσιοι	Φλιούς(;)
Θελφούσιοι	Θέλπουσα
Ψωφίδιοι	Ψωφίδα
Κλειτόριοι	Κλείτωρ
Κυναιθεῖς	Κύναιθα
Καλλιστάται	Καλλίστη (Τρικόλωνοι;)
Ἀσχεῖς	Ασέα(;)
Λεοντήσιοι	Λεόντιον
Τριταιεῖς	Τριταία
Αἰγιεῖς	Αίγιον
Αἰγιρᾶται	Αιγείρα
Πελλανεῖς	Πελλήνη
Βούριοι	Βούρα
Καρυνεῖς	Κερύνεια

Σχετικό θέμα: Μετά Χριστόν Αρχαιοέλληνες (1ος -7ος αι.)

Αλαμανικός φόρος και βυζαντινά μνημόνια

2011-04-09T17:44:00.003+03:00

Εξουθένωση των φτωχών υπηκόων, κατάργηση φορολογικών διατάξεων υπέρ των μικροκαλλιεργητών, ληστρική και ανάλγητη φορολογία, εξωφρενικά προνόμια προς ώφελος των μεγαλογαιοκτημόνων και των ξένων εμπόρων-αποικιοκρατών, κατάργηση εθνικού στρατού και στόλου με επίσημα διατάγματα, τεράστιας σπατάλες αυλικών και αδιαφορία για τις κρατικές υποθέσεις... Μια σύντομη ματιά στις πολιτικές που οδήγησαν στη ραγδαία παρακμή του βυζαντινού κράτους μεταξύ 11ου και 13ου αιώνα και τα προΐμια της ολοκληρωτική παράδοσής του σε Σταυροφόρους και Οθωμανούς, με ταυτόχρονο ξεπούλημα στις εμπορικές ιταλικές πόλεις.

Ήδη από την εποχή της ακμής του Βυζαντίου, επί της Μακεδονικής δυναστείας, οι πλούσιοι γαιοκτήμονες είχαν σταδιακά κατορθώσει να δημιουργήσουν τεράστιες περιουσίες, αποκτώντας με ευτελή ποσά τη γη των φτωχών γεωργών που βρίσκονταν στην έσχατη ανάγκη. Ο Βουλγαροκτόνος παίρνοντας ευκαιρία από την επίσκεψή του στα μεγάλα κτήματα του «μάγιστρου» Ευστάθιου Μαλεΐνου στην Καππαδοκία, εξέδωσε την 1η Ιανουαρίου του 996 τη «Νεαρά περί των Δυνατών από των Πενήτων επικτωμένων», με την οποία έβαλε τα θεμέλια της πολιτικής του υπέρ των μικρών καλλιεργητών. Διαπράττοντας το καταστρεπτικό σφάλμα της ακύρωσης με επίσημο διάταγμα (Νοέμβριος 1028) του αλληλεγγύου και των άλλων φορολογικών διατάξεων του Βουλγαροκτόνου, ο Ρωμανός Γ’ έδωσε την χαριστική βολή στην ήδη σταδιακά καταρρέουσα κοινωνική ισορροπία της αυτοκρατορίας. Αναβίωσε έτσι το ολέθριο σύστημα της στυγνής φορολόγησης των αγροτικών πληθυσμών, ενός αποτρόπαιου και ανέντιμου συστήματος που οδηγούσε τους μικροκτηματίες στην μεταβίβαση των περιουσιών τους στους πανίσχυρους μεγαλογαιοκτήμονες με αντάλλαγμα την παροχή προστασίας. Υπήρξε δηλαδή μια αναβίωση του υστερο-ρωμαϊκού και πρωτοβυζαντινού θεσμού της «προστασίας» (λατ. patrocinium) που είχε καταργηθεί με τα στιβαρά μέτρα των αξιόλογων αυτοκρατόρων Ιουστινιανού Β’ του «Ρινότμητου» (685-95 και 705-11) και Νικηφόρου Α’ (802-11).

Η δυναστεία των Αγγέλων (1185-1204) ήταν η χειρότερη που γνώρισε το Βυζάντιο και τα μέλη της μπορούν να χαρακτηριστούν ως «οι αυτοκράτορες των φόρων». Ποτέ άλλοτε το Βυζάντιο δεν έφτασε σε τόσο έντονη οικονομική εξαθλίωση. Οι επαρχιακοί πληθυσμοί έφτασαν στο σημείο να λιμοκτονούν κάτω από το βάρος της υπέρμετρης φορολογίας, για την οποία κύριοι υπεύθυνοι ήταν οι φοροεισπράκτορες με τις καταχρήσεις τους, αλλά και η και η κεντρική διοίκηση με τις παράλογες οικονομικές της απαιτήσεις. Τεράστια ποσά εξαφανίζονταν από το ήδη στραγγισμένο θησαυροφυλάκιο λόγω της πομπώδους επιδειξιομανίας μιας αδιάφορης και ανίκανης αυλικής κάστας, αλλά και λόγω των τακτικών καταβολών σε ξένα έθνη, μια και η αδύναμη κυβέρνηση θεωρούσε τον τρόπο αυτό ως τον πλέον πρόσφορο για να κρατηθούν σε απόσταση ασφαλείας οι επικίνδυνοι αντίπαλοί της. Οι τάξεις των μικρομεσαίων τεχνιτών, εμπόρων και μεταπρατών καθώς και οι γεωργο-αγροτικοί πληθυσμοί, ληστεύονταν στην κυριολεξία όχι μόνο από τους εντόπιους επικυριάρχους τους, όπου είχαν εκδηλωθεί πολλά χωριστικά και αυτονομιστικά κινήματα, αλλά και από το περίπλοκο σύστημα της αυτοκρατορικής φορολογικής πολιτικής.

Υπήρχε και ένα ειδικός «γερμανικός φόρος», το περιβόητο «αλαμανικόν», με παροχή 1600 λίτρων χρυσού κάθε χρόνο, θεσπίστηκε από τον Αλέξιο Γ’ Άγγελο για να δωροδοκηθεί και να κρατηθεί μακριά από το Βυζάντιο ο δυναμικός και απειλητικός Γερμανός ηγεμόνας Ερρίκος ο Στ’ των Hohenstaufen (1190-7), ο «ρηξ Αλαμανών Αμερίγος», όπως τον αποκαλεί ο Νικήτας Χωνιάτης, που με έκδηλη απορία απορία εξανίσταται και καυτηριάζει την επιβολή του επαίσχυντου φόρου, γράφοντας ότι ποτέ δεν είχε ξανακούσει να παρθεί ένα τόσο αντεθνικό μέτρο για την αντιμετώπιση κάποιας εξωτερικής απειλής. Το 1197 πάντως ο Ερρίκος πέθανε πρόωρα σε ηλικία 32 ετών και απαλλάχθηκε το Βυζάντιο από το «αλαμανικόν».

Της κατάκτησης του Βυζαντίου από τους Δυτικούς προηγήθηκε και εμπορική και οικονομική κατάκτηση. Ο Αλέξιος Γ’ Άγγελος τον Δεκέμβριο του 1198 εξέδωσε «χρυσόβουλλο λόγο» με τον οποίο παραχώρησε τεράστιες οικονομικές διευκολύνσεις στο μεγάλο εμπορικό αντίπαλό της τη Βενετία, τη στιγμή μάλιστα που αυτή κυβερνιόταν από το Δόγη Ερρίκο Δάνδολο (1193-1205), έναν από τους μεγαλύτερους εχθρούς των Βυζαντινών. Το έγγραφο αυτό ήταν το αποκορύφωμα της πολιτικής που είχε εγκαινιάσει το 1082/84 ο Αλέξιος ο Α’ παραχωρώντας και εκείνος χρυσόβουλο στην ιταλική εμπορική δύναμη. Στο χρυσόβουλο απαριθμούνται περιοχές του βυζαντινού κράτους στις οποίες οι Βενετοί θα μπορούσαν στο εξής να εμπορεύονται χωρίς οικονομικούς περιορισμούς υποκείμενοι σε υποτυπώδεις φορολογικούς δασμούς, τα commercia, ενώ παράλληλα θα μπορούσαν να ιδρύσουν δικές τους εμπορικές εγκαταστάσεις, ναυτικά δικαστήρια κλπ. Οι καταδιώξεις των Λατίνων της αυτοκρατορίας το 1171 επί Μανουήλ Α’ και το 1182, με τις τρομερές σφαγές στις οποίες είχε πρωτοστατήσει ο Ανδρόνικος Α’, έπρεπε πάση θυσία να περάσουν στη λήθη. Η πολιτική των Αγγέλων δείχνει πως αυτός ήταν ο σκοπός τους, δεν μπορούσαν όμως να εξαλείψουν από την μνήμη των δυτικών τα όσα είχαν συμβεί, με την αποφασιστική απάντηση των τελευταίων να δίνεται το 1204 στην 4η Σταυροφορία.

Ένας άλλος παράγοντας της βυζαντινής παρακμής από τις αρχές της υστεροβυζαντινής εποχής είναι ο σταδιακός εκφυλισμός των πάλαι ποτέ πανίσχυρων αυτοκρατορικών στρατευμάτων που περιέπεσαν σε μαρασμό και αδράνεια. Η στρατιωτική παρακμή που ακολούθησε το θάνατο του Βουλγαροκτόνου ανάγκασε τους διαδόχους του να υιοθετήσουν σε μονιμώτερη βάση το σύστημα της μισθοφορικής υπηρεσίας των αλλοδαπών, με ταυτόχρονη δραστική ελάττωση των γηγενών. Οι νέοι εχθροί που εμφανίστηκαν τον 11ο αιώνα, Τούρκοι και Νορμανδοί, έκαναν την υιοθέτηση αυτού του ασύμφορου και δαπανηρού μέτρου μια οδυνηρή πραγματικότητα. Ανάμεσα στους γνωστότερους αλλοδαπούς που υπηρέτησαν σαν μισθοφόροι στο βυζαντινό στρατό ήταν ο μετέπειτα Νορβηγός ηγεμόνας Χάραλντ Χαρντράαντε, «Αράλτης», που έλαβε μέρος στις εκστρατείες του Γεώργιου Μανιάκη στην Σικελία κατά των Μουσουλμάνων το 1038-40, και τους Φράγκους Ερβέβιο Φραγκόπωλο, Κρισπίνο, και Ουρσέλιο, ο οποίος προσπάθησε να ιδρύσει σε μικρασιατικό έδαφος μια ανεξάρτητη «μικρή Νορμανδία». Πηγές από του 11ου-13ου αι. δίνουν σαφείς πληροφορίες ότι τα βυζαντινά στρατεύματα την εποχή αυτή παρουσίαζαν την όψη ενός πολύχρωμου μωσαϊκού. Οι δυτικής προέλευσης μισθοφόροι, το «λατινικόν», αποτελούσαν την πλειοψηφία των μισθοφόρων, αλλά και το «σκυθικόν», δηλαδή οι τουρκόφωνοι μισθοφόροι (Πατζινάκοι, Κουμάνοι, κλπ) δεν ήταν λίγοι. Και οι μαζί υπερτερούσαν του ντόπιο στρατού, του «ρωμαϊκού».

Κατά τον Σκυλίτζη, στα μέσα του 11ου αι. στη νοτιοανατολική Μικρά Ασία βρίσκονταν δύο «φραγκικά» και ένα «ρωσσικό» τάγμα, όπου είχαν εγκατασταθεί χειμερινά τους καταλύμματα. Αναφορά από τον συνεχιστή του Σκυλίτζη για το στράτευμα του Ρωμανού Δ’ Διογένη στην εκστρατεία του κατά των Σελτζούκων μετά το 1068, έχει ως εξής:

«τον (αυτοκρατορικό) στρατό αποτελούσαν Μακεδόνες, Βούλγαροι, Ούζοι και διάφορα άλλα έθνη βαρβαρικά (=Πατζινάκες, κ.ά.), καθώς επίσης και Φράγκοι και Βάραγγοι. Όλοι τους συγκεντρώθηκαν με βασιλική διαταγή στη Φρυγία, δηλαδή στο θέμα των Ανατολικών. Εκεί μπορούσε κανείς να δει ένα πραγματικά παράδοξο θέαμα: οι φημισμένοι πρόμαχοι των Ρωμαίων, που είχαν υποδουλώσει όλους τους λαούς της Δύσης και της Ανατολής, δεν ήσαν παρά μόνο μία ελάχιστη δύναμη, που έδειχνε να υποφέρει και να λυγίζει κάτω από το αβάσταχτο βάρος της φτώχειας και της έλλειψης πολεμικών μέσων, καθώς επίσης και από την μεγάλη κακουχία. Δεν είχαν ούτε πανοπλίες, ούτε ξίφη, ούτε άλλα πολεμικά όργανα, αλλά ούτε καν ακόντια ή δρεπάνια – που χρησιμοποιούνται σε καιρό ειρήνης. Αλλά ούτε ιππικό είχαν ούτε άλλα μέσα για να διεξάγουν πόλεμο, αφού ο ηγεμόνας τους είχε πολύ καιρό να εκστρατεύσει. Για το λόγο αυτό θεωρούντο ότι ήσαν δειλοί και άχρηστοι για ο,τιδήποτε. Έτσι οι μισθοί τους καθώς και το σιτηρέσιό που τους δινόταν πάντα, μειώθηκαν δραστικά…»

Παράλληλα με τη θλιβερή κατάσταση του βυζαντινού στρατού από τον 11ο αιώνα και εξής παρατηρείται και η σοβαρή μείωση του κύρους και του αξιόμαχου του βυζαντινού ναυτικού. Επί Κομνηνών και Αγγέλων το βυζαντινό ναυτικό πέρασε ένα μεταβατικό στάδιο επιδείνωσης, ενώ οι προσπάθειες των Λασκαριδών της Νίκαιας, παρά τα ορισμένα αξιοσημείωτα θετικά αποτελέσματα, δεν είχαν συνέχεια. Το 1284 μελανή χρονολογία στην ιστορία του βυζαντινού ναυτικού ο Ανδρόνικος Β’ Παλαιολόγος (1282-1328) διέλυσε με επίσημο διάταγμα (χρυσόβουλο) το βυζαντινό στόλο, που έπαψε πλέον να διαδραματίζει οποιονδήποτε ρόλο στη μεσογειακή ιστορία του όψιμου μεσαίωνα.

Πηγές:
- Μελέτες βυζαντινής ιστορίας 11ου - 13ου αιώνα, Α.Γ.Κ. Σαββίδη, β' εκδ., εκδόσεις Καρδαμίτσα, Αθήνα 1995
- Οι εικόνες από "χειρόγραφο του 1362, από τον Εμμανουήλ Τζυκανδήλη, λόγιο του Μυστρά - kleftouria.blogspot

«Γκαϊντούρια!» - Αυτόχθονες εναντίον Ετεροχθόνων

2011-03-26T16:58:00.011+02:00

Τρία ζητήματα ξεσήκωσαν πεισματικές συζητήσεις στην Εθνική Συνέλευση του Νοεμβρίου του 1843. Το ψήφισμα για τους αυτόχθονες και τους ετερόχθονες, αν θα έπρεπε να γίνει ή όχι Γερουσία και ο εκλογικός νόμος. Οι πληρεξούσιοι χωρίστηκαν σε δυο παρατάξεις τους «αυτόχθονες» και τους «ετερόχθονες» που υποστήριξαν πεισματικά και με πάθος τις απόψεις τους σε δώδεκα συνεδριάσεις. Από τους «αυτόχθονες» ξεχώριζαν ο Ρήγας Παλαμήδης, ο Πλαπούτας, ο Κανέλλος Δεληγιάννης, ο Μακρυγιάννης, ο Θεοδωράκης Γρίβας και ο Κορφιωτάκης. Από τους «ετερόχθονες» ο Κωλέττης, ο Καλλέργης, ο Σίμος, ο Πετσάλης, ο Βελέντζας και ο Αξελός. Μαζί τους πήγε τελικά και ο πρωθυπουργός Ανδρέας Μεταξάς. Όπως γράφει ο Δημ. Φωτιάδης, αν και οι πιο σημαντικοί πολιτικάντηδες πήγαν με το μέρος των «ετεροχθόνων» χάσανε το παιχνίδι καθώς η πλειοψηφία της Συνέλευσης τάχθηκε με την κοινή γνώμη που επιτακτικά γύρευε να λυτρωθεί από την γραφειοκρατική υπεροψία των ξενόφερτων λογιότατων.

Ο Τερτσέτης έγραφε χαρακτηριστικά για τους τελευταίους: «Νέοι της Ελλάδος, πρωτόβουλα αστάχια του έθνους, αντιτάξατε εις την λογιωτατοκρατίαν τον Αυτοχθονισμόν (…) Μιλείτε και γράφετε θαρρετά τη γλώσσα που εμάθατε από τις βυζάστρες σας, και αυτή η γλώσσα θα σας χειραγωγήσει εις φρονήματα τωόντι Ελληνικά του καιρού σας (…) Εντραπείτε! Όποιος μικροφρονεί δια την πατρίδα του, δια τα έθιμα των γονέων του, δια τη γλώσσα της μητρός του είναι προδότης του έθνους του!»

Η εφημερίδα «Χρόνος» ήδη δέκα χρόνια νωρίτερα το 1833 έγραφε για το ζήτημα:

«Αφ’ ης ώρας οι κίνδυνοι παρήλθον και η Ελλάς είδεν ακτίνα τινά σωτηρίας επί του νεφελώδους ορίζοντός της, εν πλήθος ανθρώπων λεγομένων Ελλήνων, επλημμύρισε την Ελλάδα. Βλέπομεν καθ’ εκάστην ημέραν φθάνοντας εκείνους όσοι προτιμήσαντες να εντρυφώσι μακράν των αγώνων και αδιαφορούντες εφρόντιζον ενίοτε να μας εφοδιάζωσι με τας πατριωτικάς των συμβουλάς και να μας ενθαρρύνωσιν εις την άνισον πάλην, γράφοντες, ως είπαμεν και άλλοτε «ή να αποθάνητε ή να ελευθερωθώμεν όλοι» οι τοιούτοι ω ς κ α λ ο ί π α τ ρ ι ώ τ α ι ιδόντες ήδη πεπληρωμένη την επιθυμία των, συνέρχονται πανταχόθεν ζητούντες μετοχήν της θήρας των πολυστενάκτων αγώνων μας. Δεν είναι αμφίβολον, ότι ευρίσκουσιν ούτοι τους Υπουργούς μας ευδιαθέτους εις το να εγκρίνωσι τας τοιαύτας απαιτήσεις των (…) Αλλ’ εν τοσούτω τι συμβαίνει; Εκείνοι, όσοι έλαβον πρώτοι τα όπλα εις τας χείρας, έβαψαν με τα αίματά των το έδαφος της ελευθερίας, απώλεσαν τους συγγενείς, έχασαν περιουσίαν ολόκληρον και παντελώς εξηντλημένοι ουδεμία άλλην τιμήν ή ιδιοκτησίαν φυλάττουσιν, ειμί το να ονομάζονται Έ λ λ η ν ε ς τ ο υ Α γ ώ ν ο ς (…)

Αφού ξεκαθαρίζει πως «είναι μακράν από ημάς και από τη καρδίαν εκάστου Έλληνος του Αγώνος το πνεύμα της ξενηλασίας» συνεχίζει: «Οι Έλληνες λοιπόν του Αγώνος, ιδού οι άνθρωποι, προς τους οποίους ανήκει να διανεμηθή κατ’ ίση μερίδα η εθνική γη. Οι Έλληνες επολέμησαν δια μόνο σκοπόν του να λείψη η απορρόφησις της γης εκ μέρους ολίγων και η υποχρεωτική δουλεία των πολλών εις τους ολίγους».

Φαίνεται ότι το πρόβλημα «αυτοχθόνων» και «ετεροχθόνων» ότι δεν είχε μόνο πολιτικό, αλλά και κοινωνικό περιεχόμενο. Ο τόπος έπειτα από τόσες θυσίες κι αγώνες, έπεσε κάτω από δύο τυρρανίες των Βαυαρών και των «νεήλυδων», που οι περισσότεροι ήταν Φαναριώτες. Αυτοί κατείχαν τις θέσεις κλειδιά – υπουργοί, δικαστές, νομάρχες, διευθυντές και τμηματάρχες των υπηρεσιών. Λιγοστοί ντόπιοι κατάφερναν να πάρουν κάποιο σημαντικό πόστο. Χρόνια μόχθησαν να στρώσουν το τραπέζι και τώρα έβλεπαν να κάθονται ολόγυρα σε αυτό για να απολαύσουν εκείνοι που πουθενά δεν είχαν φανεί όσο στάχτες, δάκρυα και αίμα ήταν το καθετί στον τόπο. Έλεγαν:
- Όσοι ήρθανε και πολέμησαν μαζί μας, αυτοί μάλιστα, πρέπει να έχουνε τα ίδια δικαιώματα με ‘μας, οι άλλοι όμως όχι.

Στη συζήτηση για το 3ο άρθρο του Συντάγματος που όριζε τις προϋποθέσεις για ν’ αναγνωριστεί κανείς Έλληνας πολίτης, διαβάστηκε μια καλογραμμένη και γεμάτη αγανάκτηση αναφορά με 2600 περίπου υπογραφές από όλα τα μέρη της Ελλάδας:

Εν Αθήναις τη 22 Δεκεμβρίου 1843

Σεβαστοί πληρεξούσιοι του Έθνους!

Μία από τις θανατηφόρους πληγάς της ξενοκρατίας, ήτις έφερεν εις τον ανώτατον βαθμόν αγανακτήσεως και απελπισίας τους Έλληνας, ήτον η εισαγωγή εις τα δημόσια υπουργήματα, πολιτικά τε και στρατιωτικά, των Βαυαρών και των από διάφορα μέρη ελθόντων ενταύθα μετά το 1827 ξένων.

Η ξενοκρατία είχε δίκαιον να συγκεντρώση περί ευατήν τους ανθρώπους τούτους, διότι τα συμφέροντά της συνεταυτίζοντο μετ’ αυτών, και δι’ αυτών και μόνο ηδύνατο να ενεργή τους καταχθονίους δια το Έθνος σκοπούς της, αλλά μετά την ένδοξον ημέραν της Γ’ Σεπτεμβρίου, καθ’ ην το Έθνος κατέστρεψεν την επάρατον ξενοκρατίαν, μετά την έκδοσιν και αυτού του περί παραπομπής των ξένων εκ της Ελληνικής υπηρεσίας Διατάγματος, τις ήλπιζεν, ότι ήθελον διατηρείσθαι μέχρι σήμερον εις τα δημοσίας θέσεις τα τυφλά όργανα του πεπτωκότος συστήματος, οι ξένοι των αγώνων και των θυσιών των Ελλήνων;

Το υπουργείον της Γ’ Σεπτεμβρίου κακώς εξήγησεν το ειρημένον Διάταγμα και την γενικήν επιθυμίαν του Έθνους, επεριωρίσθη εις την εκ της Ελληνικής υπηρεσίας απόλυσιν των Βαυαρών μόνον. Είναι πασίγνωστον, Σεβαστοί πληρεξούσιοι, και υμείς καλώς γνωρίζετε, ότι η δικαία αγανάκτισις και αποστροφή των Ελλήνων, δεν επεριωρίζετο εις μόνους της Γ’ Σεπτεμβρίου κατέχοντας ολίγας πολιτικάς και στρατιωτικάς θέσεις Βαυαρούς, αλλ’ επεκτείνετο πολλώ μάλλον κατ’ εκείνων, οίτινες ήλθον μετά τον ιερόν αγώνα και εσφετερίσθησαν τας δημοσίας θέσεις, παραγκωνίσαντες με τον ασυνειδητότερον τρόπον τους αγωνιστάς, τους υιούς και συγγενείς των αγωνιστών και των υπέρ πατρίδος πεσόντων ομογενών μας, μάρτυρας αξιοπίστους φέρομεν ολόκληρον το Έθνος, υμάς αυτούς κ. Πληρεξούσιοι του Έθνους, δια τας μέχρι αίματος καταδρομάς, τας συκοφαντίας και τας περιφρονήσεις όσας υπέστησαν οι Έλληνες, από τους περί ων πρόκειται ο λόγος νεήλυδας.

Δεν κινούμεθα από πνεύμα εκδικήσεως κατ’ αυτών, ως το απέδειξεν η παραδειγματική ανοχή των Ελλήνων κατά την λαοσώον ημέραν της Γ’ Σεπτεμβρίου, αλλά δεν υποφέρομεν να κατέχουν και μετ’ αυτήν τας δημοσίας θέσεις άνθρωποι ξένοι του αγώνος μας και να παραγκωνίζονται οι εκ της ελευθέρας και μη αγωνισταί, τα τέκνα και οι συγγενείς αυτών. Δεν υποφέρομεν να τρέφωνται τοιούτοι κηφήνες εις την κοινωνίαν μας από τους ιδρώτας μας, και οι άνθρωποι του τόπου, οι βαστάζοντες τα δημόσια βάρη, να λιμώττοσι μετά των οικογενειών των, δεν ανεχόμεθα τέλος πάντων μετά την εθνοσωτήριον μεταβολήν να κατέχουν τας δημοσίας θέσεις άνθρωποι οίτινες επί του ιερού αγώνος, μακράν της πατρίδος μας, εθεωρούσαν με όμμα αναλγησίας την καταστροφήν των πόλεών μας, των περιουσιών μας εν γένει, την αιχμαλωσία των αδελφών μας, τας σφαγάς των πατέρων, των συγγενών και λοιπών ομογενών μας. Ελθόντες δ’ ενταύθα μετά την αποκατάστασιν των ελληνικών πραγμάτων ήρπασαν τα πολυτιμότερα δικαιώματά μας, και έγιναν τα τυφλά όργανα του καταχθονίου συστήματος, το οποίον έφερε το Έθνος μας εις το χείλος της αβύσσου. Ρίψατε, ω Πληρεξούσιοι, τα βλέμματά σας εις τας Γραμματείας, τας άλλας της Πρωτευούσης και των επαρχιών αρχάς, και θέλετε ιδεί το πλείστον μέρος της υπαλληλίας συγκείμενον από τους ειρημένους νεήλυδας, εν ω πάμπολλοι υιοί και συγγενείς των αγωνιστών, εγνωσμένης ικανότητος, περιφέρονται εις τα αγυιάς των Αθηνών και των επαρχιών, περιμένοντες δικαιοσύνην και άρτον δι’ αυτούς και τα αναξιοπασχούσας οικογενείας των.

Η Εθνική Συνέλευσις δεν αμφιβάλλομεν ότι θέλει ψηφίσει τα δέοντα επί του σοβαρού τούτου αντικειμένου, αλλ’ εν τοσούτω και ως πολίται Έλληνες και ως αδικούμενοι, καθυποβάλλομεν ευσεβάστως υπ’ όψιν της την παρούσαν μας, και παρακαλούμεν να θεωρήση ως έχοντας τα αυτά με τους Έλληνας δικαιώματα όλους τους μέχρι του 1827 ελθόντας εις την Ελλάδα ξένους, να αποκλείη δι’ ωρισμένον διάστημα χρόνου τους μετά ταύτα, και τοιουτοτρόπως ας είναι βεβαία ότι θέλει δικαιώση τας προσδοκίας όλου του Έθνους, και εκπληρώσει επαξίως εν εκ των υψηλοτέρων καθηκόντων της, δια τα οποία επροκαλέσθη η συγκρότησίς της.

Οι Πολίται
Έπονται υπογραφαί δύο χιλιάδες εξακοσίαι περίπου.

Εισηγητής των «αυτοχθόνων» παρουσιάστηκε ο Ρήγας Παλαμήδης.

- Οι αποδίδοντες εις ημάς πνεύμα ξενηλασίας σφάλλουν, διότι εν τω μέσω ημών έχομεν τους κ.κ. Μεταξάν, Μαυροκορδάτον, Κωλέτην κτλ., τους οποίους άμα ήλθον εναγκαλήσθημεν ως αδελφούς μας και τους εδώσαμεν τα πρωτεία. Από του 1828 μέχρι του νυν οι ετερόχθονες κατέχουν τα θέσεις, ρίψατε έν βλέμμα εις τα υπουργεία, το Ελεγκτικόν Συνέδριον, τας Εισαγγελίας, τ’ ανώτερα δικαστήρια, τέλος ποίοι έκτοτε μέχρι τούδε υπήρξαν υπουργοί; Χθες και σήμερον ηκούσατε ότι ο μεν Τσαμαδός ένεκα της τοιαύτης καταστάσεως αυτοχειριάσθη, ο δε Μαυρομμάτης και Φωτήλας εκ Καλαβρύτων απέθανον στερούμενοι και του επιουσίου άρτου, και εις το τέρμα του βίου τους τοις εδόθη το δίπλωμα ως διαβατήριον δια την άλλην ζωήν. Αφού λοιπόν οι ετερόχθονες περιεθάλπησαν επί τοσούτον χρόνον, δεν δικαιούνται και οι αυτόχθονες ήδη ν’ απολαύσουν τουλάχιστον τα αυτά; Ας επιχειρήσωσι ιδιωτικά έργα, ας καλλεργήσωσι γαίας, ας μετέλθωσι εμπόριον και βιομηχανίας, εις τα Υπουργείαν όμως δεν τους δεχόμεθα. Τους τα εδώσαμεν τόσον καιρόν, φθάνει πλέον, ας τραβηχθούν δι’ ολίγα χρόνια να κανονίσωμεν ημείς μόνοι την υπηρεσίαν μας. Πρόκειται να ρίψωμεν βάλσαμον στας πληγάς μας και όχι τρεμεντίνα.

Βαρύ πυροβολικό των ετεροχθόνων αποδείχθηκε ο Κωλέττης. Ήταν ο πρώτος του κοινοβουλευτικός λόγος και θεωρήθηκε από πολλούς ρητορικό αριστούργημα και με αυτόν έβαλε τα θεμέλια της Μεγάλης Ιδέας, που αντί για παρόρμηση προς τα εμπρός τελικά κατάντησε τροχοπέδη στην πορεία του Έθνους, που θα κάθεται πλέον με σταυρωμένα τα χέρια περιμένοντας να κληρονομήσει τη βυζαντινή αυτοκρατορία και έπειτα να βρει λύση για τα προβλήματά του, που θα το βοηθούσαν να ξεφύγει από την καθυστέρηση, τη μιζέρια, το σχολαστικισμό και την αγραμματοσύνη.

Από τις πιο χαρακτηριστικές και γραφικές ομιλίες ήταν από τη μία του Άγγλου στρατηγού Τσωρτς που είχε εκλεγεί πληρεξούσιος του Ζυγού Αιτωλοακαρνανίας και του Σέρβου στρατηγού Χατζηχρήστου και από την άλλη του Γρίβα και του Μακρυγιάννη.

Πρόεδρος Μαυροκορδάτος: Ο κ. Τσωρτς έχει τον λόγον.
Σηκώνεται ο Τσωρτς, κοιτάζει προς την μεριά που κάθονταν οι «αυτόχθονες» στρατηγοί Γρίβας και Κριεζιώτης και λέει μονάχα μια λέξη: «Γκαϊντούρια!...»

Ο Χατζηχρήστος με τα λιγοστά ελληνικά του, γύρευε να μιλήσει, χλωμιάζει, μπερδεύεται και στο τέλος καταφέρνει να πει:
«Που είναι εμένα εκείνο Παπάζογλου, που είναι εμένα εκείνο Χατζηζορμπά, που είναι εμένα εκείνο…»
Μα καθώς μνημονεύει τους συμπολεμιστές του που σκοτώθηκαν, πνίγεται από συγκίνηση, τον πιάνουν τα κλάματα και σωπαίνει. Δάκρυα αυλακώνουν και τα μάγουλα πολλών αγωνιστών που τον ακούνε

Ο Θ. Γρίβας είπε:
«Στο Εικοσιένα, όταν ερχόνταν κάποιος από τα ξένα, τον νομίζαμε θεό. Έπειτα φεύγανε και μας παράταγαν. Και τώρα έρχουνται και γυρεύουν δικαιώματα. Ε, αυτό ούτε ο θεός το θέλει ούτε ο διάβολος.»

Ο Μακρυγιάννης στις συγκεκριμένες συνεδρίασεις είχε πει πολλά και διάσημα (βλ. Γεράσιμο Κακλαμάνη, Ραφαηλίδη κλπ), ο Δ.Φωτιάδης επιλέγει το ακόλουθο απόσπασμα:
«Σέβουμαι τους αγωνιστές και όσους πάθανε. Κανένας δεν αντιβγαίνει σ’ αυτούς. Αυτό που μου κακοφαίνεται είναι που όμοια προσκαλάμε και κείνους που νήστεψαν και κείνους που δε νήστεψαν. Λέω λοιπόν τα υπουργήματα να μείνουν κάμποσο καιρό και για μας, όπου φορέσαμε το σαμάρι.»

Τελικά οι αυτόχθονες κέρδισαν το παιχνίδι. Στις 20 Ιανουαρίου 1844 η Συνέλευση έβγαλε ψήφισμα που όριζε:
1. Για να μπορεί κάποιος να πάρει κρατικό αξίωμα έπρεπε είτε να κατάγεται από τις επαρχίες που συγκροτήθηκε το κράτος, είτε ναρθε ως το 1827 και να αγωνίστηκε, είτε αν έφτασε έπειτα από το 1827 έως το 1829, να πήρε μέρος σε μάχες στην ξηρά ή την θάλασσα.
2. Το ίδιο δικαίωμα είχανε και οι κάτοικοι απ΄ τους τόπους που σήκωσαν τα άρματα κατά των Τούρκων και δε λευτερώθηκαν, φτάνει να μετανάστευσαν οικογενειακά στην Ελλάδα ως το 1837.
3. Όσοι «νεήλυδες» δεν πέφτανε σε αυτές της κατηγορίες, ακόμα και αν ήταν διορισμένοι, η κυβέρνηση όφειλε να τους απολύσει.

Ανάμεσα σε αυτούς που απολύθηκαν ήταν και ο ιστορικός Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος. Το ψήφισμα αυτό όμως κράτησε μόνο δύο χρόνια, και όταν καταργήθηκε επανήλθαν στις θέσεις τους όσοι λογιώτατοι είχαν προσωρινά απολυθεί. Βέβαια αυτό δεν εμποδίζει ακόμα και σήμερα κάποιους «επαγγελματίες αιώνιους πρόσφυγες-παοκτσήδες» να έχουν την ιστορία αυτή ως σημαία και χαρακτηριστικό παράδειγμα του αιώνιου μίσους που θρέφει το βαθύ «κράτος των Αθηνών» και οι «αυτόχθονες» κατά των Ελλήνων της Ανατολής.

Κλείνουμε με τις αντικρουόμενες κρίσεις δύο παλαιότερων ιστορικών για τα γεγονότα. Ο Κυριακίδης υποστηρίζει: «Μεγάλη μερίς των πληρεξουσίων, επιλανθανομένη του τε παρελθόντος και του μέλλοντος του Έθνους, τυφλώττουσα δε προς τα μεγάλα συμφέροντα αυτού, και αγόμενη εκ μικρών του παραχρήμα σκέψεων και ιδιοτελείας επιβλαβεστάτης, ίνα επιτύχη την από των κοινών απομάκρυνσιν ανδρών τινών θεωρουμένων ως αυλικών, προελθόντων δε εκ των εν Ευρώπη ελληνικών παροικιών ή εκ των χωρών του υποδούλου ελληνισμού, προς παύσιν αυτών από των αξιωμάτων και πάσης δημοσίας θέσεως εσκέφθη να περιορίση την πολιτογράφισιν, να διαιρέσει το Έθνος εις ιθαγενείς και μη τοιούτους, εις αυτόχθονας και ετερόχθονας»

Ο Καρολίδης αντίθετα λέει: «Κύρια αιτία ην η μεγάλη δυσφορία ην ησθάνοντο οι εγχώριοι οικήτορες των συνιστωσών το Ελληνικό κράτος χωρών, οι επιζώντες εκ της γενεάς των αγωνιστών ή οι των οιχομένων παίδες, βλέποντες τους μετά το τέλος του αγώνος ακινδύνως εν πάση ειρήνη κα ασφαλεία εκ πάσης γωνίας της Ανατολής και της Ευρώπης σπεύσαντες εις το ελεύθερον κράτος και μάλιστα εις την πρωτεύουσαν και δια της φαινομένης ή και πραγματικής υπερτέρας εξωτερικής παιδεύσεως καταλαβόντες και καταλαμβάνοντας διηνεκώς τα πλείστα των δημοσίων υπουργημάτων και φερομένους προς τους αγωνιστάς και προς αγωνιστών παίδας μετά της υπεροψίας και της αγερωχίας, ήτις είναι λίαν συνήθης τη γραφειοκρατική υπαλληλία του Ελληνικού Βασιλείου».

Ο Δ. Φωτιάδης που παίρνει τη θέση των «αυτοχθόνων» υποστηρίζει ότι τα πράγματα δεν φαίνονται όπως είναι με την πρώτη ματιά και για να στηρίξει τη θέση του φέρνει επιπλέον τη μαρτυρία του τίμιου Φραντσέζου όπως τον αποκαλεί Faudot από΄το βιβλίο του “La verite sur les affaires de la Grece” που εκδόθηκε στο Παρίσι το 1844.

«Μόλις ένας ξένος φθάσει στην Ελλάδα αμέσως περιτριγυρίζεται από τους φίλους και τα δημιουργήματα του Μαυροκορδάτου και του Κωλέττη. Αν μάλιστα τυχαίνει να είναι άνθρωπος κάποιας σημασίας, τον περιποιούνται προσωπικά οι ίδιοι, που κάθε άλλο παρά περιφρονούν τέτοια μέσα για να ξεγελάσουν τ’ άλλα έθνη.

Οι ταξιδιώτες, αιχμαλωτισμένοι από τέτοιες επιρροές, αντί να παρατηρήσουν πιο ευσυνείδητα τα όσα γίνονται σε αυτόν τον τόπο, βρίσκουν πολύ πιο άνετο να δώσουν μια εικόνα της κατάστασης ζωγραφίζοντάς την με τα πινέλα και τα χρώματα που τους προμηθεύουν. Η προσπάθειά τους έτσι είναι πιο άκοπη.

Η Ελλάδα αφού ελευθερώθηκε από τα δεσμά του οθωμανικού ντιβανίου έπεσε στα χέρια τριών άλλων ντιβανίων. Καθένα από αυτά έχει το κόμμα του. Αλλοτε βρίσκεται στην αρχή το αγγλικό κόμμα, άλλοτε το ρούσικο και άλλοτε το γαλλικό. Όσο για το εθνικό κόμμα εκείνο των αληθινών πατριωτών, πάντα καταπνίγεται από τα τρία πρώτα που είναι συγκροτημένα σχεδόν αποκλειστικά από ετερόχθονες, δηλαδή ανθρώπους που είναι γεννημένοι σε μέρη που μείνανε κάτω από τον τούρκικο ζυγό είτε στα Ιόνια νησιά.

Αυτοί οι ξενοφερμένοι Έλληνες στηρίζουν όλο το πολιτικό τους μέλλον στην ταπείνωση και την καταδυνάστευση των αυτοχθόνων, δηλαδή των ντόπιων Ελλήνων. Όχι μονάχα τους περιφρονούν, παρά και τους καταδιώκουν κάθε φορά που τους παρουσιάζεται η ευκαιρία να το κάνουν ατιμώρητα. Κι όμως έπρεπε να τους μεταχειρίζονται σαν ευεργέτες τους και σαν αδέρφια τους, γιατί αυτοί είναι εκείνοι που έζησαν όλες τις δοκιμασίες του πολέμου κι αγωνίστηκαν για την ελευθερία της Ελλάδας. Οι ετερόχθονες φέρνονται στους αυτόχθονες σχεδόν όπως φέρνονταν άλλοτε οι Τούρκοι στους Έλληνες.

Αν και οι ετερόχθονες βρίσκονται ανάμεσά τους χωρισμένοι, ανάλογα με τα ξενικά συμφέροντα που αντιπροσωπεύουν, παρουσιάζουν πάντα κοινό μέτωπο ενάντια στους ντόπιους. Υπάρχουν βέβαια στις τάξεις τους μερικοί τίμιοι άνθρωποι που λογαριάζουν τους αυτόχθονες για αδέρφια τους, στέκονται όμως μια μικρή μειονότητα με αδύναμα μέσα.

Και δεν είναι μονάχα οι τρεις μεγάλες Δυνάμεις που καυγαδίζουν για την επιρροή τους στην Ελλάδα. Αυτό το δυστυχισμένο έθνος έχει το δικαίωμα το ίδιο να παραπονεθεί και για τον καταπιεστικό τρόπο που του φέρνονται οι φιλέλληνες. Όλες τους οι προσπάθειες, δεκαπέντε τώρα χρόνια, έχουν σκοπό πώς να κρατήσουν στην εξουσία τους προστατευόμενούς τους, τους ετερόχθονες δηλαδή, καθώς συνδέονταν μαζί τους με επιπόλαιες γνωριμίες στο εξωτερικό. Πολλοί απ’ αυτούς, μόλις πάτησαν το ποδάρι τους στην Ελλάδα, γίνηκαν υπουργοί. Και ποιων, αν αγαπάτε, υπουργείων; Της Δικαιοσύνης, των Οικονομικών, των Εσωτερικών, πόστα ταιριαστά… γι’ ανθρώπους που δεν είχαν την παραμικρή ιδέα για τον τόπο που τους ανάθεσαν να κυβερνήσουν τις υποθέσεις του! Κι όμως τούτοι οι φιλέλληνες νόμιζαν, ενεργώντας με τέτοιο τρόπο, πως βοήθαγαν στην ευτυχία της Ελλάδας!»

Πηγή: Τα παραπάνω αποσπάσματα είναι από το βιβλίο του Δ. Φωτιάδη, «Όθωνας, η μοναρχία», εκδ. 8η, Δωρικός, Αθήνα, 1978.

Σχετικό θέμα: Η Πελοποννησιακή Επανάσταση του 1834

Ο πρώτος Τούρκος πρέσβης στην Ελλάδα

2011-03-15T22:09:00.005+02:00

Στις 16 Φεβρουαρίου 1833 η Αντιβασιλεία διέταξε την κατάληψη «πάσων των εντός των ορίων του Βασιλείου θέσεων». Στις 28 Φεβρουαρίου ένα τάγμα Βαυαρών στρατιωτών υπό το αντισυνταγματάρχη Χερμπστ ξεκινά από το Ναύπλιο για την Αθήνα - που ήταν ακόμα στα χέρια των Τούρκων μετά την παράδοσή της το 1827. Μουσελίμης της Αθήνας ήταν ένας καλοκάγαθος άνθρωπος ο Εγιούπ αγάς ο οποίος μάζεψε τους Τουρκαλβανούς του και την 1η Μαρτίου έφυγε για την Χαλκίδα. Αντίθετα ο "τιτζάρ" της Ακρόπολης Οσμάν αγάς, κλείστηκε με 250 στο κάστρο και αρνιόταν πεισματικά να την παραδώσει αν δεν λάβει σχετική εντολή από το Δοβλέτι.

Τα περιστατικά τα διηγείται στα απομνημονεύματά του ο αξιωματικός Νέζερ, ο οποίος θα παραμείνει στην Ελλάδα και θα αποκτήσει από δύο Ελληνίδες, την Αθηναία Αγαθή Τρικκαλιώτη δέκα παιδιά και την Σμυρνιά Μαρία Γιαννακού δεκαέξι! Ένα από αυτά ο Κωνσταντίνος Νέζερ θα γίνει πρόγονος μιας σειράς ελλήνων ηθοποιών.

Στις 20 του Μάρτη το βαυαρικό τάγμα μπήκε στην Αθήνα που «Ευρωπαίος δεν ηδύνατο να την ονομάση πόλιν». Οι κάτοικοι τους καλωσόρισαν και τους επευφημούσαν, όμως ο Οσμάν αγάς ήταν ανένδοτος και δεν παράδιδε με τίποτα την Ακρόπολη. Τελικά μετά απο αρκετή χρονοτριβή στις 31 Μαρτίου με δική τους πρωτοβουλία οι στρατιώτες μπήκαν από μία πόρτα, βρήκαν στο αυλόγυρο ταλαιπωρημένους και κουρελιασμένους αλλά με άρματα που λαμποκοπούσαν τους διακόσιους πενήντα τζοχανταραίους. Ο Οσμάν αγάς διέμενε στο Ερεχθείο, ο ταγματάρχης Πάλιγγαν του παρέδωσε το έγγραφο που είχε για να παραλάβει το φρούριο και τελικά έληξαν όλα ομαλά.

Ο Νέζερ διορίστηκε πρώτος φρούραρχος της Ακρόπολης, ενώ με τη σειρά του και ο Οσμάν αγάς διορίστηκε ως ο πρώτος πρέσβης της Τουρκίας στο Ναύπλιο, που εξακολουθούσε να είναι πρωτεύουσα της Ελλάδας για κάποιο διάστημα. Οι δυο τους θα ξανασυναντηθούν τον Δεκέμβρη του ίδιου χρόνου σε χορό που οργάνωσε η κυρία Αρμανσπεργκ και να πως περιγράφει ο Νέζερ τη σκηνή με τον Τουρκαλβανό (μάλλον) στην χοροεσπερίδα:

«Ο Οσμάν εφέντης εκύτταζε τον χορόν, αλλά, καθώς εφαίνετο, σχεδόν μετ’ αδιαφορίας. Εβλέπομεν ότι έπληττε. Μετ’ ολίγον δεν εφαίνετο πλέον εις την αίθουσαν, εγώ δε ενόμισα ότι το είχε στρίψει αλά Γαλλικά. Μετά τινάς χορούς, εγώ και τινες φίλοι μου μετέβημεν εις το κυλικείον, διαβάντες εκ μικρού δωματίου, όπου κύριοι τινες έπαιζαν χαρτιά. Εκεί επί γωνίας διαβανίου τινός, είδομεν τον Οσμάν εφέντην να κάθεται ανέτως τουρκιστί. Αφού εξήγαγε τας κάλτσας του, εθώπευσε τους δακτύλους των ποδών του δια των χειρών του, ετίναξε την κόνιν των καλτσών του, ως εάν ήτο μόνος εις τον κοιτώναν του, χωρίς να ταραχθή διόλου εκ της παρουσίας των ευρισκομένων εις το δωμάτιον και των διερχομένων εξ αυτού ανδρών και γυναικών, εφόρεσεν πάλιν τας κάλτσας και τα υποδήματά του, εσηκώθει εκ του διβανίου, μετέβη εις το κυλικείον και εζήτησεν ποτήριον λεμονάδας.»

Πηγή: Δ.Φωτιάδη, Όθωνας, η μοναρχία, 8η εκδ. Δωρικός, Αθήνα, 1978

Προδοσίες και θυσία στην Μολδοβλαχία το 1821

2011-02-26T19:02:00.017+02:00

Μια περιγραφή των επαναστατικών γεγονότων που έλαβαν χώρα στην Μολδοβλαχία τους επτά μήνες που κράτησαν οι συγκρούσεις εκεί. Παρουσίαση του ρόλου των πρωταγωνιστών, της προδοσίας ή της αδράνειας κάποιων από αυτούς, της τραγικής φιγούρας του αρχηγού της Φιλικής Εταιρείας Αλέξανδρου Υψηλάντη, της τύχης του καθώς και τους απίστευτους ηρωισμούς και τη θυσία των Ολύμπιου, Καρπενησιώτη, και άλλων. Πρώτη πολεμική πράξη της Επανάστασης του 1821 ήταν η διάβαση από τον αρχηγό της Φιλικής Εταιρείας Αλέξανδρο Υψηλάντη του ποταμού Προύθου, στην Μολδαβία στις 22 Φεβρουαρίου και η είσοδος στο Ιάσιο. Η βασική στρατιωτική δύναμη ήταν τα ένοπλα τμήματα των Γεωργάκη Ολύμπιου, Σάββα Καμινάρη, Ιωάννη Φαρμάκη και του Ρουμάνου Θεόδωρου Βλαδιμηρέσκου, που είχε υποσχεθεί σύμπραξη. Στις 26 Φεβρουαρίου έγιναν επίσημες τελετές και ιεροτελεστίες στην πόλη και κατέβασαν από το διοικητήριο της πόλης τα τουρκικά σύμβολα αντικαθιστώντας τα από τα επαναστατικά.

Ο στρατός του οργανώθηκε ως εξής: οι δυο αδελφοί του Νικόλαος και Γεώργιος ονομάσθηκαν σωματάρχες, ο Κ. Δούκας στρατοπεδάρχης, ενώ χιλίαρχοι ήσαν οι Βασίλης Θεοδώρου, ο Κόντος, ο Ιωάννης Κολοκοτρώνης, ο Βασίλης Καραβιάς και ο Βασίλης Μπαρλάς. Οι δυνάμεις που συγκεντρώθηκαν τελικά ήταν η πρώτη μοίρα με διοικητή τον Νικόλαο Υψηλάντη με την ταγματαρχία Δούκα με 1930 άνδρες, την χιλιαρχία Ορφανού με 300, τον λόχο Γκίκα με 50 και των λόχο Σκλαβούνων σωματοφυλάκων του διοικητή με 60. Η δεύτερη μοίρα υπό τον Γεώργιον Υψηλάντη αποτελούνταν από τον ταγματάρχη Καραβιά με 350 άνδρες, την χιλιαρχία Ιωάννου Κολοκοτρώνη με 275, του Μπαρλά με 350, τον λόχο Μιχαήλ με 180, 70 ουλάνους (λογχοφόροι ιππείς) του Γαρνόφσκυ και 50 σωματοφύλεακες του Καντακουζηνού. Επίσης καταρτίστηκαν και ανεξάρτητοι λόχοι, του Μάνου με 150 άνδρες, του Κώστα Βαλτινού με 60, του Καλογιάννη με 100 και μια ίλη με 260 ιππείς που έφεραν στολές Καζάκων. Τα αξιότερα και εμπειρότερα όμως σώματα στη διάθεση του Υψηλάντη ήταν το σώμα του Γεωργάκη Ολύμπιου με 1500 «Έλληνας και Αρναούτας» και το σώμα του Σάββα με 1020 Αρναούτες. Όπως είναι γνωστό από τους Έλληνες σπουδαστές που έσπευσαν αθρόοι στο Ιάσιο σχηματίστηκε ο Ιερός Λόχος με 400 άνδρες και αναμένονταν άλλοι 300. Όπως προαναφέρθηκε αναμένοταν η σύμπραξη του Βλαδιμηρέσκου κατόπιν της μεσολάβησης του Ολύμπιου ο οποίος υπολογίζονταν να σχηματίσει σώμα από 6000 Πανδούρους.

Το σχέδιο του Υψηλάντη για το οποίο περίμενε με μεγάλη ανησυχία νέα ήταν το κάψιμο του τούρκικου στόλου στην ΚΠολη, η ενίσχυση και ενθάρρυνση μέσω του Δημητρίου Υπάτρου του Αλή πασσά και η αποστολή του Αριστείδη Παπά ή Πωπ στον ηγεμόνα της Σερβίας Μιλός Οβρένοβιτς για να κυρήξει ταυτόχρονο κίνημα όπως είχε προσυμφωνηθεί. Η δύο απεσταλμένοι είχαν άσχημη τύχη ο Ύπατρος δολοφονήθηκε, ενώ ο Πωπ συνελήφθη από τους Τούρκους. Ο Οβρένοβιτς το μόνο που έκανε όταν ξέσπασε η εξέγερση ήταν να παζαρέψει με τους Τούρκους την επικύρωση του ηγεμονικού του αξιώματος με αντάλλαγμα την ουδετερότητα.

Εντωμεταξύ άρχισαν οι αταξίες από τους στρατιώτες του Υψηλάντη με τον ανυπόμονο Καραβιά να σφάζει μεμονωμένες τουρκικές φρουρές και εμπόρους στο Γαλάτσι. Οι Αρναούτες του σώματος του Σάββα βρήκαν ευκαιρία να λεηλατήσουν τα γύρω χωριά σπέρνοντας τον τρόμο στους κατοίκους. Η όλη υπόθεση στοίχισε στο κύρος του αρχηγού, ενώ οι Μολδαβοί και οι Βλάχοι αντί να καταταγούν στο στρατό του ανήμπορου να επιβάλει την τάξη Υψηλάντη σκορπίζονταν και εγκατέλειπαν με αποστροφή τα χωριά και τις πόλεις τους. Μαζί με αυτά ο Σάββας που ήταν από τους εμπειρότερους στρατιωτικούς του προείδε την επερχόμενη καταστροφή μετέβαλε τη διάθεση του από φόβο για την μελλοντική του τύχη. Φαινομενικά υποστήριζε το κίνημα, ενώ παράλληλα ο διορισθής ηγεμόνας της Βλαχίας Σκαρλάτος Καλλιμάχης προστάτης του προσπαθούσε με κάθε τρόπο να τον κάνει να το διαλύσει εκ των έσω τον στρατό του Υψηλάντη, ώστε να αποκατασταθεί στην ηγεμονία της Βλαχίας.

Στις 10 Μαρτίου στην πόλη Φωξάνη ο Υψηλάντης συναντά τον Καραβιά και τον Αναστάσιο Αργυροκαστρίτη με 360 άνδρες και 2 κανόνια και συγκροτεί τον Ιερό Λόχο με τους ερχόμενους από την Οδησσό και άλλες πόλεις νέους. Αυτό ήταν το πρώτο σώμα τακτικού ελληνικού στρατού που δημιουργήθηκε. Διοικητής του σώματος ήταν ο Γεώργιος Καντακουζηνός και αξιωματικοί ο Σπύρος Δρακούλης από την Ιθάκη πρωταγωνιστής του ελληνικού θιάσου της Οδησσού, ο Δημήτριος Σούτσος, ο Λουκάς Βαλσαμάκης, ο Ανδρόνικος, ο Ρίζος και ο Ιωάννης Κρόκιας από την Χίο. Η στολή και η εκπαίδευση τους ήταν ευρωπαϊκού τύπου και ήταν εξοπλισμένοι με ξιφολόγχη. Παράλληλα στην ίδια πόλη συστήθηκε και το ιππικό με ενδυμασία Κοζάκων. Ορκίστηκαν όλοι αυτοί οι νέοι να θυσιασθούν υπέρ της Πατρίδας και εν τέλει ετήρησαν την υπόσχεσή τους. Στους δρόμους τραγουδούσαν τον ακόλουθο θούριο:

Φίλοι μου συμπατριώται,
Δούλοι νάμεθα ως πότε,
Των αχρείων Μουσουλμάνων,
Της Ελλάδος των τυράννων

Παράλληλα ο Υψηλάντης έστειλε τον Ηπίτη στην Γερμανία και την Γαλλία να συγκεντρώσουν βοήθεια από τους Έλληνες των περιοχών αυτών. Λέγεται ότι ο φιλελληνισμός και οι αποστολές εθελοντών στην Ελλάδα από τις περιοχές αυτές ήταν σε μεγάλο βαθμό έργο του Ηπίτη.

Εντωμεταξύ οι βογιάροι (ευγενείς) της Μολδαβίας αφού άφησε ο Υψηλάντης την περιοχή τους και είδαν ότι δεν υπήρχε περίπτωση να έρθει ρώσικος στρατός προς υπεράσπιση της περιοχής τους, στράφηκαν ανοικτά κατά του κινήματος. Ο ηγεμόνας Σούτσος που υποστήριζε τον Υψηλάντη αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Μολδοβλαχία πηγαίνοντας στην Ρωσία. Παράλληλα οι βογιάροι της Μολδαβίας ηρθαν σε επαφή με τον πασσά της Βραΐλας και ζήτησαν τη βοήθειά του για να κόψουν τις επικονωνίες μεταξύ πέραν του Προύθου συνωμοτών και του βρισκόμενου στη Βλαχία Υψηλάντη, καθιστώντας τη Μολδαβία εχθρική χώρα για τους Έλληνες.

Παράλληλα στη Βλαχία,ο Βλαδιμηρέσκου ευεργετηθής και φιλικά προσκείμενος σε πολλούς Έλληνες ηγεμόνες, στρατιωτικούς, γνωστός τους από τους παλιότερους ρωσοτουρκικούς πολέμους και δημοφιλής μεταξύ του λαού του, ήταν σημαντικός παράγοντας στην απόφαση για την έναρξη της Επανάστασης από την Μολδοβλαχία. Παρόλα αυτά φαίνεται ότι είχε άλλα πράγματα κατά νου, μάλλον να ξεφορτωθεί τους Έλληνες ηγεμόνες της πατρίδας του και ίσως να αναδειχθεί ο ίδιος σε κάποιο είδος ηγεμόνα υποτελούς στην Πύλη. Κατέλαβε εύκολα την Μικράν Βλαχία και απέστειλε σχετικά αιτήματα στην Πύλη εκ μέρους του λαού για κακοδιοίκηση και ζητούσε ως πιστός ραγιάς από τον Σουλτάνο να στείλει νέο διοικητή, διαχωρίζοντας εντελώς το κίνημά του από το ελληνικό. Τα αιτήματά του προς τους προκρίτους του Βουκουρεστίου ήταν να φροντίσουν ώστε: (α) να καταργηθεί η συνήθεια να διορίζονται Φαναριώτες ηγεμόνες, αλλά μόνο εκ των εντοπίων, (β) να σχηματιστεί ντόπιος στρατός δώδεκα χιλιάδων, (γ) ο φόρος να είναι επταετής, (δ) να καταργηθεί για τρία χρονια η φορολογία του λαού και (ε) να του μετρηθούν 500,000 γρόσια για το στρατό του και να του δώσουν αξιόπιστη υπόσχεση ότι θα του καταβάλλονται και μελλοντικά ότι ποσά χρειαστεί. Τελικά στις 17 Μαρτίου οι Ολύμπιος και Φαρμάκης προετοίμαζαν την είσοδο του Βλαδιμηρέσκου στο Βουκουρέστι έχοντας πλήρη άγνοια για τις προθέσεις του. ο καχύποπτος καιροσκόπος Σάββας θέλησε να του αποκλεισει την είσοδο, ενώ ο Βλαδιμηρέσκου επικεφαλής 2,000 ετοιμαζόταν να κυρήξη την Ρομάνα Τσάρα (ρουμάνικη εθνοσυνέλευση), ενώ παράλληλα ο λαός της πόλης έφευγε αλλόφρων να σωθεί. Στις 19-20 Μαρτίου διακήρυξε με κάθε τρόπο τις προθέσεις του, απειλώντας θεους και δαίμονες και τον ίδιο τον Υψηλάντη. Αυτός πληροφορήθηκε στις 24 Μαρτίου τα καθέκαστα και κάλεσε τους κατοίκους του Βουκουρεστίου να επιστρέψουν στα σπίτια τους και τον Βλαδιμηρέσκου να πάει να τον συναντήσει ο οποίος και αρνήθηκε. Τελικά κάλεσε τους Ελληνες, Βούλγαρους και Σέρβους στρατιώτες του Βλαδιμηρέσκου να τον εγκαταλείψουν, με αποτέλεσμα αυτός με μικρή δύναμη να κλειστεί στο μοναστήρι του Κοτροτσενίου και να οχυρωθεί εκεί. Παράλληλα ο Σάββας συνεννοούνταν με τον Καλλιμάχη, που ουσιαστικά ήταν πιστός άνθρωπος των Τούρκων, ο νέος ηγεμόνας της περιοχής και καιροσκοπούσε μέχρι να φτάσει ο τουρκικός στρατός. Στην συνέχεια ο Βλαδιμηρέσκου δήλωσε μεταμέλεια στον Υψηλάντη, ενώ οι άρχοντες του Βουκουρεστίου μυστικά τον ωθούσαν να συνεχίσει το κίνημά του. Τότε περίπου πληροφορήθηκε ο Υψηλάντης τον αφορισμό εκ μέρους του Πατριάρχη. Πλέον οι υποψίες εναντίον Σάββα και Βλαδιμηρέσκου ήταν ξεκάθαρες σε όλους, και δυστυχώς όλα αυτά είχαν οδηγήσει σε μια παραλυσία και αδικαιολόγητη χρονοτριβή που αποδείχθηκε μοιραία. Οι άρχοντες της Βλαχίας πλέον έδωσαν παντού οδηγίες να μην τροφοδοτούνται τα στρατεύματα του Υψηλάντη χωρίς την άδεια του Βλαδιμηρέσκου, δίνοντας στους εντόπιους την άδεια να θανατώνουν κάθε μεμονωμένο στρατιώτη του Υψηλάντη ή να τον στέλνουν δεμένο στο Βουκουρέστι. Ο μητροπολίτης Λούπου παρήγγειλε σε όλες τις εκκλησίες εγκύκλιο ώστε να εκδηλώνουν οι κάτοικοι με κάθε τρόπο την αποστροφή τους εναντίον των «αφωρισμένων υπό του πατριάρχου» και καλούσε τους πασσάδες Σιλιστρίας, Γιργέβου, Βραΐλας και Βιδινίου να επέμβουν το συντομότερο.

Με όλα αυτά ο Υψηλάντης έχοντας πλέον μόνο στόχο να κατέβει στην Ελλάδα, εγκατάλειψε το Βουκουρέστι την 1η Απριλίου στρατοπεδεύοντας στο Τυργοβίστι. Ο Νικόλαος Υψηλάντης τοποθετήθηκε στο Κιμπουλούγκι, ο Ολύμπιος στο Πιτέστι και ο Κ.Δούκας στο Πλοέστι. Παράλληλα απέστειλε στο Γαλάτσι τον Αθανάσιο Καρπενησιώτη και τον Πεντεδέκα στο Ιάσιο για να προφυλάξουν εισβολή από τα μερη εκείνα του πασσά της Βραΐλας. Ο τελευταίος δεν γνώριζε την αποχώρηση του ηγεμονα Σούτσου, αλλά τελικά κατάφερε με 200 από τους ευρεθέντες εκεί Έλληνες να καταλάβει τη διοίκηση της πόλης. Ο Καρπενησιώτης είχε 60 δικούς του άνδρες και συγκέντρωσε άλλους 600 στην πορεία και οχύρωσε το Γαλάτσι σε προμαχώνες που υπήρχαν ήδη στην πόλη και με κανόνια πλοία. Ο Καρπενησιώτης οχυρώθηκε στον ένα προμαχώνα και ο Γορτύνιος Μίγκλαρης στον άλλο. Οι υπόλοιποι 400 άνδρες έμειναν εντός της πόλης. Μεταξύ αυτών ήταν ο Δημήτριος Κοτήρας από την Πελοπόννησο, ο Δαγγλιόστρος από Ζάκυνθο, οι Μαγκλέρηδες από την Κεφαλλονιά, ο Καραγιώργης από την Ανδριανούπολη και ο Δαιμονάκης από τα Σφακιά.

Οι Τούρκοι στα παραδουνάβια οχυρά εκαναν πλέον τεράστιες ετοιμασίες για την εισβολή στις ηγεμονίες πέραν του Δούναβη. Μόνο από την ΚΠολη είχαν ξεχυθεί 25 χιλιάδες γενίτσαροι ερημώνοντας τα πάντα στον δρόμο τους. Διοικητής της επίθεσης θα ήταν ο βαλής της Σιλιστρίας Σελίμ Μεχμέτ που θα βάδιζε κατά της Μεγάλης Βλαχίας, ο πασσάς της Βραΐλας Γιουσούφ Περκόφτσαλης που θα αναλάμβανε την Μολδαβία και ο Δερβίς πασσάς του Βιδινίου που θα εισέβαλε στην Μικρά Βλαχία.

Στα μέσα Απριλίου ο Τούρκος αρχιστράτηγος έστειλε δέκα χιλιάδες άνδρες απέναντι από το φρούριο της Σιλιστρίας. Η πρώτη σύγκρουση ήταν η εξολόθρευση ενός τουρκικού αποσπάσματος 150 ανδρών που είχαν αποσταλεί προς λεηλασία και αντιπερισπασμό από τον Ολύμπιο την νύκτα της 23ης Απριλίου.

Λίγο αργότερα όμως εστάλησαν κατά του Βουκουρεστίου 8000 πεζοί και 4000 ιππείς και πυροβολικό την 1η Μαΐου, ενώ ταυτόχρονα άλλοι 8000 πεζοί και 4000 ιππείς εισέβαλλαν στην Μικρά Βλαχία. Επίσης ανακηρύχθηκε νέος ηγεμόνας ο Κων. Νέγρης αφού δεν μπορούσε να μεταβεί ο Σκαρλάτος Καλλιμάχης.

Η Μάχη του Γαλατσίου

Η πρώτη επίθεση έγινε εναντίον των 600 του Καρπενησιώτη από τον Γιουσούφ Περκόφτσαλη με δύο χιλιάδες πεζούς και τρεις χιλιάδες ιππείς, πεδινά κανόνια και 18 πλωτές κανονιοφόρους. Οι τρεις προμαχώνες καταλήφθηκαν ο ένας μετά τον άλλον και απέμειναν στον τρίτο με τον Καρπενησιώτη μόνο 45 άνδρες, μεταξύ τους ο Δαιμονάκης, ο Δαγγλιόστρος, ο Κοτήρας, ο Καραγιώργης και οι Μαγκλέρηδες. Παράλληλα εισέβαλε και το τουρκικό ιππικό στην πόλη και οι Έλληνες κάτοικοι του Γαλατσίου μόλις που πρόφθασαν να μπουν στα πλοία πλην εκατό που κατεσφάγησαν. Ο Σφαέλος με 4 πλοία ενώ κανονιοβολούνταν από τα τούρκικα κατόρθωσε να περάσει στον Προύθο, αλλά πάλι έπεσε σε τούρκικο κανονιοστάσιο το οποίο κατόρθωσε να περάσει και να αγκυροβολήσει στο Ρένι, ρώσικη πόλη της Βεσσαραβίας.

Ο Περκόφτσαλης έριξε όλο το βάρος στους κλεισμένους στον προμαχώνα που αντιστέκοταν γενναία σκοτώνοντας πλήθος Τούρκων μεταξύ των οποίων και έναν ανηψιό του πασσά. Οι έγκλειστοι κατόρθωσαν να δραπετεύσουν τη νύκτα με το ακόλουθο τέχνασμα. Έριξαν κάτω από τα τείχη με θόρυβο τις κάπες τους, τις οποίες άρχισαν να πυροβολούν ακατάπαυστα οι Τούρκοι νομίζοντας ότι πήγαιναν να ξεφύγουν, ενώ ταυτόχρονα πυροδότησαν και τα κανόνια με μακρά φιτίλια ώστε να κερδίσουν χρόνο κατορθώνοντας να διαφύγουν από μικρή οδό αφήνοντας και 6 νεκρούς. Ο πασσάς εκδικούμενος κατέστρεψε την πόλη, εκτελώντας επιπλέον και 200 Μολδαβούς. Οι βρισκόμενοι στην πόλη 20 στρατιώτες με τον Κοτήρα κλείστηκαν σε ένα σπίτι, αλλά οι Τούρκοι του έβαλαν φωτιά με αποτέλεσμα να βγουν και να ορμήσουν με τα σπαθιά εν μέσω των Τούρκων και να σκοτωθούν όλοι. Άλλοι δοκίμασαν με πλοιάρια να περάσουν στην Ρωσία, αλλά λίγοι κατόρθωσαν. Η ήττα αυτή κόστισε 300 Έλληνες νεκρούς και την καταστροφή και λεηλασία της εμπορικής αυτής πόλης.

Διάλυση

Παράλληλα στο Τυργοβίστι τα πράγματα ήταν άθλια, οι άκαπνοι ακόμα αξιωματικοί του Υψηλάντη διαμαρτύρονταν για τους βαθμούς τους (Δούκας), ενώ πολλοί άρχισαν να διαφεύγουν προς την Τρανσυλβανία (αυστριακό έδαφος), με πρώτον τον αρχίατρο του Υψηλάντη Επαμεινώνδα Μαυρομμάτη, αλλά και αρκετούς από τους ιερολοχίτες, κάτι που στοίχισε στον αρχηγό. Ο Υψηλάντης έστειλε τον Καντακουζηνό στο Ιάσιο να κρατήσει ανοικτό το δρόμο προς τη Μολδαβία, αλλά αυτός εκεί άρχισε να μάχεται με τον Πεντεδέκα για την διοίκηση. Στο Βουκουρέστι ο Βλαδιμηρέσκου και ο Σάββας αλληλοϋποβλέπονταν και διαγωνίζονταν ποιος είναι πιο ισχυρός. Όταν άρχισαν να πλησιάζουν οι Τούρκοι οι Πανδούροι άρχισαν να εγκαταλείπουν τον αρχηγό τους λεηλατώντας και τα χωριά από τα οποία έφευγαν. Μπροστά σε αυτήν τη εξέλιξη και τη μείωση της στρατιωτικής του ισχύος, αποφάσισε να ξαναγίνει εθνικός ήρωας και ύψωσε πανηγυρικά στις 8 Μαΐου την βλάχικη σημαία της ελευθερίας, κυανή με την Αγ. Τριάδα από τη μία και τους Αγ. Γεώργιο και Δημήτριο από την άλλη και την φράση «Ζήτω η ελευθερία». Παράλληλα και ο Σάββας ύψωσε δικη του σημαία με μόνο τον εσταυρωμένο για να διαχωρίσει τη θέση του απέναντι στους Τούρκους τόσο από τον Βλαδιμηρέσκου όσο και από τον Υψηλάντη. Όταν είδαν όμως τους Τούρκους να πλησιάζουν επικίνδυνα αποφάσισαν να συμφιλιωθούν πάλι μεταξύ τους. Την 14η Μαΐου οι Τούρκοι βρίσκονταν 4 ώρες μακριά, οι Πανδούροι του Βλαδιμηρέσκου με τους υπαρχηγούς του Χατζή Πρόδα, Μακεδόνσκη και Αλέξανδρο «Μπουλγκάρσκι Κραλ» άρχισαν να ψάχνουν άλογα και αμάξια για να διαφύγουν οι οικογένειας αρπάζοντας ταυτόχρονα αντικείμενα των κατοίκων που φυλάσσονταν στις παρακείμενες μονές. Ο Σάββας ήταν ήσυχος ως προσυνεννοημένος με τους Τούρκους. Τελικά στις 15 έφυγε ο Βλαδιμηρέσκου με δύο χιλιάδες Πανδούρους και 500 ιππείς Σερβοβούλγαρους και την επόμενη ο Σάββας με 1000 ιππείς κατέφυγε στον Υψηλάντη. Οι άρχοντες έφυγαν και αυτοί, ο Υψηλάντης διέταξε τον Δούκα να τους συλλάβει αλλά αυτός τους οδήγησε στην Τρανσυλβανία όπου κατέφυγαν. Ο Υψηλάντης ρώτησε τον Σάββα γιατί δεν κτύπησαν τους Τούρκους με τόση δύναμη που διέθεταν, αλλά αυτός δικαιολογήθηκε ότι ο Ρουμάνος είχε επαφές με τους Τούρκους. Τελικά όπως αποδείχθηκε και ο Σάββας είχε συνεννοήσεις μαζί τους μέσω του Αυστριακού προξένου Ουδρίσκυ. Κυκλοφόρησαν φήμες ότι οι δυο τους τοποθετήθηκαν πλευρικά του στρατού του Υψηλάντη για να τον κτυπήσουν παράλληλα με τους Τούρκους. Στο Βουκουρέστι ο Κεχαγιαμπεης του πασσά Σιλιστρίας συνέλαβε 150 Έλληνες που του υπέδειξαν οι Αρμένιοι και οι Εβραίοι της πόλης ως διακείμενους ευμενώς στον Υψηλάντη και κρέμασε ή παλούκωσε αρκετούς από αυτούς, χωρίς να φταίνε σε κάτι.

Ο Βλαδιμηρέσκου εντωμεταξύ είχε υποσχεθεί στους Τούρκους την εκτέλεση του Ολύμπιου και τη διάλυση του σώματός του, που ήταν το ισχυρότερο που διάθεταν οι επαναστάτες. Πρόδιδε τις κινήσεις του Υψηλάντη και ζητούσε μανιωδώς μεταξύ των αξιωματικών του που είχαν οικειότητα με τον Ολύμπιο υποψήφιο δολοφόνο του, εκτελώντας όποιον αρνιόταν. Επίσης δολοφονούσε και Έλληνες που βρίσκονταν στο σώμα του, όπως ο μπαϊρακτάρης Σαβάνης. Τελικά η κατάσταση στο στρατόπεδο του Βλαδιμηρέσκου κατάντησε τόσο αφόρητη που οι αξιωματικοί του Μακεδόνσκης, Χατζή Πρόδας και κάποιοι Πανδούροι, συνέταξαν αναφορά με τις προδοτικές κινήσεις του αρχηγού τους και την υπέβαλαν στον Ολύμπιο. Ο Ολύμπιος με ισχυρή στρατιωτική δύναμη συνάντησε τον Βλαδιμηρέσκου και τους αξιωματικούς του στις 21 Μαΐου και ανέγνωσε μπροστά σε όλους τις παλιές επιστολές και υποσχέσεις του Βλαδιμηρέσκου σε αντίθεση με τις παρασπονδίες και προδοσίες του, αφήνωντάς τον άφωνο. Τον αφόπλισε με τη σύμφωνη γνώμη των αξιωματικών του και τον έστειλε δεμένο στον Υψηλάντη φυλασσόμενο από τους ίδιους. Ο Υψηλάντης τον δίκασε για προδοσία και επιορκία. Αυτός έριξε τις ευθύνες για την παράδοση του Βουκουρεστίου στον Σάββα. Τελικά τον παρέδωσε στους Καραβιά και Λασσάνη που τον οδήγησαν εκτός των οχυρωμάτων τη νύκτα στις 22 προς 23 Μαΐου, εκεί δυο στρατιώτες ο Βαρνάβας και ο Νικόλαος Πάργας τον εκομμάτιασαν με τα σπαθιά τους. Με το τέλος του Βλαδιμηρέσκου οι δυο προαναφερθέντες αξιωματικοί του και λίγοι ακόμα εντάχθηκαν στο σώμα του Ολύμπιου, οι περισσότεροι όμως διαλύθηκαν.

Η μάχη του Δραγατσανίου

Ο πασσάς της Σιλιστρίας είχε στρατοπεδεύσει με φρουρά στο Βουκουρέστι και στις 25 Μαΐου στέλνει τον Κεχαγιάμπεή του Καρά Αχμέτ εναντίον του ελληνικού στρατοπέδου. Ο Σάββας συνέχισε να καιροσκοπεί. Το σχέδιο του Ολύμπιου ήταν να κτυπηθούν πρώτα οι Τούρκοι στην ορεινή Μικρά Βλαχία, όπου οι Πανδούροι θα συνέπρατταν και οι απειροπόλεμοι στρατιώτες θα στέκονταν καλύτερα σε σχέση με τα πεδινά εδάφη και έπειτα να κινηθούν κατά του κύριου σώματος στη Μεγάλη Βλαχία. Ο Υψηλάντης αποδέχθηκε το σχέδιο και απέστειλε προς Πιτέστι τους Κολοκοτρώνη, Δούκα και Ορφανό. Ενώ ο Ολύμπιος έστειλε το υπόλοιπο σώμα Βλαδιμηρέσκου με Μακεδόνσκη και Χατζή Πρόδα, με 1000 πεζούς, 250 ιππείς και 4 κανόνια να καταλάβουν το χωριό Δραγατσάνι.

Την 27ην Μαΐου επλησίασε ο Κεχαγιάμπεης με δύο ισχυρά σώματα ιππικού που εκτός από Τούρκους περιλάμβαναν και παλαιούς χριστιανούς Ρώσους φυγάδες, τους λεγόμενους Ζαπαρόζους. Το ένα σώμα προσέβαλε ένα απόσπασμα του σώματος του Ιω. Κολοκοτρώνη στη μονή Νοτσέτι. Το απόσπασμα που διοικούνταν από τον εκατόνταρχο Σαχίνη και τον Γεώργιο Σφήκα από την Κυνουρία κατόρθωσε να αντισταθεί. Επειτα έτρεξε σε βοήθεια και ο Κολοκοτρώνης με χίλιους άνδρες και έδιωξε τους Τούρκους, στέλνοντας τον υπασπιστή του Χρίστο Ζαχαριάδη, Ζακυνθινομοραΐτη να αναγγείλει τον κίνδυνο νέας επίθεσης στον αρχηγό. Ο Υψηλάντης έστειλε αμέσως τους Ορφανό, Δούκα και έναν Σέρβο αρχιμανδρίτη επικεφαλή 100 συμπατριωτών του προς τη σημαντική θέση Νοτσέτι. Ο Ορφανός και ο αρχιμανδρίτης έφθασαν εγκαίρως, δεν πρόλαβαν όμως να μπουν όλοι στη μονή εκτός των Σαχίνη και Σφήκα. Ο Ι. Κολοκοτρώνης όμως απέκρυψε τους υπόλοιπους μέσα στο δάσος οι οποίοι όρμησαν ξαφνικά κατά των Τούρκων ιππέων και τους κατεδίωξαν έως ότου νύχτωσε. Ο Δούκας όμως παρά τους ενθουσιώδης λόγους του αρχικά και ενώ είχε 400 καλούς ιππείς Έλληνες και Βούλγαρους, μόλις είδε τα τουρκικά στρατεύματα στην πεδιάδα έχασε το θάρρος του και επέστρεψε στο Τυργοβίστι ανακοινώνοντας ότι καταστράφηκαν ολοσχερώς οι Έλληνες στο Νοτσέτι. Ο Υψηλάντης ταράχθηκε και ο στρατός του καταθορυβήθηκε από αυτήν την είδηση και εγκατάλειψε το Τυργοβίστι νύκτα αφήνωντας τις αποθήκες με τις προμήθειες περιπλανόμενος σε διάφορα μονοπάτια, με τα σώματα διασκορπισμένα μεταξύ τους. Κατόπιν αυτών έφυγαν έντρομοι και οι κάτοικοι του Τυργοβιστίου. Εφτασαν στο Πιτέστι σε άθλια κατάσταση και αφού έχασαν και άλλα εφόδια και αμάξια στην δύσκολη πορεία τους σε ανώμαλους ορεινούς δρόμους. Εκεί διέταξε τον Δούκα να μοιράσει στο στρατό το παξιμάδι που κρατούσε για τροφοδοσία του ιδιαίτερου σώματός του. Αυτός αρνήθηκε και λογομάχησαν και βρήκε αφορμή να την κοπανίσει για την Τρανσυλβανία προφασισθείς ασθένεια, με τον Υψηλάντη να παραδίδει την αρχηγία του σώματος Δούκα στον Αναστάσιο Αργυροκαστρίτη.

Στο Νοτσέτι οι Κολοκοτρώνης, Ορφανός και ο αρχιμανδρίτης βλέποντας τους εαυτούς μόνους και περιμένοντας νέα μεγαλύτερη επίθεση και μη γνωρίζοντας τι είχε συμβεί κατέβηκαν απ΄ τις θέσεις τους και αρκετά αργότερα πληροφορήθηκαν την εντολή του Υψηλάντη για νέα θέση συγκέντρωσης του στρατού του. Μόλις έφτασαν εκεί τότε πληροφορήθηκε ο Υψηλάντης τη διαγωγή και τα ψέματα του Δούκα. Ο Κεχαγιάμπεης εισήλθε την 29η Μαΐου στο Τυργοβίστι ενθάρρυνε τους κατοίκους να επιστρέψουν και με τη βοήθειά τους συνέλαβε 24 αποπλανηθέντες Έλληνες στρατιώτες και τους εκτέλεσε. Ο Σάββας που είχε παραμείνει στο Τυργοβίστι προσήλθε πλέον ανοικτά στους Τούρκους. Αρχικά προσήλθε στον Κεχαγιάμπεη ο οπλαρχηγός Γέντσης και την επόμενη ο Σάββας με τους Μιχαήλ Δελήμπαση, Κιουτσούκ Τσολάκη, τον Ουδρίσκυ, τον παλιό του φίλο από τα Γιάννενα Ταχήρ αγά και τους χίλιους εκλεκτούς ιππείς του. Ο προδότης τότε ανέλαβε κατόπιν δικής του πρότασης να καταδιώξει τον ελληνικό στρατό και να συλλάβει τον Υψηλάντη. Ο Κεχαγιάμπεης του έδωσε ακόμα δυο χιλιάδες Τούρκους. Αυτός καταδίωξε την οπισθοφυλακή του Υψηλάντη και συνέλαβε 20 άνδρες τους οποίους αποκεφάλισε ενώ 60 πνίγηκαν κατά τη διάβαση ενός ποταμού, που σταμάτησε και την προέλαση του Σάββα.

Στην Μικρά Βλαχία έγιναν μεμονωμένες συμπλοκές ελληνικών και τουρκικών αποσπασμάτων κατά τις οποίες διακρίθηκαν οι Αναστάσιος Μιχάλογλους ή Μανάκης από το Μέτσοβο, ο Ιωάννης Σολομών και ο Ζώτος. Όταν έφτασε με το κύριο σώμα του στρατού του ο Περκόφτσαλης διασκόρπισε τα ελληνικά αποσπάσματα που συγκεντρώθηκαν τελικά 650 Πανδούροι, Έλληνες και Βούλγαροι πάνω από το Δραγατσάνι στις 26 Μαΐου. 800 Τούρκοι τοποθετήθηκαν στο Δραγατσάνι και 2600 απέκλεισαν τις διαβάσεις των Καρπαθίων και κατέλαβαν μονές γύρω από το Δραγατσάνι.

Ο Υψηλάντης που βρίσκονταν στο Ρίμνικο αποφάσισε να συγκεντρώσει όλη τη δύναμή του, που ήταν πέντε χιλιάδες πεζοί, πεντακόσιοι ιππείς και 4 κανόνια για να κτυπήσει το Δραγατσάνι που ήταν 8 ώρες μακριά του. Εστειλε πρώτα στις 3 Ιουνίου τον Ολύμπιο, τον Νικ. Υψηλάντη και τον Καραβιά να καταλάβουν θέσεις γύρω από το Δραγατσάνι και να τον περιμένουν να διευθύνει τη γενική μάχη αυτοπροσώπως. Την 5η Ιουνίου παρέλαβε το υπόλοιπο στράτευμα με δυο χιλιάδες άνδρες, οι πεζοί υπό τον Κολοκοτρώνη και τον Ορφανό και οι ιππείς Κοζάκοι και Ουλάνοι υπό τον Γαρνόβσκυ. Λόγω της βροχής έφθασαν καθυστερημένα, ενώ οι Τούρκοι του Καρά Φεΐζ οχυρώνονταν.

Ενώ ο Υψηλάντης παρέμενε σε ένα χωριό 3 ώρες μακριά από το Δραγατσάνι και συνεννούνταν με τον Ολύμπιο πως θα επιτεθούν, ο Καραβιάς που είδε τους Τούρκους να καίνε σπίτια για την εξυπηρέτηση των οχυρωμάτων τους, νόμισε ότι έφευγαν και έκαιγαν το χωριό. Παρά τις αντιρρήσεις του Ν. Υψηλάντη συγκέντρωσε ιππείς και ξεκίνησε για την καταδίωξη όπως νόμιζε, τον ακολούθησε κατ’ ανάγκη και ο Ν. Υψηλάντης με τον Ιερό Λόχο και τα κανόνια. Οι Τούρκοι κλείστηκαν στη μονή Σερμπανεστίου και ενώ ετοιμάζονταν να διαφύγουν, για καλή τους τύχη, έφτασαν 1500 Τούρκοι που έπεσαν ξαφνικά πάνω στους ιππείς του Καραβιά. Τότε εξείλθε και ο Καρά Φεΐζ και έπεσε στους ελάχιστους που είχαν απομείνει στις οχυρώσεις έξω από το Δραγατσάνι. Η προσπάθεια του Ν. Υψηλάντη με τον Ιερό Λόχο να βοηθήσει τον Καραβιά απέβηκε άκαρπη, γιατί αυτός ετράπει σε φυγή προς ορεινότερα μέρη, με συνέπεια ο Ιερός Λόχος να περικυκλωθεί από όλα τα γύρω τουρκικά σώματα.

Οι Τούρκοι έριξαν όλο το ιππικό τους εναντίον του Ιερού Λόχου και άλλους κατέκοψαν και άλλους οδήγησαν προς μια χαράδρα. Την τελευταία στιγμή έφτασαν 50 Πανδούροι υπό των Ιωαννίτσα Χόρκο και διέσωσαν αρκετούς. Ο Ολύμπιος αν και βρισκόταν στο απομακρυσμένο χωριό έτρεξε μαζί με τον Σέρβο αρχιμανδρίτη με εκατό ιππείς και προχώρησε μέχρι το σημείο που είχε πέσει ο σημαιοφόρος του Ιερού Λόχου πήρε τη σημαία στα χέρια του με καταπληγωμένο το άλογο του και σκόρπισε τους γύρω Τούρκους διασώζοντας και αυτός εκατό ιερολοχίτες και 2 κανόνια.

Ο Νικόλαος Υψηλάντης σώθηκε από τη σίγουρη αιχμαλωσία χάρη στη βοήθεια Γάλλου αξιωματικού που τον ανέβασε στο άλογό του. Συνολικά σκοτώθηκαν 140 από το σώμα του Καραβιά και 200 ιερολοχίτες, ενώ 37 από αυτούς αιχμαλωτίστηκαν και καρατομήθηκαν στην ΚΠολη. Έπεσαν οι αξιωματικοί τους Δρακούλης, Σούτσος, Κρόκιας, Ιωαννίτης, ο σημαιοφόρος Ξενοφών και 25 υπαξιωματικοί καθώς και ο Ελβετός φιλέλληνας Μπουρντιέ. Ο Ιερός Λόχος αφανίστηκε εντός μιας ώρας καιοι Τούρκοι είχαν μεγάλες απώλειες, αλλά η πτώση του ηθικού του στρατού του Υψηλάντη ήταν ραγδαία και όλοι άρχιζαν να φεύγουν προς την Αυστρία. Διάφοροι λωποδύτες που είχαν λιποτακτήσει πρώτα λήστευαν και εφόνευαν όσους προλάβαιναν στα περάσματα της Τρανσυλβανίας. Στην Αυστρία όσοι δεν συνελήφθησαν ως ύποπτοι έφτασαν με μεγάλες ταλαιπωρίες σε Βουδαπέστη και Βιέννη σε τραγικά χάλια, και με τη βοήθεια των εκεί Ελλήνων στέλνονταν μέσω Τεργέστης στην Ελλάδα.

Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, όπως σημειώνει ο Διον. Κόκκινος, «μετά την καταστροφή εκείνη συντετριμμένος, ηττημένος χωρίς να πολεμήσει, χωρίς να του δοθεί η ευκαιρία να βαδίσει επί κεφαλής ενός στρατού μαχόμενου, διατελών υπό το κράτος της οργής και της απογνώσεως για όσα έγινα, εξέδωσε την ακόλουθο προκήρυξιν»:

Η κατάληξη του Υψηλάντη

Τελικά με λίγους πιστούς οπαδούς, πολλούς υποψήφιους δολοφόνους και τον Ολύμπιο να έχει αναλάβει αυτοπροσώπως την σωματοφυλακή του Αλέξανδρου Υψηλάντη στις 9 Ιουλίου βρέθηκαν στο μοναστήρι Κόζια κοντά στα αυστριακά σύνορα. Έστειλε το Λασσάνη στους Αυστριακούς ζητώντας άδεια ελευθέρας διόδου για τους αδελφούς του. Οι Αυστριακοί τον εξαπάτησαν ότι δεν είχε να φοβηθεί τίποτα και ο ίδιος. Εκεί αποχωρίστηκε τον Ολύμπιο και εισήλθε στην Αυστρία με διαβατήριο και διαβεβαιώσεις. Στις 14 Ιουλιου τον φυλάκισε ο Μέττερνιχ στο μεσαιωνικό φρούριο Μούγκατς από όπου δεν ξαναβγήκε ζωντανός. Η φυλακή ήταν άθλια για κακούργους, η υγεία το χειροτέρευε συνεχώς. Ταυτόχρονα στη Ρωσία δημεύτηκε η περιουσία της οικογένειάς του. Πέθανε τον Ιανουάριο του 1828.

Η μάχη του Σκουλενίου

Ο Καντακουζηνός συγκέντρωσε τους εναπομείναντες οπλαρχηγούς και τους διαθέσιμους άνδρες στο χωριό Στίγκα της Μολδαβίας και τους πρότεινε να περάσουν μέσω Σκουλενίου τον Προύθο και να αποβιβαστούν στη συνέχεια δια θαλάσσης στις ακτές της Βλαχίας. Όταν όμως έφτασαν στο Σκουλένι προφασιζόμενος ότι ήθελε να δει τη μητέρα του βρισκόμενη εκεί κοντά πέρασε τον Προύθο και τους εγκατάλειψε, αποδεικνύοντας τον πραγματικό λόγο της κίνησης αυτής. Από την απέναντι ακτή τους κάλεσε τους αξιωματικούς να περάσουν μεμονωμένα γιατί δεν ήταν δυνατό να περάσουν ως ένα σώμα και δεν υπήρχε λόγος να συνεχίσουν τον αγώνα. Αυτοί τον εξύβρισαν ως προδότη δειλό και λιποτάκτη, και δεν θέλησαν να εγκαταλείψουν τους 500 περίπου άνδρες τους. Επέστρεψαν στο Σκουλένι και οχυρώθηκαν. Ήταν οι οπλαρχηγοί Αθανάσιος Καρπενησιώτης, Ιωάννης Κοντογιάννης, Γεώργος Σοφιανός από την Κέα, Σφαέλλος και Καραγεώργης. Έπειτα έφτασαν και οι Δαγγλιόστρος, Μίγκλερης και Απόστολος Σταύρακας. Και πιο μετά και άλλοι 400 Έλληνες, ο πλοίαρχος Λουκάς Βαλσαμάκης με τους ναύτες του που άφησαν το πλοίο τους στην Οδησσό και έσπευσαν. Η σύγκρουση έγινε στις 7 Ιουνίου. Επιτέθηκε εναντίον τους ο Κεχαγιάμπεης με 2000 πεζούς, 4000 ιππείς και 6 κανόνια. Έκανε τέσσερις εφόδους που αποκρούστηκαν με μεγάλες απώλειες. Ο Απόστολος Σταύρακας με εκατό Κρήτες και Ηπειρώτες επέφεραν μεγάλη φθορά στους Τούρκους. Στην απέναντι όχθη είχαν συγκεντρωθεί πλήθη Ρώσων και τους επευφημούσαν. Αλλά συγκεντρώθηκαν μεγάλες μονάδες τουρκικού ιππικού εναντίον τους και άρχισαν να πέφτουν ένας ένας οι αρχηγοί τους, ο Κόντος, ο Ιντές, ο Σταύρακας, ο Δαγγλιόστρος, ο Σφαέλλος, ο Βαλσαμάκης, ο Κοντογιάννης, ο Σοφιανός. Ο Μίγκλερης τραυματίας συνέχισε μαχόμενος μέχρι που έπεσε και αυτός μαζί με τους γενναίους άνδρες του. Ο Καραγεώργης κατόρθωσε να περάσει στην απέναντι όχθη τραυματίας. Ο καταπληγωμένος αρχηγός του σώματος Αθανάσιος Καρπενησιώτης αφού άδειασε τα όπλα του και ξιφούλκησε κατά των Τούρκων στις όχθες του ποταμού Προύθου έπεσε σκοτώνοντας δυο από αυτούς πρώτα. Λίγοι διασώθηκαν τραυματίες στην απέναντι ρωσική ακτή. Εκεί φονεύθηκαν 17 Στεμνιτσιώτες πλην του Γρ. Μίγκλερη, μεταξύ των οποίων οι Ι. Θεοδωρίδης, Κ. Ροϊλός, Αργ. Πατρινός και Δ. Κλης.

Στη μονή Σέκου

Μετά από αυτό κατεπνίγει κάθε επαναστατική κίνηση στη Μολδαβία, ενώ στην Βλαχία απέμενε μόνο ο Γεωργάκης Ολύμπιος και ο Φαρμάκης στο Αρζήσι με 800 καλούς ιππείς. Τους κυνηγούσε ο Τούρκος Σιρικλάογλου με μεγάλη δύναμη και ο παλιός τους γνώριμος Σάββας. Κατέφυγαν στο βουνό Βράντσα ιδα του οοποίου ευελπιστούσαν να περάσουν δια της Μολδαβίας στην Βεσσαραβία και από εκεί στην Ελλάδα. Όμως ασθένησε ο Ολύμπιος και τον μετάφεραν στα ορεινά της αυστριακής Τρανσυλβανίας να θεραπευτεί. Παράλληλα οι Τούρκοι ασχολούνταν με τον Διαμαντή που είχε αποκλεισθεί στο μοναστήρι της Βιστρίτσας. Αυτός εμπιστευόμενος στους όρκους και τον λόγο της τιμής του Σάββα παραδόθηκε αλλά με παρασπονδία οι Τούρκοι τον σκότωσαν. Ο Σάββας παραπονέθηκε κατ’ ιδίαν στον Κεχαγιάμπεη στο Βουκουρέστι, αλλά πριν ακόμα περάσει την πόρτα του δολοφονήθηκε μαζί με τον υπαρχηγό του. Δόθηκε εντολή τότε με αμοιβή να κοπεί το κεφάλι κάθε Έλληνα της Μολδοβλαχίας που συμμετείχε στην Επανάσταση. Αυτό το ανελέητο κυνήγι μόνο όταν και ο Κεχαγιάμπεης αρνήθηκε να πληρώνει πλέον για άλλα κεφάλια, αφού εν τω μεταξύ προβιβάστηκε σε πασσά.

Ο Ολύμπιος αφού ανάρρωσε ξαναπέρασε στην Μολδαβία με στόχο την κάθοδο στην Ελλάδα, καθώς δεν έβλεπε άλλο τρόπο. Στην πορεία πολλοί στρατιώτες του άρχισαν να λιποτακτούν, ενώ τουρκικά αποσπάσματα οδηγούμενα από Μολδαβούς χωρικούς τον ακολουθούσαν κατά πόδας. Πολλοί Σέρβοι και Βούλγαροι΄ανδρες του από την άλλη δεν ήθελαν να απομακρυνθούν από τις πατρίδες του. Τελικά ο αριθμος των ανδρών του όλο και λιγόστευε πέφτοντας στους 350. Τελικά επέλεξε να αντιμετωπίσει του Τούρκους που τον ακολουθούσαν, αντί να προσπαθήσει να διαφύγει συνεχίζοντας την πορεία του. Το άλλο σφάλμα ήταν ότι η μονή Σέκου που στάθμευσε ήταν μέσα σε φαράγγι με μόνο μία διέξοδο και πολιορκήθηκε. Επίσης ως αγαθός και τίμιος άνθρωπος που ήταν πίστεψε και στα λόγια του επίσκοπου Ρομάνο που τον κάλεσε να υπερασπιστεί τα κειμήλια της μονής από τους Τούρκους. Στην πραγματικότητα όμως οι Τούρκοι μεταχειρίστηκαν τον επίσκοπο για να μην διαφύγει ο Ολύμπιος και ο Φαρμάκης έως ότου τους αποκλείσουν τελείως.

Την 8η Σεπτεμβρίου 1821 πλέον κατέφτασαν πολυάριθμες δυνάμεις στην κοιλάδα του Σέκου. Η αμυντική τάφρος εγκαταλείφθηκε ενώ οι περισσότεροι με τον Φαρμάκη κλείστηκαν στη μονή, ενώ ο Ολύμπιος οχυρώθηκε με ένδεκα δικούς του στο κωδωνοστάσιο. Η μονή πλημμύρισε από Τούρκους και το κωδωνοστάσιο, ο Ολύμπιος πρότεινε σε όποιον ήθελε να φύγει και να παραδοθεί γιατί θα τίναζε τα βαρέλια με την πυρίτιδα που είχαν. Και οι ένδεκα έμεινα μαζί του και τινάχθηκαν στον αέρα, μαζί με τους που είχαν μπει στο κωδωνοστάσιο Τούρκους. Ένας μόνο από τους άνδρες του Ολύμπιου διασώθηκε.

Ο Φαρμάκης αναγκάστηκε κατόπιν υποσχέσεων να παραδοθεί. Οι Τούρκοι ως συνήθως δεν τήρησαν το λόγο τους και τους εκτέλεσαν πλην 33 που άνοιξαν δρόμο με τα ξίφη τους και διέφυγαν. Τον Φαρμάκη κατ’ εξαίρεσιν τον έστειλαν στην ΚΠολη όπου αποκεφαλίσθηκε κατόπιν βασάνων. Έτσι έσβησε η επτάμηνη πορεία της Ελληνικής Επανάστασης στη Μολδοβλαχία.

Ιωάννης Κολοκοτρώνης

Ο Ιωάννης Κολοκοτρώνης, ονομαζόμενος και Ντασκούλιας (στα τούρκικα αυτός που ανατρέπει τα οχυρώματα – κούλιες) υπηρετούσε τον ηγεμόνα Μιχαήλ Σούτσο. Έσπευσε με τους 275 άνδρες του στον στρατό του Υψηλάντη και όπως προαναφέρθηκε διακρίθηκε στην μάχη εις την μονή Νοτσέτι, στο Τυργοβίστι. Μετά την καταστροφή ήταν ο μόνο που συγκέντρωσε ένα σώμα από Πελοποννήσιους και Ζακυνθινούς και αποφάσισαν ενωνμε΄νοι να διασχίσουν τη Βαλκανική και να κατέλθουν στην επαναστατημένη Ελλάδα. Από το σώμα του έφτασαν στις παραμονές της μάχης της Γράνας στην οποία συμμετείχαν έξω από την Τριπολιτσά. Μαζί με τον Γιαννάκη Κολοκοτρώνη ήταν και ο γιος του Αποστόλης, οι Ζακύνθιοι Ιωάννης Βαπτιστής Πέτας, Διονύσιος Αντίοχος, ο Σέρβος Καραγεώργης, ο Χριστόφορος Ζαχαριάδης, ο Δημήτριος Κοντόσταυλος μετέπειτα γραμματέας του Νικηταρά και άλλοι περίπου εκατό. Να πως περιγράφει την ιστορία τους ο Διον. Κόκκινος:

Μετά την καταστροφήν, ο Ιωάννης Κολοκοτρώνης συνεκέντρωσε τους υπολειφθέντας άνδρας του και απεφάσισε να κατέλθη εις την Πελοπόννησον δια το Βαλκανίων. Παλαιός στρατιωτικός ωδήγησε τους εμπείρους πολεμιστάς του δια των βουνών. Η ηρωική πορεία του σώματος εκείνου του Ιωάννου Κολοκοτρώνη κατά τον καιρό που εφλέγετο πλέον ολόκληρος η χερσόνησος από την ελληνικήν επανάστασιν και όλη η χώρα ήτο πλημμυρισμένη από τα τουρκικά στρατεύματα ενθυμίζει την κάθοδον των μυρίων. Εις μίαν από τας μάχας που ηναγκάζοντο πάντοτε να δίδουν δια να προχωρούν εξεπόρθησαν μίαν μονήν, όπου ευρίσκοντο κλεισμένοι Τούρκοι κα Εβραίοι. Εκεί εις τας αποσκευάς ενός Εβραίου ευρήκαν αδαμαντοκόλλητην σπάθην Βυζαντινού αυτοκράτορος με τας φράσεις επί των δύο πλευρών της λεπίδος: «Εν τούτω νίκα» και «Βοήθει με, Χριστέ, ίνα καταπολεμήσω τους αδικούντας σε». Το κειμήλιο τούτο μετέφερεν ο Ιωάννης Κολοκοτρώνης εις την Ελλάδα. Αλλ’ από τους γενναίους αυτούς άνδρας, εκατόν μόνον κατώρθοωσαν να φθάσουν εις Πελοπόννησον κατά τον Αύγουστον του 1821 και έλαβαν μέρος εις την πολιορκίαν της Τριπολιτσάς.

Αν δεν κάνω λάθος το σπαθί αυτό χαρίστηκε στην συνέχεια στον Καποδίστρια ο οποίος με τη σειρά του το προσέφερε στον Ρώσο ναύαρχο Ρίκορντ.
------------------------
Βασική πηγή: "Η Ελληνική Επανάστασις", Διον. Κόκκινου

Στοιχεία για τον εμφύλιο του 1824-5

2011-02-23T20:23:00.021+02:00

Με αφορμή το επεισόδιο της σειράς του ΣΚΑΪ "Η επιλογή του Βύρωνα" συγκεντρώνουμε στη συνέχεια ορισμένα στοιχεία για τα γεγονότα της εποχής μαζί με τις ανάλογες παρατηρήσεις. Έχει γίνει κατά τη γνώμη μας πολύ προβλέψιμο το ντοκυμανταίρ του ΣΚΑΪ, σχεδόν ξέρουμε από πριν τι θα δείξει. Προφανώς θεωρούν τις αγγλικές πηγές (Φίνλαιυ, Γκόρντον, επιστολές Μπάυρον, Μαυροκορδάτου κλπ) τις μόνες αξιόπιστες πηγές και τις ακολουθούν κατά γράμμα. Παίρνουν ξεκάθαρα την θέση του αγγλικού κόμματος στις πολιτικες διαμάχες και αποδέχονται κάθε είδους "συκοφαντία" για τους αντιπάλους. Πιστεύουμε όμως ότι αυτό ήταν το πιο ισορροπημένο από τα μέχρι τώρα επεισόδια, π.χ. αναφερθηκαν τα "παράσιτα" που φάγαν τα δάνεια, ότι η μία παράταξη δεν ήθελε εξάρτηση από τους Άγγλους... κάτι είναι και αυτό. Όπως και όλα, είχε σωρεία σκόπιμων ή μη παραλήψεων που συγκεντρώνουμε στην συνέχεια.

1 - Το Αργος καταλήφθηκε για να κερδηθεί χρόνος από Μιστριώτες αρχικά και άλλους στη συνέχεια. Μαζί και ο Υψηλάντης, ο Πάνος Κολοκοτρώνης, κάποιος Μαυρομιχάλης. Όταν συγκεντρώθηκαν τα στρατεύματα στους Μύλους έγινε ολόκληρη επιχείρηση αντιπερισπασμού για να τους βγάλουν έξω. Δεν "ηττήθηκε ο Υψηλάντης" όπως αναφέρθηκε απλά.

2 - Μετά τα Δερβενάκια ακολούθησαν οι μάχες στο Αγιονόρι, τα Βασιλικά κ.ά. με ταυτόχρονη πολιορκία Ναυπλίου και Κορίνθου και την παράδοση και των δύο στον Κολοκοτρώνη στην συνέχεια.

3 - Στο τέλος του 1822 έγινε η α' πολιορκία του Μεσολογγίου. Γενικά τα γεγονότα σε Ρούμελη, Αιγαίο, Μακεδονία κλπ δεν τους αρέσουν.

4 - Έπρεπε να εξηγήσουν πως από κοινή διοίκηση ο Μαυροκορδάτος με τον έντεχνο διαχωρισμό των υπευθύνων σε Βουλευτικό και Εκτελεστικό έκανε αυθαίρετα στην άκρη όποιους ήθελε συγκεντρώνοντας όλες τις εξουσίες για λογαριασμό του και ουσιαστικά αυτό οδήγησε στην τελική ρήξη των δύο σωμάτων.

5 - Πως οι "δυο κυβερνήσεις" έριζαν για το δάνειο και ταυτόχρονα η μία παράταξη "δεν ήθελε το δάνειο". Ή δεν κατάλαβα καλά; Η αποστολή των συγκεκριμένων διαπραγματευτών στο Λονδίνο (Ορλάνδος, Λουριώτης) δείχνει ποιος αποκλειστικά πήγαινε για δάνειο.

6 - Στην πρώτη φάση του εμφυλίου η πραξικοπιματική αγγλική διοίκηση του Κρανιδίου, πολιορκούσε στο Ναύπλιο τον Πάνο Κολοκοτρώνη τον οποίο έσπευσαν έξω να τον βοηθήσουν κάποιοι δικοί του, έγιναν μικροσυγκρούσεις και τελικά ο πατέρας Κολοκοτρώνης του έδωσε εντολή να παραδόσει το καστρο στον Ζαΐμη, ο οποίος τελικά βλακωδώς το έδωσε μετά στον Κουντουριώτη. Εκεί κάπου έληξαν οι συγκρούσεις, με έπαθλο την οχυρώτερη πόλη της Πελοποννήσου και το μυστικό - για μένα - δάνειο που πήραν... η ποντικομαμή και οι ρουφιάνοι της Ύδρας από τα αφεντικά τους.

7 - Ακολούθησε η εξαγορά όσων καπεταναίων μπορούσαν, η εν ψυχρώ δολοφονία του Πάνου Κολοκοτρώνη και η εκδικητική καταδίωξη των αντιπάλων και η φυλάκιση τους στην Ύδρα. Οι ορδές του Κωλέττη που είχε αναλάβει την βρώμικη δουλειά λεηλάτησαν τις περιουσίες των "ανταρτών" και μετά ξεκοκκάλισαν σιγά σιγά το δάνειο, χωρίς αντίπαλο ή άλλη ένοπλη αντίδραση. Περισσότερα στην συνέχεια.

8 - Τον Ιμπραήμ τον περίμεναν μισό χρόνο πριν, αλλά δεν έκαναν τίποτε. Το Ναβαρίνο έπεσε γιατί δεν είχαν οι έγκλειστοι να φάνε και δεν είχαν και πολεμοφόδια. Αυτός κινήθηκε ταχύτατα μέσα στο χειμώνα κατέλαβε τη Σφακτηρία και το Νεόκαστρο. Και διέλυσε στο Κρεμμύδι την φαιδρή εκστρατεία της κυβέρνησης και των Ρουμελιωτών της.

9 - Αναλαμβάνει ο Παπαφλέσσας που πάει αψυχολόγητα στο Μανιάκι και καταστρέφεται παίρνοντας στο λαιμό του τους Μανιάτες και τους Λεονταρίτες που τον ακολούθησαν. Οι Ρουμελιώτες θυμήθηκαν τότε ότι έχει και η Ρούμελη Τούρκους να πολεμήσουν και φεύγουν εν τω μεταξύ, οπότε δίνεται η αμνηστία τότε στον Κολοκοτρώνη.

10 - Ο Κολοκοτρώνης μαζεύει 6-7 χιλιαδες στράτευμα και πιάνει Δραμπάλα και Μακρυπλάγι, φυσικά σύνορα Μεσσηνίας-Αρκαδίας. Συγκρούονται σφοδρά για ένα τριήμερο, δεν περνάν οι Αιγύπτιοι, αλλά ο Ιμπραήμ είχε κάπου 1000 βλακωδώς διασωθέντες Τουρκομωραΐτες που είχαν καταφύγει στην Αιγυπτο ή δραπέτευσαν από εκεί που τους φύλαγαν και παρακάμπτει τα στενά από άλλο δρόμο. Ο Κολοκοτρώνης υποχωρεί, άλλοι προς τα βόρεια, άλλοι στη Μάνη. Διατάζει κάποιον να καταστρέψει την Τριπολιτσά, τα τείχη και σπίτια για να μην φωλιάσει ο Ιμπραήμ, αλλά αυτός θεωρώντας ότι είχε ο Γέρος "άχτι" τους Τριπολιτσιώτες τον παρακούει.

11 - Ο Ιμπραήμ δρα ως συνήθως αστραπιαία αφήνει τον μεγαλύτερο μέρος του στρατού του στην Τριπολιτσά και κάνει αυτοπροσώπως μια αναγνωριστική έφοδο στην Αργολίδα, μπαίνει στο έρημο Αργος και δοκιμάζει την τύχη του στο Ναύπλιο. Λέγεται ότι κάποιος σκόπευε να του το παραδόσει. Αλλά έγινε γενική επιστράτευση στην πόλη, ο Δ. Υψηλάντης και ο Κων. Μαυρομιχάλης έπιασαν τους Μύλους και τον αναχαίτησαν.

12 - Πίσω στην Τριπολιτσά ο Κολοκοτρώνης ξεκινά για να επαναλάβει(;) το σχέδιο της πολιορκίας του 1ου έτους. Συγκεντρώνει στρατόπεδα γύρω από την πόλη. Οι όλες κινήσεις γίνονται χάλια και με αργοπορία... τους μυρίζεται ο Μπραΐμης στέλνει το βράδυ δικούς του στα Τρίκορφα, πιάνουν τα ταμπουρια μισοί μισοί με τους Καρυτινούς. Οι υπόλοιποι Κορίνθιοι Καλαβρυτινοί Κολοκοτρώνης αγνάντευαν από μακριά σε πρόχειρες θέσεις. Ο Ιμπραήμ πιάνει τα βουνά και τους απομακρύνει. Μένουν οι Καρυτινοί, Γενναίος Κολοκοτρώνης και Κανέλλος Δεληγιάννης περικυκλωμένοι από τους Αιγύπτιους και έγιναν μεταξύ τους μαλλιά κουβάρια. Ένα μικρό σώμα οι μπαϊρακτάρηδες του Ζαΐμη Μιχαλάκης και του Κολοκοτρώνη Καραχάλιος ανοίγουν δρόμο απέξω και σώθηκαν όσοι πρόλαβαν... μαζί και ο προ-...παππούς μου και γράφω εγω σήμερα εδώ. Αυτοί σκόρπισαν πλέον να μαζεψουν τις οικογένειές τους που είχαν άμεσο κίνδυνο.

13 - Ο Ιμπραήμ τότε χώρισε τη στρατιά του σε τρία σώματα και ανέβαινε βόρεια. Ο Κολοκοτρώνης με τις κεφαλές και τα Καλαβρυτινα στρατεύματα προχωρούσε καταδιωκόμενος. Τότε ένας επιτήδειος έφερε το χαρτί της έκκλησης για μεσιτεία και πλήρη υποταγή στην Αγγλία, το υπέγραψαν όλοι και έβαλαν και για όσους δεν ήταν παρόντες υπογραφή. Είχαν απογοητευθεί οι πάντες, και δύσκολα πλέον μάζευε ο Κολοκοτρώνης πάνω απο 2-3 χιλιάδες στρατό και από μόνο μία επαρχία γιατί δεν ήξεραν πλέον οι στρατιώτες του προς τα που θα κινηθεί ο Ιμπραήμ αφού είχε στην κατοχή του τη Τριπολιτσά και μπορούσε να κινηθεί προς όποια κατεύθυνση επέλεγε.

14 - Ο Ιμπραήμ έκαιγε και κατάστρεψε σχεδόν 2-3 φορές κάθε χωριό της Πελοποννήσου, πλην των προσκυνημένων της Αχαΐας. Πέρναγε ο στρατός, ο κόσμος έπιανε τα βουνα και επέστρεφε στα αποκαΐδια μέχρι να ξαναπεράσει το άλλο καλοκαίρι να ξανακάψει ότι έμεινε. Σε Πελοπόννησο και Μεσολόγγι οι απώλειες στα 2-3 χρόνια που έμεινε ο αιγυπτιακός στρατός ήταν κάπου 25,000 αιχμάλωτοι και 50,000 νεκροί. Οι αιχμάλωτοι όσοι δεν πουλιούνταν μεταφέρονταν στην Αίγυπτο για την ανταλλαγή που σχεδίαζε με φελάχους. Τον 19ο αι. υπήρχε στο Κάιρο συνοικία "Μοράλια" με 3-4 χιλιάδες κόσμο. Ο αιγυπτιακός στρατός κατέλαβε ουσιαστικά 3 πόλεις, το Ναβαρίνο (Πύλο), την Τριπολιτσά και το Μεσολόγγι, είχε επίσης τα μεσσηνικά φρούρια και την Πάτρα από πριν. Κατοχή είχε όταν ήταν παρών ή σε πορεία όλος ο στρατός, μεμονωμένα τμήματα του στρατού εξαφανίζονταν π.χ. το απόσπασμα στην Δαβιά και δεν έλεγχαν πολλά πέρα από τα περίχωρα των παραπάνω πόλεων. Ο Κολοκοτρώνης όμως μετά τις αποτυχίες δεν ριψοκινδύνευσε πλέον ανοικτή σύγκρουση, παρά μόνο πόλεμο φθοράς. Οι απώλειες των Αιγυπτίων ήταν τεράστιες όλο αυτόν τον καιρό. Επίσης, μετά τον πρώτο χρόνο είχε επέλθει κάποια σχετική ισορροπία με αποτέλεσμα να δώσει άδεια ο Γέρος να φύγουν αργότερα 3,000 εκλεκτοί στρατιώτες της Πελοποννησου για το στρατόπεδο του Καραΐσκάκη, μαζί με την άτακτη καβαλαρία του Νταλιάνη και την τακτική του Αλμέιδα που είχε φτιάξει για να φυλάει τον κόσμο από την αιχμαλωσία.

Κάπου εδώ το πιάνει το ΣΚΑΪ για το επόμενο επεισόδιο...
(Οι αναπαραστάσεις των μαχών όμως (Πέτα, Δερβενάκια) είναι δυστυχώς πολύ κατώτερες του αναμενομένου...)

---------------
Σημείωση: Τα παραπάνω γράφηκαν από μνήμης, όποιος εντοπίσει λάθος ας αφήσει κάποιο σχόλιο.
---------------

Στην συνέχεια ακολουθούν κάποια στοιχεία για τον εμφύλιο στην διάρκεια της Επανάστασης.

Μια εικόνα για το τι και πως έγινε στον Εμφύλιο, πως άλλαξαν οι ισορροπίες, ποιοι ήταν η μούργα της εποχής και ποιος ο γίγαντας Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Αποσπάσματα επιστολών από το πολύ ενδιαφέρον Αρχείο Κουντουριώτη:

«Εκλαμπρότατε, να με θυμηθής όταν έλθη το δάνειον, ότι τας ελπίδας μου, μετά τον Θεόν, εις την Εκλαμπρότητά σου την έχω και μη με αφήσης περίλυπον. Παρακαλώ να με αγαπάς όπως και πρότερον».
ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ

και άλλοι:
«Πανεκλαμπρότατε Κύριε. Αφ΄ ης ώρας επαρρησιάσθην και συνωμολόγησα με το Πανέκλαμπρον υποκείμενόν της [της εκλαμπροτητος του Κουντουριώτη δηλαδή], εκυριεύθηκεν η ψυχή μου από ένα ξεχωριστόν και ανέκφραστον σέβας δια τα φιλάνθρωπα και υπερευγενικά προς εμέ φερσίματά σας [...]. Ερωτών δια του παρόντος μου πρώτον δια την ανάκτησιν της ευκταίας υγείας τής ευσεβάστου εκλαμπρότητός σας παραπονούμαι, ότι δεν μετέλαβα εκλαμπρόν της [δηλαδή επιστολή]... Και πόσον σας λατρεύω ικανώς σας πληροφορεί και διαζώσης ο γραμματικός μου[...]. Όθεν επιθυμώ να κηρύττωμαι άνθρωπός σας, ευνούς και εξηρτημένος».
ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ

ακόμα και:
«Εκλαμπρότατε, ηξεύρετε ότι άφησα κάθε άλλην σχέσιν και συγγενικήν και φιλικήν και απεφάσισα να ζήσω με το σπίτι σας, και επιθυμώ να μου ειπήτε αν και από το μέρος της Εκλαμπρότητός σας είναι αυτή η ευχαρίστησις· είθε, να σηκωθώ, να εύρω μίαν τρούπαν να καθήσω. Συγχωρήσατε την αυθαδειαν».
ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ

«Δεν έλαβον κανένα εκλαμπρόν της να πληροφορηθώ δια την εφετήν μοί υγείαν της και ευρίσκομαι εις απορίαν και λύπην μήπως ελησμονήθην από την εύνοιάν της, το οποίον και ποτέ δεν ελπίζω αφιερωμένος ων όλος εις την εκλαμπρότητά σας».
ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ

Άλλα στοιχεία για την μάσα της περιόδου:

«Οι Κουντουριώτηδες αυξάνουν την κεφαλαιουχική περιουσία τους από 10.000.000 χρ. δρχ. (1820) σε 28.000.000 χρ. δρχ. (1830). Το ίδιο συμβαίνει και με τους “Υδρο- σπετσιώτες”, Μποτάση, Μέξη και Ανάργυρο [...] Οι Σισίνηδες γαιοκτήμονες της Ηλείας με περιουσία 3.000.000 χρ. δρχ. στα 1820 βρίσκονται με 7.000.000 χρ. δρχ. [...] Οι στρατιωτικοί Γρίβας, Μαμούρης, Παπακώστας, Βελέντζας, Κριεζώτης, Πανούρης, Βάσος και άλλοι, προ της επανάστασης -απλοί κλεφτο- καπεταναίοι- μετά την επανάσταση, βρίσκονται κτηματίες με χιλιάδες στρέμματα εύφορης γης».

Ένας απ΄ τους διαπραγματευτές των ληστρικών όρων του δανείου, ο Ορλάνδος συνιστούσε με επιστολές του απ΄ το Λονδίνο στους συγγενείς του καραβοκυραίους
«Προσέξατε να μην αφήσετε τα πράγματα από τας χείρας σας· ο ένας (ο Γεώριος Κουντουριώτης) εις την Διοίκησιν, ο άλλος (ο Λάζαρος Κουντουριώτης) εις την Ύδραν· τώρα μάλιστα που έχει πολλά μέσα η Διοίκησις (τις λίρες του δανείου). Προσέξατε διά τον Θεόν, να μην αφήσετε το σκήπτρον από το χέρι [...]. Αν δεν κυτάξωμεν να ωφεληθώμεν, να λάβωμεν την δύναμιν και την εξουσίαν εις τας χείρας μας, αύριον μιαν ησυχία, addio περίστασις, πετά και φεύγει».

Προσκλητήριο Κωλέττη προς οπλαρχηγούς, πρώτα μπήκε στο πνεύμα ο Μακρυγιάννης και ο Γκούρας. Μετά αφού είδαν την "κονόμα" έσπευσαν στις λεηλασίες Καραϊσκάκης και Σουλιώτες. Δεν άφησαν επαρχία παραπονούμενη όταν παραδόθηκε ο Κολοκοτρώνης.

Ο Μακρυγιάννης γίνεται τσιράκι του Κωλέττη:

Ο Γκούρας "πιάνει το νόημα" της υποστήριξης των Νόμων:

Είχε προηγηθεί η δολοφονία του Πάνου Κολοκοτρώνη. Αφού τον ξεγύμνωσαν από τους στρατιώτες του και αφού προηγουμένως τους παρέδωσε το Ναύπλιο, τον δολοφονούν εν ψυχρώ Βούλγαροι στρατιώτες του Βάσσου Μαυροβουνιώτη. Χαρές και πανηγύρια στους "Κυβερνητικούς". Ο Μακρυγιάννης γέρος και ψύχραιμος γράφει ότι αυτό ήταν το μόνο "κολοκοτρωναίικο αίμα που χύθηκε για την ελευθερία της Ελλαδας"

Ο πατέρας του καταρρέει και χάνει κάθε διάθεση για δράση, αφού ούτως ή άλλως είχε αποσυρθεί και από την εμφύλιο σύγκρουση. Είχε παραδόσει το Ναύπλιο και ησύχαζε. Παραδίδεται στον Πλαπούτα ως συγγενή του, ο οποίος τον πηγαίνει δώρο αιχμάλωτο στην Ύδρα και φυλακίζεται μαζί με τους υπόλοιπους υποστηρικτές του.

Μετά την πλήρη επικράτηση ο Γκούρας "λύσσαξε" για την εκτέλεση του Κολοκοτρώνη και των υπολοίπων με κάθε τρόπο. Φοβόταν μετά από όσα είχε κάνει. Ενδεικτικές επιστολές:

Οι μεγαλοκτηματίες μετεπαναστατικά, και τότε συνέταιροι στον εμφύλιο των Γκούρα και Μακρυγιάννη, Μαμούρης, Παπακώστας, Τριανταφυλλίνας δολοφονούν με φρικιαστικό τρόπο τον Οδυσσεά Ανδρούτσο, ευεργέτη του Γκούρα που είχε παραδοθεί σε αυτόν υποθέτοντας ότι δεν θα κινδύνευε η ζωή του. Αυτός ο άνθρωπος ξέκανε τον Ανδρούτσο, παραλίγο να κάνει και το ίδιο με τον Κολοκοτρώνη αν τον είχε στα χέρια του.

Η περίεργη σύνθεση του στρατού του Κωλέττη
Εκτός από Βούλγαρους τα στρατεύματα του Κωλέττη αποτελούνταν από ένα σωρό ετερόκλητα στοιχεία, "μαζώματα" όπως του αποκαλούσε ο Φωτάκος, οι οποίοι δεν είχαν κανένα φραγμό σε αυτά που έκαναν και καμία εθνική συνείδηση. Οτι πρέπει για να προκαλέσει εμφύλιο. Εκτός από τον Γ.Δράκο και τους Καραϊσκάκη, Τζαβέλα που έδειξαν κάποιο επίπεδο.

Αυτό που δεν είναι γνωστό πολύ είναι ότι ο Κωλέττης μίσθωσε και πολλούς Οθωμανούς και συγκεκριμένα Τουρκαλβανούς. Ο πιο γνωστός από αυτούς υπήρξε ο Ταφίλ Μπουζ. Τον ίδιο άνθρωπο τον μίσθωσαν και στα στρατεύματα Καποδίστρια, ενώ όταν δολοφονήθηκε ο Καπ., ο Κωλέττης θέλησε να τον χρησιμοποιήσει και στα επεισόδια και τις ταραχές μετά.

Για τα τελευταία γεγονότα υπάρχει η ακόλουθη μαρτυρία από τον Κολοκοτρωνη:
…τὸν Ταφιλπούζη μὲ τὸ τάγμα του τὸν ἀπεφάσισαν νὰ περάσει ἀπὸ τὴν Καρύταινα καὶ νὰ πάει στὴν Γαστούνη μὲ σημαία Ὀθωμανική, μὲ παντιέρες Ὀθωμανικές, μὲ τὴν χέρα τοῦ Μωάμεθ. Ἀκούοντας ἐγώ ἔστειλα καὶ τὸν ἔβγαλα μὲ καταισχύνη, καὶ ἂν εἶχα τὴν ἔχθρα ποὺ ἔλαβα ἔπειτα, θὰ τοὺς σκοτώναμε. Καὶ τοῦ ἔστειλα (τοῦ Ταφιλπούζη) καὶ ἐμάζωξε τὲς μπαντιέρες, καὶ τοῦ εἶπα ἂν περάσει καμμιὰ φορὰ μὲ ἀνοικτὲς μπαντιέρες, οἱ γυναῖκες οἱ χηρευάμενες θὰ τὸν σκοτώσουν: «Ποῦ ἀνοίγεις τὴν σημαία τὴν Τούρκικη, εἰς τὰ χώματα τὰ Ἑλληνικά;». - «Τί φταῖμε ἐμεῖς;» Ὁ Κωλέττης μᾶς εἶπε: «Δουλειὰ νὰ κάμετε καὶ ὅ,τι σημαία θέλετε. Μᾶς ἔδωσεν ὀφίκια, ἐγέλασε Τούρκους καὶ Ρωμαίους».

Στον "Ταφίλπουζη" οφείλεται μάλλον και το ακόλουθο ρητό όταν πλιατσικολογούσε για να δωθεί "Σύνταγμα":
«ο σύνταμας ωρέ μπίρουμ θελ’ να τρώει»

Το τέλος του Ταφίλ. Αυτός εκτός απο τον γιατρό του Βελή πασα, θεμελιωτή της Μεγάλης Ιδέας, ιδρυτή του "πατριωτικού" Κομματος της Φουστανέλας ή Γαλλικού και "χαρισματικού" - κατά τον σημερινό ΠτΔ - υπηρετούσε παράλληλα και τους Οθωμανούς.

… το τέλος του Ταφήλ Μπούζ. Αυτός ήταν Αλβανός οπλαρχηγός στην
υπηρεσία του Αλή πασά. Όταν όμως ο Αλής κυκλώθηκε από τον Χουρσίτ, ο Ταφήλ δεν είχε κανένα δισταγμό να τον προδώσει και να μπει στην υπηρεσία του Ομέρ Βρυώνη. Στη διάρκεια του Ελληνικού Αγώνα αυτομόλησε και προσεχώρησε στους Έλληνες. Μετά την απελευθέρωση διοικούσε σώμα Αλβανών που το μισθοδοτούσε η ελληνική κυβέρνηση. Το σώμα αυτό διαλύθηκε, με εισήγηση του Θεοδ. Κολοκοτρώνη. Ο Ταφήλ τότε πήγε να συναντήσει τον Κιουταχή, ο οποίος τον σκότωσε το 1832.

Μέθοδοι απορρόφισης δανείων από στρατιωτικούς
Ο κυβερνητικός στρατός αμοίβονταν με το κεφάλι στρατιωτη και τα χρήμα τα διαχειρίζονταν οι καπεταναίοι τους. Ως γνωστόν οι περισσότεροι στρατηγοί τύπου Γκούρα και Μακρυγιάννη είχαν 200-300 άτομα και πληρώνονταν για πολλαπλάσιους σύμφωνα με τις μαρτυρίες της εποχής. Οι δε Κίτσος Τζαβέλας και Καραϊσκάκης είχαν βρει άλλο κόλπο, αρνούνταν κατηγορηματικά να μετρηθούν οι στρατιώτες τους την ίδια μέρα ώστε να μπορούν να "δανείζουν" τις ημέρες καταμέτρησης ο ένας στον άλλο τους δικούς τους.
Τα δάνεια της ανεξαρτησίας έγιναν.. καλή ώρα όπως και σήμερα.... με υποθήκη τις εθνικές γαίες, δηλαδή τα εδάφη που προεπαναστατικά άνηκαν στους Τούρκους. Με συνέπεια οι εκτάσεις αυτές να αποδοθούν στους ακτήμονες καλλιεργητές το 1870-80.

Όλα αυτά χάρη στον Κωλέττη, στον "εξέχοντα" Φαναριώτη γνωστό και ως "τσιράκι του Ρεΐς εφένδη" και τους "φιλελεύθερους" αγγλόφιλους εφοπλιστές της Υδρας Κουντουριωταίους και λοιπούς.

Έγκαιρα προμηνύματα για την έλευση Ιμπραήμ
Η κατασκοπεία της εποχής εκείνης είχε ενημερώσει έγκαιρα για τις προετοιμασίες του Μωχάμε Άλυ της Αιγύπτου τους άχρηστους αυτούς τύπους, που τελικά τον άφησαν να δημιουργήσει ισχυρό προγεφύρωμα: έχασαν το Νεόκαστρο (φυσικό λιμάνι με ισχυρές οχυρώσεις) λόγω έλλειψης προμηθειών στα κάστρα και τις πρώτες συγκρούσεις λόγω κακοδιοίκησης από τον ναύαρχο(;) Σκούρτη και τον "αρχιστράτηγο" πρόεδρο Γ.Κουντουριώτη που ζήλεψε τη ...δόξα του Μαυροκορδάτου στο Πέτα.

Ο Ιμπραήμ αποβιβάστηκε στα "Μοθοκόρωνα" τέλη Φεβρουαρίου 1825, ήδη από τον Ιούνιο του προηγούμενου έτους 1824 έφτασαν οι ακόλουθες λεπτομερείς πληροφορίες στην κυβέρνηση της Ύδρας. Προς στιγμήν φοβήθηκε και προκύρηξε αμνηστία την οποία δεν τήρησε ποτέ και αντίθετα προχώρησε στην τελική σύγκρουση, όταν αισθάνθηκε αρκούντως ισχυρή.

Τα κυβερνητικά στρατεύματα του εμφυλίου από επιστολή τους προς Ύδρα. Υπογράφουν πιθανότατα όλοι και είναι οι ακόλουθοι (Σουλιώτες, Ρουμελιώτες, Μακεδόνες, Πελοποννήσιοι) στις 5 Φεβρουαρίου 1825 από την Αρκαδιά- σημ. Κυπαρισσία, 20 μέρες πριν αποβιβαστεί ο Ιμπραήμ στα Μοθοκόρωνα στα κάστρα που κατείχαν ήδη οι Οθωμανοί.

Γιωργάκης Δ. Δράκος
Κίτζος Τζαβέλας
Δήμος Σκαλτζάς
Ιω. Γκούρας
Μ. Κοντογιάννης
Γιαννάκης Γιόλτασης
Ανδρέας Ίσκου
Καραϊσκάκης
Γάτζος Αγγελάκης
Βάσσος Μαυροβουνιώτης
Χριστόδουλος Ποριώτης
Κωσταντής Δοπιώτης
Μακρυγιάννης
Στάθης Κατζικογιάννης
Γεωργάκης Βαλτινός
Κωνσταντίνος Πετιμεζάς
Βασίλειος Πετιμεζάς
Κωνσταντής .....
Σωτήριος Θεοχαρόπουλος
Δημήτριος Παπατζώρης
Ασημάκης .......
Γιαννάκης Στάικος
Γεώργιος Δυοβουνιώτης
Ν. Πανουριάς
Νικόλαος Κριζιώτης
Δημήτριος Λέκας

Προφανώς δεν αμφισβητούμε τον αγώνα όλων αυτών των καπεταναίων κατά των Τούρκων, αλλά κατακρίνουμε τις συγκεκριμένες επιλογές τους.

Ακόμα και ο κακός δαίμονας των Αθηναίων και τόσων άλλων φτωχών και αδύναμων ανθρώπων, Γκούρας, πολέμησε στην μάχη των Βασιλικών ηρωικά και σκοτώθηκε in action από ελεύθερο σκοπευτη στην Ακρόπολη όταν άναψε τη νύχτα τσιγάρο. Ο δε Μακρυγιάννης πολέμησε γενναία όπου βρέθηκε σε προσωπικό επίπεδο και ήταν "σουρωτήρι" από τις πληγές το σώμα του. Αν και τον αντιπαθούμε και συμφωνούμε ότι πρέπει "να κατέβει από τα εικονίσματα του έθνους" για πολλούς και διαφόρους λόγους, υποκρισία, ψευδείς και φανατικές μαρτυρίες στα αξιόλογα απο λογοτεχνικής άποψης απομνημονέυματά του και πολιτικαντισμό του αισχίστου είδους.

-------------
Βασική πηγή αποσπασμάτων: "Η Ελληνική Επανάστασις", Διον. Κόκκινου

Η δικαίωση του bulgarmak από τον ΣΚΑΪ

2011-02-09T10:19:00.005+02:00

Ζήσαμε χθες την πλήρη επιστημονικοφανή δικαίωση των "πρωτοπόρων" της ιστορικής "έρευνας" bulgarmak, της "αντιεθνικιστικής κίνησης" και άλλων παρόμοιων φανατικών. Την μονομερή παρουσίαση και διαστρέβλωση μεμονωμένων σημείων της ελληνικής ιστορίας και την πλήρη ταύτιση με τον ultra τουρκικό εθνικισμό. Οι συντελεστές του γ' επεισοδίου της σειράς "1821" είναι ξεκάθαρο πια ότι είναι κολλημένοι και φανατικοί, συνεπώς εντελώς αναξιόπιστοι και ακατάλληλοι γι' αυτό που επιδιώκουν να κάνουν. Η ελληνική επανάσταση πια καταγράφηκε επίσημα σαν εν ψυχρώ γενοκτονία των μουσουλμάνων της Ελλάδας από "κατά φαντασίαν" καταπιεζόμενους "οικοπεδοφάγους και λαφυραγωγούς". Κάτι που παρουσιάζεται σαν η μοναδική και απόλυτη αλήθεια, η μόνη ψύχραιμη φωνή της λογικής, η φιλελεύθερη απάντηση στις εθνικιστικές κραυγές και τους ιστορικούς μύθους. Θερμά συγχαρητήρια στον ΣΚΑΪ και τους συντελεστές. Μας υποχρέωσαν! Με μια παρατήρηση μόνο, την ιστορία έτσι την έχουμε "ξαναδεί" και αλλού.

Το τρίτο επεισόδιο της σειρά "1821" ήταν ΕΜΕΤΙΚΟ. Δεν κράτησαν ούτε τα προσχήματα. Aκούστηκαν μονόπλευρα αγγλικές πηγές, τουρκικές, αντιεθνικιστές της κακιάς ώρας,... πέρα από τις γραπτές μαρτυρίες των ίδιων των Ελλήνων πρωταγωνιστών. Καμιά επιείκεια γι’ αυτούς, κανένα ελαφρυντικό, καμία εκτίμηση.

Κλαψιάρικη συγκινητική μουσική να ντύνει τα εγκληματικά κατορθώματά τους. Τίποτε καλό δεν είχαν, αδίστακτος όχλος. Ούτε καν η ανδρεία δεν τους αναγνωρίστηκε: δεν υπήρχαν τούρκικα στρατεύματα στην Πελοπόννησο, άκουσον άκουσον. Εκ τους ασφαλούς δρούσαν... Έσφαζαν εν ψυχρώ αμάχους οθωμανούς, για τα υλικά οφέλη και μόνο που ήταν το αποκλειστικό κίνητρό τους. Καμία συνείδηση, κανένα ιδανικό, ο φθόνος για τους γείτονες και συμπολίτες τους και ο θρησκευτικός φανατισμός τους οδηγούσε.

Ο δε Κολοκοτρώνης και οι αρχηγοί τους, πλην των "σπουδαγμένων", ήταν οι χειρότεροι απ’ όλους. Οι κατάλληλοι άνθρωποι επικεφαλής αυτών των βαρβάρων καταστροφέων και γενοκτόνων. Τύφλα να’ χει ο Τσενγκις Χαν και οι επιδρομείς του μεσαίωνα. Φυσικά όπου εμφανίζονταν ο ισχυρός και γενναίος οθωμανικός στρατός οι κατσαπλιάδες δεν είχαν καμιά τύχη. Μόνο στα γυναικόπαιδα έκαναν μαγκιές... Η Οθωμανική αυτοκρατορία δεν έλεγχε, λέει, τη Μακεδονία και τη Θεσσαλία και βρήκαν ευκαιρία οι κάφροι να επιτεθούν στους γειτόνους τους.

Ο πιο «φιλέλληνας» που παρουσιάστηκε στο επεισόδιο αποδείχθηκε ο Τούρκος ακαδημαϊκός! Αυτός παραδέχθηκε τουλάχιστον ότι ο επαναστατικός στόλος ήταν ανώτερος του οθωμανικού.

Η ατάκα της χθεσινής βραδιάς κατά τη διάρκεια της παρουσίασης του ντοκυμανταίρ, από φόρουμ που παρακολουθώ. Tα εξηγεί όλα εύστοχα με δυο λόγια:

Re: 1821 - η παραγωγή του ΣΚΑΪ
Δημοσίευση από Μπίστης » Χθες, 11:33 pm

O Τατσόπουλος είναι έτοιμος να κλάψει. :lol:
Βάστα Πέτρο, κατεβαίνει ο Δράμαλης

ΥΓ: Για τα γεγονότα της εποχής και τις σφαγές στην Τριπολιτσα συνιστώ σε όποιον/α δεν έχει διαβάσει τα κλασσικά πια ποστ της "Καλύβας ψηλά στο βουνό": Η αθλία Τριπολιτσά, Η αθλία Τριπολιτσά – τα σχόλια Ι, Η αθλία Τριπολιτσά – τα σχόλια II.

Και μιας και το είδα στις σχετικές αναρτήσεις της "Καλύβας" και το θυμήθηκα. Ο Κολοκοτρώνης δεν κάπνιζε σαν φουγάρο όπως μας τον έδειξαν χθες, αλλά είχε παρατήσει το κάπνισμα νωρίς... λεπτομέρειες θα πεις...

Αδελφοποιτοί(;) και ιντερνετικό σπασμένο τηλέφωνο

2011-02-04T23:32:00.009+02:00

Γίναμε μάρτυρες για μια ακόμα φορά του φαινομένου άνευ σοβαρής αιτίας να μιλάει όλη η Ελλάδα για ανοησίες που προκλήθηκαν από ιντερνετική ράδιο αρβύλα. Παρακολουθούμε με ενδιαφέρον αλλά και με πολλές ενστάσεις την εκπομπή του ΣΚΑΪ για το 1821 και αντί να προβληματιστούμε για την ουσία της εκπομπής, ακολουθούμε θέλοντας και μη την ατζέντα του δήθεν «πατριωτικού χώρου». Οι πάντα επαγρυπνούντες και συνήθως εντελώς αμόρφωτοι εξαλλοπατριώτες, της ειδικότητας του πληκτρολογιοφορέα, είναι έτοιμοι ασκεπτί να προωθήσουν μέσω μαίηλ, FB-προφίλ, foroums, ιστολογίων, κλπ ότι σαχλαμάρα τους πασάρει ο πρώτος από το συνάφι τους. Και να υπερασπιστούν στην συνέχεια τις θέσεις με τον πιο ηλίθιο τρόπο, αφήνοντας την απορία αν είναι πραγματικά πρόσωπα πίσω από ορισμένους κωδικούς ή αν είναι προσωπικότητες-καρτούν. Στην προκειμένη περίπτωση έχουμε το γνωστό θέμα της τρέχουσας επικαιρότητας με τον παρουσιαστή κ. Τατσόπουλο και το ποστ του περί δήθεν «αρραβωνιασμένου» με Τούρκο, Κολοκοτρώνη. Ο συγγραφέας διευκρίνισε ότι αυτό γράφτηκε όλως τυχαίως και χάριν αστεϊσμού σε φιλική ιδιωτική συζήτησή του, στον ανοικτό όμως σε χιλιάδες άλλους «τοίχο» του προφίλ του στο Facebook.

Παρά την σεβαστή αυτή διάψευση, μας γεννήθηκε η υποψία μήπως αυτό το «γκομενιλίκι» ή «αρραβώνιασμα» έχει να κάνει με αντίστοιχο «αντιφά» αυτή την φορά σπασμένο τηλέφωνο και σχετική φημολογία. Που ενδεχομένως να αφορά στην φιλία του Θεοδ. Κολοκοτρώνη με τον «αδελφοποιτό» του Αλή Φαρμάκη. Στην συνέχεια θα κάνουμε μια αναφορά στον θεσμό της «αδελφοποιΐας», καθώς και υπενθύμιση μιας αντίστοιχης ιντερνετικής ιστορίας με άλλο ζευγαράκι ιντερνετικών κλωτσοπατινάδων αντίστοιχο του «εθνικίου»-«αντιφά». Κακά τα ψέματα στις ποδοσφαιρικού τύπου και αβυσσαλέου μίσους ιντερνετικές σταυροφορίες, το να θίξεις «την αντρική τιμή» του ειδώλου των μισητών σου αντιπάλων είναι συνήθης πρακτική: βλέπε ακροδεξιούς εναντίον Αρη Βελουχιώτη, τον κ. Taşçı κατά του Νικηταρά, βυζαντινοτέτοιους κατά των «αρχαίων ημών», αντιτουρκιστές εναντίον του Κεμάλ, κλπ.

Από το jungle-report.blogspot: στην εικόνα που ακολουθεί η πλήρης στοιχομυθία του παρουσιαστή με τον φίλο του, που φυσικά δεν είναι και τόσο ιδιωτική αν τα “privacy settings” ενός προφίλ του FB είναι χύμα ή αν κάνεις φίλους 5000 άτομα :-)

Ενδεχομένως η υπόθεσή μας να είναι λανθασμένη, αλλά σε κάθε περίπτωση ας γράψουμε δυο λόγια για τους αδελφοποιτούς του παρελθόντος.

Το «επίμαχο» απόσπασμα που ίσως παρανοήθηκε από τους «αντιφά» μελετητές και κυκλοφορεί ως φήμη:

Ὁ πάππος τοῦ Ἀλῆ Φαρμάκη καὶ ὁ πάππος ὁ ἐδικός μου, Γιάννης Κολοκοτρώνης, ἦσαν φίλοι καὶ ἀδελφοποιτοί. Ἐσκοτώθηκε ὁ παππούλης μου, ἐπέθανε καὶ ὁ παππούλης τοῦ Ἀλῆ Φαρμάκη καὶ ἔμεινε ἡ φιλία ἡ ἴδια εἰς τὸν πατέρα μου καὶ εἰς τὸν πατέρα τοῦ Ἀλῆ Φαρμάκη. Ὡς φίλοι πατρικοὶ ἐλάβαμεν καὶ ἡμεῖς ἀνταπόκριση (2), δὲν τὸν εἶχα ἰδεῖ προσωπικῶς. Ἐπιστηριζόμενος λοιπὸν εἰς τὴν φιλίαν μὲ ἔγραψε ἕνα γράμμα, μοῦ ἔλεγε: «Φίλε πατρικέ, ὁ Βελὴ Πασὰς ἑτοιμάζεται νὰ μὲ βαρέσει, καὶ ἂν εἶσαι φίλος νὰ ἔλθεις νὰ μὲ βοηθήσεις»

Έχουμε τους Τούρκους και τους Έλληνες. Μπερδεύτηκαν οι παππούδες με τους εγγονούς, οι αδελφοποιτοί με τις... αδελφές και μάλλον έγινε το μπάχαλο! Η προεπαναστατική υπόθεση αυτή με τον Αλή Φαρμάκη και τον Κολοκοτρώνη και η συνέχειά της, έχει μακρά ιστορία στις παραποιήσεις. Επειδή ο Αλής ήταν μωαμεθανός αρβανίτης του Λάλα Ηλείας, οι Κόλλιας, Ραφαηλίδης, κ.ά. οδηγήθηκαν στο συμπέρασμα… ότι ο Κολοκοτρώνης και ο Αλή Φαρμάκης ετοίμαζαν ελληνοαλβανικό βασίλειο το 1808. Μία μυθοκτόνος μπλογκεροπούλα μάλιστα πριν κάποια χρόνια είχε δηλώσει ότι αυτός ήταν και ο λόγος που φυλακίστηκε ο Κολοκοτρώνης από τον Όθωνα το 1834. Εκεί είχαμε ενός άλλου είδους σπασμένο τηλέφωνο. Κλείνει αυτή η παρένθεση εδώ.

Αδελφοποιΐα

Υπάρχουν αρκετά στοιχεία στο διαδίκτυο για την - γενικευμένη σε όλα σχεδόν τα Βαλκάνια –αδελφοποιΐα και τους αδελφοποιτούς ή σταυραδελφούς, μεταφέρουμε μια σύντομη ανάλυση από το capitalblogs.gr:

Αδελφοποιΐα είναι η δημιουργία αδελφικού δεσμού μεταξύ δύο ή και περισσοτέρων ατόμων με κάποια συμβολική τελετουργία. Μετά την αδελφοποίησή τους τα άτομα αυτά έχουν ιερή υποχρέωση να αλληλοβοηθούνται σ’ όλη τους τη ζωή. Ο δεσμός τους δεν έχει όρια. Σε περίπτωση που ο ένας από τους δύο έπεφτε θύμα εγκληματικής πράξης ο άλλος είχε την υποχρέωση να ανταποδώσει το κακό, να πάρει πίσω το αίμα του αδελφοποιτού.

Η μικρή αδελφοποίηση γίνεται με απλή μεταλαβιά των αχράντων μυστηρίων. Ένας άλλος τρόπος, γίνεται σε δύσκολες καταστάσεις, λέγεται αδελφοποιΐα της ανάγκης και γίνεται με τριπλό ασπασμό στο όνομα του Θεού και του Aγίου Ιωάννη.. Από τις λίγες πληροφορίες «γραπτές και προφορικές», που υπάρχουν για τον τρόπο που γινόταν το έθιμο, λέγεται πως οι ενδιαφερόμενοι αντάμωναν τα χέρια τους πάνω στο Ευαγγέλιο κι αν ήταν περισσότεροι κρατιόντουσαν από τα χέρια και ορκίζονταν αμοιβαία πίστη. Στη συνέχεια διάβαζε ο παπάς τις ευχές και στο τέλος αλληλοασπάζονταν λέγοντας «η ζωή σου είναι ζωή μου και η ψυχή σου είναι ψυχή μου».

Στην Αρκαδία την ώρα της αδελφοποίησης παραβρισκόταν και δεκαεπτάχρονο κορίτσι το οποίο το θεωρούσαν οι αδελφοποιτοί αδελφή τους και αναλάμβαναν από τότε την προστασία της και φρόντιζαν ακόμα και για την αποκατάστασή της.

Στην Κρήτη οι πληροφορίες λένε πως η αδελφοποίηση γίνεται με ανταλλαγή αίματος. Χαράζουν οι ενδιαφερόμενοι το μπράτσο τους μέχρι να τρέξει αίμα. Μετά τρίβουν τη μια πληγή πάνω στην άλλη ώστε το αίμα του ενός να μπει στην πληγή του άλλου. Ο τρόπος αυτός εκτός του ότι είναι πρωτόγονος, είναι και επικίνδυνος για τη μετάδοση πολλών παθογόνων ιών και μικροβίων και τείνει να εκλείψει μια για πάντα. Οι με αυτόν τον τρόπο αδελφοποιηθέντες λέγονται αδελφοποιοί ή σταυραδέρφια.

Στην Ήπειρο, κι όχι μόνο, λέγονται βλάμηδες «από την αλβανική λέξη βλαμ» και μετά την αδελφοποίηση «οι βλάμηδες» το γιορτάζουν με φαγοπότι και χορό. [σ. Να σημειώσουμε ότι και ο κατώτερος βαθμός μύησης στην Φιλική Εταιρεία ήταν οι "Βλάμηδες", υπήρχαν άλλοι τρεις πιο πάνω.]

Στη Μακεδονία και στη Θεσσαλία λέγονται μπράτιμοι «από βουλγαρική λέξη» και στην Πελοπόννησο μπουραζέρηδες ή μπραζέρηδες.

Το έθιμο είναι κυρίως ανδρικό. Όχι σπάνια είναι και μεταξύ γυναικών. Ακόμη και μεταξύ ετεροφύλων ατόμων. Ούτε το θρήσκευμα είναι εμπόδιο στην αδελφοποίηση η οποία συνήθως γίνεται για όλη τη ζωή. Σπάνια γίνεται για ορισμένο χρονικό διάστημα κάτω, φυσικά, από ειδικές συνθήκες. Κοινωνικά και νομικά επακόλουθα. Η αδελφοποίηση που γινόταν με ανταλλαγή αίματος και τις ευλογίες της εκκλησίας δημιουργούσε στενούς δεσμούς μεταξύ των αδελφοποιτών και πολλές φορές πιο ισχυρούς κι από τους συγγενικούς ακόμα.

Αδελφοποιΐα = Γάμος ομοφυλοφίλων!!!

Το άλλο ζευγαράκι «σταυραδελφών» που αναφέραμε στην εισαγωγική παράγραφο είναι αυτό των «αθεών» και των «απολογητών».

Πρόκειται για την αξιόλογη ιστοσελίδα freeinquiry.gr που είναι πάντα ενδιαφέρουσα, αλλά το παρακάνει πολλές φορές με ακρότητες και υπερβολές. Στην προκειμένη περίπτωση θέλει να αποδείξει ότι επί Βυζαντίου ήταν επισημοποιημένοι οι… γάμοι ομοφυλόφιλων και ότι ο αυτοκράτορας Βασίλειος Α’ ο Μακεδών είχε κάνει μάλιστα 2!!! Για να αποδείξει το ύποπτο του πράγματος παρουσιάζει μεταγενέστερο απόσπασμα από το Πηδάλιον. Ενώ για την επισημότητα του πράγματος και την ύπαρξη σχετική τελετής παραθέτει την «Ακολουθία εις Αδελφοποίησιν» από τη Μονή Παντελεήμονος του Αγ. Ορους. Επίσης η ίδια ιστοσελίδα έχει παρουσιάσει και «ζευγάρια αγίων ομοφύλων» με τα σχετικά υπονοούμενα.

Όπως αναμενόταν η απάντηση από τις (παρα)εκκλησιαστικές οργανώσεις ήταν άμεση. Στην περίπτωσή μας η απολογητική και φανατική ιστοσελίδα ΟΟΔΕ ανάρτησε απαντητικό άρθρο. Η ΟΟΔΕ δίνει ενδιαφέροντα ιστορικά στοιχεία από την προχριστιανική εποχή και την εποχή της τουρκοκρατίας… προφητεύει μάλιστα και τα του Κολοκοτρώνη ως άγια ιστοσελίδα που είναι. Επιχειρηματολογεί γιατί δεν είναι ύποπτη η αδελφοποίηση αυτή καθ΄αυτή και η κατάργηση της τελετής της από την Εκκλησία κάποια στιγμή τον 15ο αιώνα.

Όποιος ενδιαφέρεται για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τη διαμάχη αυτή μπορεί να επισκεφτεί τις σελίδες: freeinquiry.gr και oodegr.com.

Από τη ζωή των πρώτων Ελλήνων στις ΗΠΑ

2011-01-13T20:59:00.010+02:00

Οι αναμνήσεις ενός από τους πρώτους Έλληνες μετανάστες στις ΗΠΑ των αρχών του 20ού αιώνα, οι δυσκολίες προσαρμογής, η φρίκη της ζωής στα εργοτάξια κατασκευής των αμερικανικών σιδηροδρόμων, η εθελοντική κατάταξη στον στρατό για να γλυτώσει, οι περιπέτειες στην Νέα Υόρκη και η καταστάλαξη σε ένα ήσυχο αγρόκτημα του Λονγκ Άιλαντ. Όπως περιγράφονται σύντομα σε διήγημα του Ηλία Βενέζη.

Θα μείνουμε απόψε στη φάρμα του Πίτερ. Ο Πίτερ είναι ένας κύκλωπας, γίγαντας. Έχει πελώρια μάτια, χοντρά χείλια. οι χερούκλες του είναι σαν μπίγες βαπορίσες. Η φωνή του είναι τόσο μπάσα που σαν κάνει να πει ας είναι κ’ ένα «ναι», ας είναι κ’ ένα «όχι», θαρρείς πως μιλά δράκος. Ο Πίτερ δεν είναι δράκος. Κάτω απ’ τα κάτασπρα, τα κομμένα στη ρίζα τους, μαλλιά, τα μάτια του έχουν παιδικό φως. Γαλανό φως. Ο Πίτερ στη φάρμα του του Λογκ Άιλαντ φυλάει το χρώμα που έχει ο ουρανός του νησιού του. Εδώ κ’ εξήντα χρόνια γεννήθηκε στην Ίκαριά.

Ο Πίτερ είναι απ’ τους πρώτους μετανάστες που πήγαν στην Αμερική απ’ την Ελλάδα πριν απ’ το 1914. Μιλά καλά τα ελληνικά, μόνο που ανακατώνει πολλές εγγλέζικες λέξεις• στα ελληνικά του. Ένα-δυο λέξεις του είναι καημός. Προπάντων δε μπορεί να ξεφύγει το I mean. Σα να κάθεται και τον γαργαλά μες τα δόντια.

Με πήρε και καθήσαμε κάτω από ένα δέντρο του Λογκ Άιλαντ. Βράδιαζε. Ο Πίτερ έχει ριζώσει για καλά τώρα στη γη του, στο υποστατικό του. Η γυναίκα του γυροφέρνει ανασκουμπωμένη, έχει να φροντίσει για όλα. Είναι πολύ πιο νέα από αυτόν, τα μάγουλά της είναι κατακόκκινα, τα μαλλιά της πολύ ξανθά. Είναι Γερμανίδα. Τα μωρά τους ζούνε μες στα δέντρα και στα θάμνα, παίζουν — όλος ο κόσμος τους είναι το δάσος. Το ένα το παιδί είναι ξανθό, το άλλο μελαψό. Η Ικαρία και η Σιλεσία.

Ο Πίτερ θέλει να θυμάται. Όλη η δύναμή του είναι στο να θυμάται. Αν τον στριμώξεις μοναχά σ’ αυτό που είναι γύρω του, στο παρόν, θα είναι σα να σώπασε η ζωή.

Λέει:
-«Ήταν, φίλε, τότες ο πόλεμος του Μέξικο, εδώ και πολλά χρόνια. Ζούσε τότες ληστής σπουδαίος, I mean μοβόρος, τον λέγαν Πάντζο Βίλλα. Ο Πάντζο Βίλλα έκανε φονικό μεγάλο — άλλο δεν έκανε ο μοβόρος ο ληστής από φονικά. Βρίσκονταν κείνον τον καιρό άνθρωποι άγιοι, τους ελέγανε Μορμόνους. Αυτοί είχανε δικό τους Θεό, θέλαν να πορευτούν κατά το Θεό τους. Ο Θεός τους τους άφηνε να ‘χουνε και
πολλές γυναίκες ο καθένας, I mean χαρέμι, όσα χαρέμια θέλουνε Λοιπόν, επειδή τους κυνηγούσαν, οι Μορμόνοι είπανε: “Άλλο δε γίνεται, μόνο να πάμε στην ερημιά, να κάμουμε εκεί πατρίδα, η ερημία να είναι ο τόπος μας.” Επήγανε, λοιπόν, στο Νιου Μέξικο. Εκεί είναι έρημος φοβοτερή, άμμος και ποταμός, I mean Ζαχάρα. Όταν εμείς περάσαμε ως στρατός απ’ το Νιου Μέξικο εβάζαμε στον άμμο τηγάνι και ψήναμε αυγά. Και το βράδυ ερίχναμε απάνω μας παπλώματα — τέτοια Ζαχάρα. Εκεί ζει και ζώον πολλά περίεργον, άλλο δε ζει παρά αυτό το ζώον. Το λένε Χονιτό. Είναι ως οι χελώνες της πατρίδος. Το βάζεις κάτω απ’ τη μασχάλη σου και κάθεται ήσυχο. Βγάζεις με μαχαίρι το κρέας του και κάνεις το καβούκι του ταμπακέρα. Ζώον Χονιτό.»

Ο Πίτερ σταματά λίγο, να πάρει ανάσα. Δε θέλει να τον διακόπτουν. Θέλει να λέει τις ιστορίες του όπως του ‘ρχονται, γιατί έτσι την έμαθε τη ζωή: χωρίς τάξη. Η μόνη τάξη να είναι το απίθανο. Και το ανεξήγητο: Ικαρία και Νιου Μέξικο και ζώον Χονιτό και ο ληστής Πάντζο Βίλλα.

- «... Λοιπόν οι Μορμόνοι φτάσανε στην έρημο του Νιου Μέξικο να κάμουν την πατρίδα τους, άγιοι άνθρωποι, φέραν νερό από τρακόσα μίλια αλάργα, από ποταμόν Ρίο Γκράντε. Ρίξανε το ποτάμι στον άμμο, φυτέψανε καλαμπόκι. Φύτρωσε το καλαμπόκι, βλάστησε ως δένδρον στον άμμο — τέτοια γης. Φέρανε και ινδιάνους, I mean γάλους. Βρήκανε και άλλα πουλιά εκεί με μεγάλους φούντους στο κεφάλι, ως τσαλαπετεινοί της πατρίδος ή ως φασιανοί. Έτσι εζούσαν οι Μορμόνοι, άγιοι άνθρωποι, κατά τη θρησκεία τους. Επήγαν μαζί τους να ζήσουν και Ίντιανς, άγριοι άγιοι άνθρωποι κι αυτοί. Ίντιανς και Μορμόνοι. Όπου αυτά βλέποντας ο ληστής ο Πάντζο Βίλλα, με τη συμμορία του πάει και τους εξολοθρεύει διά πυρός. Είχε τη συνήθεια αυτός ο μοβόρος ληστής και ετρυπούσε τα νύχια των ανθρώπων, ύστερα ετρυπούσε τα δάχτυλα, ύστερα τούς εκρεμνούσε. Και έτσι εχάθηκαν οι άγιοι άνθρωποι από την έρημο. Όπου ο Πάντζο Βίλλα έκαμε και άλλον σκοτωμό, εθανάτωσε εκατόν και πλέον Αμερικανούς. Τότε η Αμερική έκαμε πόλεμον στο Μέξικο, και εγώ επήγα εθελοντής...»

Βράδιαζε στη φάρμα του Πίτερ στο Λογκ Άιλαντ. Φυσούσε αγέρι υγρό. Ψηλά τα φύλλα στις αγριοκαστανιές, στις αγριοβαλανιδιές σάλευαν. Ένα άστρο φάνηκε. Τόση γαλήνη στο Λογκ Άιλαντ!

Τα μάτια του Πίτερ πήραν άλλο χρώμα μες στο βράδυ. Ήταν σα μάτια βοδιού, αγαθά, έτοιμα να υποκύψουν. Τι απ’ όσα έλεγε ήταν ιστορία αληθινή, τι όχι; Οι Μορμόνοι ζούνε και σήμερα ακόμα στην έρημο της Γιούτας, στο Σωλτ Λέικ Σίτυ. Φτάσαν ποτές στο Νέο Μεξικό; Και, αλήθεια, ο Πάντζο Βίλλα τους ρήμαξε;

Τι σημασία είχε! Ο Πίτερ ζούσε τη δική του την ιστορία καμωμένη παραμύθι και μαγεία. Η φωνή του πήρε πάλι τους άγριους βαθιούς τόνους σα να ερχόταν από σπήλαιο.

Λέει:
«Όταν επήγα εθελοντής εις τον πόλεμον του Μέξικο έγινα επιλοχίας. Μια μέρα, νύχτα ήταν, ότι μας είχε έρθει καινούργιος αξιωματικός, έβαλα φωνή. Ακούει τη φωνή ο αξιωματικός, λέει:
“Έλα εσύ. Η φωνή σου είναι θερίο!”
“Είναι”, του αποκρινομαι.
“Να πάρεις, μου λέει, τους στρατιώτες τους τιμωρημένους να καθαρίσουνε την αποθήκη.”
Είχαμε αποθήκη γεμάτη, όλο τροφή. Του λέω:
“Καλώς.”
Πήρα τους τιμωρημένους στρατιώτες, τους μπήγω μια φωνάρα. Λένε αυτοί:
“Λεοντάρι θα είναι, θα μας φάει. Να φύγουμε.”
Ήταν κ’ ένα-δυο Γραικοί μαζί τους, εγώ τους ήξερα, αυτοί δε με ξέραν. Πάω κοντά τους, των Γραικών, τους μπήγω φωνή μεγαλύτερη. Ύστερα λιγοστεύω τη φωνή, να μην ακούνε άλλοι, λέω γραικικά:
“Τρώτε και κανένα γλυκό απ’ την αποθήκη, βρε εσείς!”
Ακούνε αυτοί.
“Βρε φίλε, Γραικός είσαι; κάνουν. Κ’ εμείς λέγαμε θα μας φας! Τι φωνή λεοντάρι είναι αυτή, βρε φίλε;”

Η Μεγάλη Άρκτος γράφτηκε καθαρά από πάνω μας. Ο Πίτερ σώπασε. Ρώτησα:
- Και τι σας βίαζε τώρα εσάς, που πήγατε να βγάλετε στην Αμερική το ψωμί σας, τι σας βίαζε να βρεθείτε εθελοντές στον πόλεμο του Μέξικο και να πολεμάτε το ληστή τον Πάντζο Βίλλα;
- «Το ‘ξερα πως θα το ρωτούσες, είπε ο Κύκλωπας. ‘Ολοι εσείς που μας ερχόσαστε απ’ την πατρίδα και δεν ξέρετε, κάτι τέτοια ρωτάτε. Λοιπόν, σου λέω: Για τούτο, μωρέ φίλε, επήγαμε: γιατί ο Πάντζο Βίλλα ήταν για μας ψωμί. Πολεμούσες το Πάντζο Βίλλα κ’ έτρωγες ψωμί. Καλύτερα να τρως ψωμί και να σκοτώνεσαι, παρά να πεθαίνεις στρώνοντας με ράγες τη γραμμή του Σάουθ Πασίφικ.»

Τα βοδίσα μάτια του γινήκαν ακόμα πιο μεγάλα, η φωνή του βαθιά. Και οι «μπίγες» τα γυμνά του τα μπράτσα γέρναν ασάλευτα στη γη σα να θέλαν να δείξουν τι αγώνας χρειάστηκε ίσαμε που να πιάσουν οι ρίζες σ’ αυτή τη γη.
- «Τι ήμαστε, θαρρείς, σα φτάναμε οι μετανάστες απ’ την πατρίδα; Χωρίς γράμματα, χωρίς γλώσσα, χωρίς χρήμα. Κοπάδια ήμαστε ζωντανά, I mean βόδια. Μόλις ζεμπαρκαίρναμε μας πουλούσανε στις κομπανίες των τρένων. Μας βάζαν μια ταμπέλα στο λαιμό, έγραφε η ταμπέλα τ’ όνομά μας και πού πηγαίναμε, μας βάζαν στα τρένα να πάμε χιλιάδες μίλια βαθιά στη χώρα να στρώσουμε γραμμές. Πού πηγαίναμε; Βλέπαμε απ’ το τζάμι τη χώρα τη μεγάλη, λέγαμε: “ε πατριώτες, χανόμαστε πια σε τούτο το χάος”. Κανένα δεν ξέραμε, τίποτα. Προς νερού μας θέλαμε να πάμε και δεν ξέραμε πώς να το πούμε, που να πάμε. Ήταν ένας Γραικός στη Νέα Υόρκη, τομάρι, I mean θεομπαίχτης, μας αγόραζε, μας πουλούσε στις κομπανίες. Αυτός ήξερε τη γλώσσα, εμείς λέξη. Αχρείος πολύ ο βλάσφημος, μας ελήστευε — αυτός ο Γραικός Πάντζο Βίλλα. Έτσι, κόσμος εχάθηκε κι άφησε τα κόκκαλά του εις την έρημο δουλεύοντας στο Σάουθ Πασίφικ να στρωθούν οι γραμμές του τρένου. Θα ερωτήσεις: “Και τι απέγινε αυτός ο Γραικός Πάντζο Βίλλα;” Θα σου αποκριθώ: Γύρισε, φίλε, στην πατρίδα με πλούτος. Και όταν χρόνια πολλά ύστερα γύρισα κ’ εγώ, για λίγο, στην Ικαριά να φιλήσω το χέρι του γονέως μου που πέθαινε, βρίσκω και τον Γραικό Πάντζο Βίλλα τον βλάσφημο. Είχε ένα σύννεφο γένια εις το μούτρο του και έκανε τον παπά.
“Βρε, του λέω, πώς έβαλες το σχήμα και ξέχασες το τι έκανες στους χριστιανούς, ελεεινέ Πάντζο Βίλλα!”
“Σιωπή, μου λέει αυτός. Τώρα είμαι άγιος.
“Και αυτοί οπού έκλεψες, οπού έφαγες το δίκιο τους, και οι άνθρωποι εχάθηκαν, μοβόρε άπληστε;!”
“Σιωπή, λέει αυτός, και είμαι άγιος.”

Ο Πίτερ χαμήλωσε το κεφάλι. Δεν κοίταξε τον Πολικό. Η νύχτα ήταν ξάστερη και πυκνή στο σύνορο του Ατλαντικού.
- «Εγώ, δόξα σοι ο Θεός, συνέχισε το παραμύθι του ο Κύκλωπας, έμεινα λίγο μόνο στις ράγες. Ήμουνε δεκαπέντε χρονώ όταν με στείλανε οι γονέοι μου απ’ την Ικαριά να πάω στην Αμερική να βγάλω το ψωμί μου και να γενώ άνθρωπος. Μετά από τις ράγες με βάλανε σ’ ένα ζαχαροπλαστείο, ήμουνε ζώον, δεν ήξερα λέξη από την ξένη γλώσσα, απ’ τους ξένους ανθρώπους. Ο ζαχαροπλάστης, Γραικός, μου λέει:
“Φίλε, εδώ θα πληρώνεσαι με τη χρονιά. Δέκα τάλαρα το μήνα.”
“Καλώς”, του λέω.
Δούλευα από χαράματα έως μεσονύχτι, μ’ έδερνε πολύ ο ζαχαροπλάστης, I mean ο Γραικός. Του λέω:
‘Φίλε, να λογαριαστούμε. Δε βαστώ άλλο το ξύλο. Θα φύγω.”
“Tράβα!” μου λέει.
“Τι έχω να πάρω, δώσε μου το.”
Μου λέει:
“Τίποτα δε σου δίνω, δε σ’ έχω εμπιστοσύνη. Θα τα στείλω στον γονέο σου.”
Δεν τα ‘στειλε ποτές, μου ‘μεινε το ξύλο. Έφυγα και ήρθα εις Νέα Υόρκη.
Η ανάμνηση της μεγάλης πόλης του κόσμου, της πάμφωτης δε φέρνει αυτή τη στιγμή τίποτα απ’ τη μαγεία της. Μονάχα πικρία.
- «... Με βάλανε στου Τσάελς, εστιατόρια, είπε ο Πίτερ. Εδούλευα όμνιμπους, I mean βοηθός σερβιτόρου. Μία ημέρα μάγειρας —Αϊρίστας ήτον, I mean Ιρλανδός, θερίο— μου λέει:
Πήγαινε να μου φέρεις απ’ το υπόγειο, απ’ την αποθήκη butter milk, να γεμίσεις το δοχείο.”
Δεν κατάλαβα καλά, ολίγα ήξερα, ενόμιζα ήθελε βούτυρο, butter. Κατεβαίνω κάτω, πήρα ένα ντενεκέ, άνοιξα το ice box, άρχισα να κόβω βούτυρο να γεμίσω το ντενεκέ. Αργουσα. Ακούω φωνήν από πάνω. Ο Ιρλανδός φώναζε:
“Τελειώνεις;
“Τελειώνω!”
Σε λίγο πάλι:
“Ακόμα;!”
“Έρχομαι!”
‘Ερχομαι, μα ο ντενεκές δε γέμιζε. Όπου χιμά κάτω ο μάγερας, βλέπει τι κάνω, μου δίνει μια γροθιά λεονταριού, έχασα τον μπούσουλα, I mean ζαλιστηκα.
“Δρόμο, μου λέει, από δω!” και με τη γροθιά του λεονταριού που είπα μου δίνει άλλη μια και χώνουμαι ολάκερος στο ice box. Άνοιξαν τα αίματα, είχα και ολίγα σεντς, χυθήκαν, χάθηκαν. Εκάθισα τότε σε μια σκάλα και έκλαιγα. Και εκεί που
καθόμουν περνούσε ο ένας σερβιτόρος, έλεγε:
“Are you Spaniard?”
“Νο”, ελεγα.
“Are you French?”
Περνούσε άλλος:
“Are you Portuguese?”
“No.”
Έφευγε. Περνούσε άλλος, όλοι βιαστικοί. Ώσπου ένας λέει:
“Are you Greek?”
“Ναι!” του λέω.
“Mώρε φίλε Γραικός είσαι; Τι έπαθες;
Του λέω:
“Αυτό. Δεν κατάλαβα, τι ήθελε και με χτύπησε, το λεοντάρι, και με έδιωξε, κ’ έχασα και τα σεντς που είχα. Και τώρα δεν έχω να πληρώσω το τρένο να γυρίσω στο σπίτι που κοιμούμαι.
Με λυπήθηκε ο άνθρωπος, μου λέει:
“Πάρε, φίλε, μισό δολάριο. Να σου γράψω σ’ ένα χαρτί και τη διεύθυνση του σπιτιού σου να φύγεις.”
Του λέω:
“Έχω σημάδια, να βρίσκω το σπίτι μου, κάτι τάφους.”
Έφυγα, εμπήκα στο τρένο, την ελεβέτα, αλλά ήτο νύχτα, δεν έβρισκα τους τάφους. Όλη τη νύχτα την πέρασα στο τρένο που πήγαινε-ερχόταν τον ίδιο δρόμο, απ’ τη μια άκρη της πολιτείας στην άλλη. Έως που ξημέρωσε, και είδα τους τάφους και επήγα στο σπίτι μου.»

Σταμάτησε. Δεν έβλεπα πια το πρόσωπό του μες στη νύχτα.
-Τι τα ενθυμούμαι τώρα! λέει ο Πίτερ. Έλα, πάμε στο φως, Θα σε πειράζει το σκοτάδι.
Πήγαμε κοντά στην πόρτα του υποστατικού του. Εκεί είχε φως. Ο Πίτερ λέει:
- Τώρα αυτά πια είναι καιρός παλαιός. Τι τα ενθυμούμαι, φίλε; Τώρα εγώ έχω δική μου γη. Τούτη εδώ η γη στο Λογκ Άιλαντ είναι δική μου, η φάρμα. Δικά μου είναι και τα δυο παιδιά. Το ένα μου μοιάζει, το άλλο της μοιάζει. Άρχισα στην Αμερική έχοντας σημάδια τους τάφους. Τώρα είναι δικά μου όλα ετούτα. Τι λες γι αυτό;
Τι να πω; Δεν ήξερα.
- Φίλε, δεν πρέπει να το πεις πως νίκησα; Αυτό λέω: δεν •πρέπει να το πεις;
Σωπαινα.
- Λοιπόν, φίλε εγώ σου λέω πως νίκησα τον Πάντζο Βίλλα. Όχι αυτόν που εννοείς στο Μέξικο. Τον άλλον, λέω. I mean το δικό μου τον Πάντζο Βίλλα.
Καμιά απόκριση.
- Κάθε άνθρωπος δεν έχει να πολεμήσει τον Πάντζο Βίλλα φίλε; Ρώτησε ξανά ο Πίτερ.
Καμιά απόκριση. Για να είναι μόνος με τον εαυτό του σ’ αυτό το καίριο ερωτηματικά. Καμιά απόκριση.

Ήρθε κοντά μας μια στιγμή η γυναίκα του. Ανασκουμπωμέη πάντα, γεμάτη έγνοιες, φορούσε ξυλοπάπουτσα σαν τις Ολλαντέζες. Τώρα είχε να φροντίσει τα μωρά της.
- Άρμεξες τη γελάδα; τη ρώτησε ο Πίτερ.
- Την άρμεξα.
Η γυναίκα πάλι χάθηκε. Μιλούσε τα εγγλέζικα με το χαρακτηριστικό τρόπο των Γερμανών.
Ο Πίτερ λέει:
- Ξέρεις, φίλε, αυτή η γυναίκα το ανάστησε το κτήμα. Αυτή το κουμαντάρει. Χωρίς τη γυναίκα εγώ δεν έκανα τίποτε
Με κοίταξε. Σα να το σκεφτόταν μόλις κείνη τη στιγμή:
- Σε πειράζει που είναι Γερμανιά; ρώτησε. Ξέρω, φίλε, πως κάμανε πολύ κακό οι συντοπίτες της στην πατρίδα μας. Όμως ετούτη δεν ξέρεις τι καθαρή ψυχή που είναι! Στον πόλεμο, κάθε φορά που μαθαίναμε τα φοβοτερά που εκάνανε οι Γερμανοί στην Ελλάδα, της έλεγα:
“Μάρθα, γυναίκα, πως γίνεται να ναι οι συντοπίτες σου έτσι θηρία, I mean μοβόροι ωσάν τον Πάντζο Βίλλα;”
“Τι ξέρω εγώ;” μου αποκρινόταν η δυστυχής.
Της έλεγα:
“Μάρθα, γυναίκα, μπας κ’ έχεις κ’ εσύ κανέναν Πάντζο Βίλλα και τoν κρύβεις μέσα σου ωσάν τους συντοπίτες σου, και δεν τoν πήρα είδηση;”
“Ψάξε και βρες τον, αν τύχει και ζει, και σκότωσέ τον. Εσύ που λες πως πολέμησες τον Πάντζο Βίλλα στο Μέξικο.” Τότες, το λόγο αυτόν ακούγοντας απ’ το στόμα της, eγώ κατάλαβα πως κι αυτή η καλή γυναίκα δεν ήταν σίγουρη για τίποτα. Μήτε για τον εαυτό της. I mean δεν ήξερε: αν τον σκότωσε για δεν τον σκότωσε τον Πάντζο Βίλλα.
Έκανε ψύχρα πολλή. Και υγρασία. Η μαύρη γη του Λογκ Άιλαντ, το δάσος, η ησυχία όλα ήταν κόσμος μυστικός.
- Θέλω να περπατήσω λίγο στη γη σου, είπα στον Πίτερ.
- Δεν αφήνεις για αύριο; Θα γυρίσουμε μαζί τη φάρμα.
- Αύριο την αυγή θα φύγω. Δεν έχω καιρό.
- Πάμε, είπε ο Κύκλωπας και σηκώθηκε.

Πήγαινε μπροστά στο μονοπάτι, για να ξεφύγουμε τα χαμόδεντρα. Τα κραταιά δέντρα δε σαλεύαν καν από πάνω μας.
- Εδώ ζούσαν Ίντιανς, λέει ο Πίτερ. Ύστερα ήρθε ο Σμιθ. ο Ιγγλέζος ο αρχηγός λέει στον Σμιθ: “Πάρε τ’ άλογό σου και τρέξε όλη τη μέρα. Ο τόπος που θα γυρίσεις θα ‘ναι δικός σου.” Ύστερα ήρθαν κι άλλοι άποικοι. Έγινε το Σμιθ Τάουν. Μα το μέρος τούτο που πατούμε εδώ ήταν ξεχέρσωτο και άγριο ίσαμε που ήρθα εγώ. Το όριζε μια φαμίλια άποικοι, τους λέγαν Χόκινς. Εδώ και τρακόσα χρόνια το όριζαν, ξεχερσώναν ό,τι μπορούσαν, πέθαιναν. Όμως τούτο το μέρος, μες στα τόσα χρόνια, δε μπόρεσαν να το μερώσουν. Και το αγόρασα εγώ και είπα: “Βρε Πίτερ, πού κατάντησες στο άγριο μέρος; Τι θα κάμεις εσύ, αφού οι Χόκινς δεν έκαμαν τίποτα μέσα σε τρακόσια χρόνια;” Αυτό έλεγα, όμως ντρεπόμουνα να το παρατήσω. Ήθελα να νικήσω το ληστή τον Πάντζο Βίλλα...

Προχωρήσαμε. Άξαφνα πέσαμε απάνω σε χαμηλό φράχτη.
- Βέβαια είναι και τούτα! λέει ο Πίτερ. Ξέρεις τι είναι; Είναι κι αυτό μες στο σύνορά μου. Το ορίζω εγώ.
- Τι είναι;
- Είναι οι τάφοι. I mean οι πρώτοι άσπροι που ήρθαν ύστερα απ’ τους Ίντιανς να πάρουνε τον τόπο. Αυτοί οι Χόκινς. Όλο Χόκινς είναι, σωμό δεν είχαν.
Ο Πίτερ λίγο το συλλογίζεται. Λέει:
- Δες τώρα, φίλε! Σου είπα: σαν πρωτάρχισα στη Νέα Υόρκη είχα σημάδια κάτι τάφους. Τώρα που τελειώνω έχω πάλι τάφους. Όσους θέλεις. Δικούς μου, μες στο σύνορό μου. Έλα να δεις!

Δρασκέλισε το φράχτη, ανατρίχιασα. Τον ακολούθησα. Δεν •είχε τίποτα το αγριωπό ο τόπος. Η νύχτα. Η χλοϊσμένη γη. Επιτύμβιες πλάκες μαυρισμένες απ’ τον καιρό. Άκουγαν μες στους αιώνες τη βουή του Ωκεανού.

Ο Πίτερ άναψε το ηλεχτρικό του το φανάρι. Έριξε το φως απάνω στις πλάκες.
Είναι παλαιοί, καθώς βλέπεις, είπε. Και ξεχασμένοι. Τι μπορεί να βαστάξει σε τόσον καιρό; Κοίταξε τι γράφουν. Πόσον καταλεπτώς!
Γράμματα μισοσβησμένα στις επιτύμβιες πλάκες: του 1600, του 1700.
«Εις μνήμην της Άννης, συζύγον του Μέριτ
Χοκινς, η οποία εγκατέλειψε τον πρόσκαιρον
τούτον κόσμον εις ηλικίαν 39 ετών, 11 μηνών,
και 27ημερων.»
Και έπειτα οι αδέξιοι στίχοι:
«Απέθανε εν Χριστώ ενλογημένη,
πόσον γαλήνιος είναι ο ύπνος της!
Ετελείωσαν πλέον αι θλίψεις και ο πόνος,
αι φροντίδες ετελείωσαν.»
- Βλέπεις; είπε ο Πίτερ. Τον θάνατον, τον περίμεναν για να τους ξεκουράσει. Όλοι κουράζονται εδώ. Κοίτα και τούτο!
Έριξε το φώς σε μια άλλη μαύρη πλάκα. Πάλι ήταν μια Χόκινς, η Τζουλιάνα:
«Αι θλίψεις με περιέζωσον εκ γενετής,
καμίαν βοήθειαν δεν ήτο δυνατόν να περιμένω,
εως που ο Κύριος ήκουσε τα βογκητά μου
και με εβοήθησε να λυτρωθώ.»

Και άλλοι Χόκινς. Κι άλλοι. Ο ουρανός. Η σιωπή. Η γη του Λογκ Άιλαντ στο σύνορο του Ατλαντικού.

Ο Πίτερ λέει:
- Και εγώ το απεφάσισα: Λέω, φίλε, να μείνω εδώ, να με θάψουν εδώ. Αργότερα θα έρθει κοντά μου και η Μάρθα. Ύστερα και τα παιδιά μας. Και να γράφουνται στις πλάκες καταλεπτώς τα πράματα, όπως στους Χόκινς.

Η σιωπή. Η βουή του Ωκεανού ολοένα πιο ανένδοτη. Είχε βγάλει αγέρα.
- … Κ’ ύστερα από χρόνια πολλά θα κάθονται, ξένοι περαστικοί, και θα διαβάζουν τα δικά μας τα ονόματα, ωσάν καλή ώρα τώρα εμείς. Θα βλέπουν τις ημερομηνίες και θα λένε: “Ετούτος ο Πίτερ φαίνεται να είναι ο πρώτος, ο πιο παλαιός. Από που να ξεκινησε;” Θα διαβάζουν και θα λένε: “Ξεκίνησε, λέει, από νήσον Ικαρίαν. Πού είναι η νήσος Ικαρία; Υπάρχει Ικάρια νήσος;”

Η σιωπή. Η νύχτα. Ο Πολικός. Ο χους. Η βουή του Ωκεανού. Άξαφνα ένιωσα το μούτρο του Κύκλωπα, τα πελώρια βοδίσια μάτια του ν’ ακουμπούν στο πρόσωπό μου. Άκουγα την ανασαμιά του.

- Τι λες τώρα, φίλε; Πες μου! Λες να τον νίκησα τον Πάντζο Βίλλα;
Ήταν η μόνη στιγμή που κατάλαβα να τρέμει η φωνή του. Πάλι δεν αποκρίθηκα. Ποιος μπορεί ν’ αποκριθεί σ’ αυτό; Ο Πάντζο Βίλλα κρατά για τον καθένα τον ύστατο θρίαμβο: κανένας να μην ξέρει αν τον νίκησε κανένας να μην ξέρει αν νικήθηκε απ’ τον Πάντζο Βίλλα.
Η βουή του Ωκεανού σκέπαζε τώρα το Λογκ Άιλαντ ωσάν σινδόνη Θεού.

- Από το διήγημα του Ηλία Βενέζη «Ο ληστής Πάντζο Βίλλα»

Στοιχεία για την οθωμανοκρατούμενη Ελλάδα

2010-12-18T16:10:00.015+02:00

Κατά την Δ' Εθνοσυνέλευση στο Άργος 11/7 με 6/8/1829 καταγράφηκαν ορισμένα πολύ σημαντικά στοιχεία για την ζωή των κατοίκων της Ελλάδας κατά τα τελευταία χρόνια της οθωμανοκρατίας που αφορούν την διοίκηση και αυτοδιοίκηση, τις ασχολίες τους και άλλα ενδιαφέροντα στατιστικά στοιχεία. Στην συνέχεια θα παρουσιάσουμε κάποια από αυτά: τα δοσίματα στις αρχές, τις υποχρεώσεις των ενοικιαστών γης, τις αναλογίες ανά περιοχή των ιδιοκτησιών Ελλήνων και Τούρκων, στοιχεία για τη διοικητική διαίρεση της Ελλάδας, εκτίμηση του πληθυσμού και των επαγγέλμάτων των κατοίκων καθώς και εξέταση του τρόπου που ασκούνταν η οθωμανική διοίκηση σε αυτές τις περιοχές.

Τα οριστικά σύνορα της χώρας ήταν ακόμα τότε υπό διαπραγμάτευση και οι πληρεξούσιοι όπως σε κάθε προηγούμενη Εθνοσυνελεύση έδωσαν έναν ορισμό της Ελλάδας και των Ελλήνων.
Η ενεστώσα προσωρινή Κυβέρνησις, ακολουθούσα τας αποφάσεις των τριών Εθνικών Συνελεύσεων, χρεωστεί να θεωρήση ως συγκροτούσας την Ελλάδα όλας τα επαρχίας, αίτινες ήσαν ή και είναι εισέτι υπό την τουρκικήν εξουσίαν, εκίνησαν δε τα όπλα κατά το 1821 ή μετά ταύτα και έχουσι το πλείστον μέρος των κατοίκων επαγγελόμενον την χριστιανικήν θρησκεία και λαλούν την ελληνικήν γλώσσαν.

Στην συνέχεια ακολουθούν τα στοιχεία:

Ενοικιαστές γης
Οι ενοικιασταί όσοι καλλιεργούσαν γαίες τουρκικάς, επλήρωναν εις τους ιδιοκτήτας τας αποκαρπώσεις, εις τας οποίας υπεχρεούντο δια των συμφωνητικών των. Των συμφωνητικών τούτων τα άρθρα ήτον συμφερώτατα δια τους ενοικιαστάς, τους όντας εις τα μέρη εκείνα της Ελλάδος, όπου τα κτήματα ήτον εκτεταμένα, όπου υπήρχε πολλή γη καλλιεργήσιμος, όπου η εξαγωγή των προϊόντων ήταν εύκολος και όπου οι γεωργοί ήτον ολίγοι. Τρία είδη συμφωνητικών εγίνοντο, κατά συνήθειαν, δια το ενοικίασμα των γαιών:

1.Το συντροφικόν
Κατά τούτο, από την όλην ποσότητα του καρπού ελαμβάνοντο πρώτον όλα τα εις την καλλιέργειαν έξοδα, έδιδαν και την τακτικήν δεκατιάν και έπειτα ο ιδιοκτήτης και ο αγρονόμος εμοίραζαν εξ ίσου το υπόλοιπον μέρος.

2.Το τριτάρικον
Δυνάμει τούτου, όλα τα έξοδα της καλλιέργειας ήτον εις βάρος του αγρονόμου, το δέκατον επληρώνετο από το όλον των προΐόντων. Των δε υπολοίπων διαιρουμένων εις εννέα μερίδια, τα μεν τρία ελάμβανεν ο ιδιοκτήτης, τα δε άλλα εξ ο αγρονόμος.

3.Το γεώμορο ή αποκοπή
Κατά την τελευταία ταύτην συμφωνία, όλα τα έξοδα της καλλιέργειας, και αυτό το δέκατον, ήτον εις βάρος του αγρονόμου. Ούτος περιπλέον ήτον υπόχρεος να δίδη εις τον ιδιοκτήτην δια την καλλιεργήσιμον γη, και αν το θέρος ήτον αφθονοπάροχον ή όχι, τόσον γέννημα όσον ήτον αναγκαίον δια τη σποράν. Εκ του προϊόντος των ελαιών ώφειλε να δίδη τα 2/7.

Αι δε αποκαρπώσεις, όσας ο ιδιοκτήτης είχε δικαίωμα να ζητήσει από τον αγρονόμον δια τα επίλοιπα προϊόντα, διωρίζοντο από τα διάφορα άρθρα του συμφωνητικού. Συνηθέστερον, ως επί το πλείστον, ήτον το τριτάρικον.

Εις όποια μέρη της Ελλάδος δεν υπήρχον γεωργοί, οι κτήμονες Τούρκοι, δια να τραβήξωσι τους τοιούτους εις τα υποστατικά των, έκαμναν εις αυτούς ιδιαίτερα τινά καλά, δηλαδή τους εδάνειζαν μικράς τινάς χρηματικάς ποσότητας, δια να επαρκέσωσιν εις τα ανάγκας των ή τους επροπλήρωναν εν μέρος των εξόδων της καλλιέργειας. Αλλ’ αι αγγαρείαι, εις τα οποίας υπέκειντο οι δυστυχείς ούτοι, εξίσωναν και ως επί το πλείστον υπερέβαιναν επί πολύ την αξία των μικρών τούτων βοηθειών.

Τοιουτοτρόπως, εκαλλιεργούσαν το ευφορώτερον μέρος της ενοικιαζόμενης γης δια το μοναδικό κέρδος του ιδιοκτήτου, και τούτο ωνομαζόταν παρασπόρια. Ήτον εις χρέος να δανείζωσι τα φορτηγά των ζώα προς υπηρεσίαν του αγά ή ηναγκάζοντο να παραχωρήσωσιν εις αυτόν, παρά την έγγραφον συμφωνίαν, εν μέρος των ποιμνίων των.

Είχον και οι χριστιανοί διάφορα είδη κτημάτων, αναγνωρισμένων ως τοιούτων και από τους Τούρκους.

Δοσίματα στους Οθωμανούς και τους επισκόπους
Τα εις το μίρι (της ΚΠόλεως) κατ’ ευθείαν δοσίματα ήτον: τα χαράτζια, το νουζούλ-αβαρίζ, τα εκ των δεκάτων και προβατονομίων, τα οποία δεν εδιωρίζοντο εις τους σπαχήδας ή δεν εχαρίζοντο εις λαμπράς οικογενείας ή εις ιερά καταστήματα.

Τα δε προσδιωριζόμενα εις τοπικά έξοδα ήτον: α’) το μέρος των δεκάτων και προβατονομίων το οποίον ελάμβανον οι σπαχήδες β’) κουδουμιές (ετήσιον δόσιμον δια τους πασάδες) γ’) οι μισθοί των καπί-μπουλουμπασήδων (αξιωματικών της αστυνομίας) δ’) τα έξοδα των ταχυδρομείων ε’) τα έκτακτα έξοδα, υπό το όνομα γκιλέν-γκετσέν και μεσαρίφια.

Οι κατ’ επαρχίας επίσκοποι σύναζον εισοδήματα, εξ ων, τα μεν ελέγοντο τακτικά, τα δε τυχηρά. Τα τελευταία ταύτα ελαμβάνοντο από τους αγιασμούς, από τας λειτουργίας, από τους γάμους, χειροτονίας κλπ, ηύξανον ή ωλιγόστευον, κατά τας περιστάσεις, την κατάστασιν των χριστιανών και τον χαρακτήρα του αρχιερέως. Ενίοτε, εις τινά μέρη της Ελλάδος, το ποσόν των τυχηρών εισοδημάτων υπερέβαινε το των τακτικών.

Τα τελευταία ταύτα συνίσταντο εις το παρά των χριστιανικών οικογενειών από τους αρχιερείς, κατ’ αρχαίαν συνήθειαν, λαμβανόμενα, ο έστιν 20 παράδες από τον αρχηγόν έχουσαν οικογένειαν και 10 από τη μη. ...τα δοσίματα αυτά κατήντησαν άτακτα, καθότι οι κατά τόπον αρχιερείς, θεωρούντες ότι οι πλειότεραι των χριστιανικών οικογενειών είχον γεωργικά εισοδήματα, είσηξαν δια το ίδιον συμφέρον την συνήθειαν του να λαμβάνωσι κατ’ έτος μέρος τι διωρισμένων εκ των εισοδημάτων των οικογενειών αυτών. Αντί 20 ή 10 παράδες, ελάμβανον 1 ή 12 οκάδας σίτου ή ημίσειαν λίτραν μεταξίου ή ποσότητα τινά λαδίου κλπ. Την αποκάρπωσιν ταύτην ωνόμαζον σιτείαν ή ρόγαν, την οποία μετά καιρόν ελάμβανον οι αρχιερείς εις χρήματα ή εις είδη, κατά την θέλησίν των.

Ενίοτε ελάμβανον εν ταύτω και τα χρήματα και τα είδη, κατά την επιρροήν, την οποία είχον, και κατά την κατάστασιν των συνεισφερόντων, δια τούτο, οι πλειότεροι εξ αυτών εσύναζον κατ’ έτος τρία γρόσια, το πολύ ή 40 παράδες τουλάχιστον, από πάσαν οικογένειαν.

Διοικητική διαίρεση και πληθυσμός
Η διοικητική διαίρεση της Ελλάδας και εκτίμηση του πληθυσμού κατά το 1829 φαίνεται στον χάρτη που ακολουθεί. Για κάποιες περιοχές όπως η Χίος, τα Ψαρά, και η Κάσος που καταστράφηκαν κατά την Επανάσταση ο πληθυσμός αντιστοιχεί σε εν ζωή κατοίκους που ζούσαν σε άλλες περιοχές μια και τότε τα νησιά αυτά εξακολουθούσαν να είναι σχεδόν έρημα. Αντίθετα άλλα μέρη όπως η Σύρα δέχτηκε μεγάλους πληθυσμούς Χιωτών κ.ά. Τα διαφορετικά χρώματα αντιστοιχούν στα διαφορετικά σαντζάκια ή αγιαλετέ της οθωμανικής διοίκησης. Ενδιαφέρον έχει η απουσία κάποιων μεγάλων νησιών όπως η Λέσβος, η Ρόδος που είχαν σημαντικές τουρικές δυνάμεις και πληθυσμούς και δεν κινήθηκαν. Η απουσία της Ικαρίας δεν είναι κατανοητή. Αντίθετα η απουσία των αγγλοκρατούμενων Επτανήσων είναι ευκολονόητη από μία τέτοια μελέτη. Επίσης απομακρυσμένες περιοχές της Μακεδονίας, Θράκης, ΜΑσίας και Κύπρου ήταν φυσικά εκτός κάθε ελπίδας για προσθήκη στο ελληνικό κράτος. Αναλογικά και με βάση τις παραπάνω απουσίες οι εκτιμόμενοι πληθυσμοί ήσαν περίπου κατά 32% πελοποννήσιοι, 24% αιγαοπελαγίτες, 19% θεσσαλοί, 14% ρουμελιώτες, 7% κρητικοί, 4% ηπειρώτες.

Επαγγέλματα και αναλογία γης
Οι περιοχές είναι όπως φαίνονται στον παραπάνω χάρτη και οι αναλογίες είναι ελληνικές ιδιοκτησίες προς τουρκικές. Ουδεμία σημαίνει όλη η γη ελληνικής ιδιοκτησίας.
Στερεά Ελλάς
Όλυμπος και Κίσσαβος: ποιμένες και πολεμικοί
Πεδιάς Θεσσαλίας: γεωργοί, τεχνίται και θαλάσσιοι
Χωρία του Βόλου: ποιμένες
Ζητούνι: ποιμένες
Πατρατζίκι: ποιμένες
Βουδονίτζα και Ταλάντι: ποιμένες
Λεβαδεία και Θήβαι: ποιμένες
Αττική: ποιμένες
Σάλωνα: ποιμένες
Λιδωρίκι, Μαλανδρίνο, Κράβαρι: ποιμένες, ιερείς, ψωμοζήται και γεωργοί
Βενέτικον: γεωργοί
Μεσολόγγι: θαλάσσιοι, αλιείς και τεχνίται
Ανατολικόν: θαλάσσιοι, αλιείς και τεχνίται
Ζυγός: γεωργοί
Απόκουρον: ποιμένες
Καρπενήσιον: ποιμένες και τεχνίται
Βλοχός: ποιμένες και τεχνίται
Ξηρόμερον: γεωργοί και αρματολοί
Βόνιτζα: γεωργοί και αρματολοί
Βάλτος: γεωργοί και αρματολοί
Ραδοβίσδι και Λάμαρι: γεωργοί, ποιμένες και αρματολοί (στην Άρτα τεχνίτες και έμποροι)
Σούλι: πολεμικοί και ποιμένες
Τζουμέρκα, Ασπροπόταμον, Μαλακάσι, Ζαγόρι: ποιμένες, τεχνίται, γεωργοί, αγύρται και έμποροι
Άγραφα: ποιμένες, τεχνίται και γεωργοί

Πελοπόννησος
(αναλογία γης συνολικά 1 προς 2)
Πάτραι: γεωργοί, έμποροι, τεχνίται και ποιμένες
Βοστίτζα: γεωργοί, έμποροι, τεχνίται
Καλάβρυτα: γεωργοί και ποιμένες
Γαστούνη: γεωργοί και ποιμένες
Πύργος: γεωργοί, ποιμένες, και έμποροι
Αρκαδιά: γεωργοί
Ναυαρίνος: έμποροι
Μοθώνη: ποιμένες
Κορώνη: ποιμένες
Νησί: γεωργοί, έμποροι και ποιμένες
Καλαμάτα: γεωργοί, έμποροι και ποιμένες
Κουτζούκ Μάνη: γεωργοί, έμποροι και ποιμένες
Ανδρούσα: γεωργοί, έμποροι και ποιμένες
Αμπλάκικα: γεωργοί, έμποροι και ποιμένες
Λεοντάρι: γεωργοί, έμποροι και ποιμένες
Μάνη Δυτική: πολεμικοί και θαλάσσιοι
Μάνη Ανατολική: πολεμικοί και θαλάσσιοι
Μονεμβασία: γεωργοί
Μυστράς: γεωργοί και ποιμένες
Πραστός: γεωργοί και ποιμένες
Άγιος Πέτρος: γεωργοί και ποιμένες
Τριπολιτζά: γεωργοί, ποιμένες και τεχνίται
Καρύταινα: γεωργοί, ποιμένες και τεχνίται
Φανάρι: γεωργοί, ποιμένες και τεχνίται
Άργος: γεωργοί και έμποροι
Ναύπλιον: γεωργοί και έμποροι
Κόρινθος: γεωργοί, ποιμένες και έμποροι

Νήσοι
Κρήτη (αναλογία γης 15 προς 22)
Κίσσαμος: γεωργοί και τεχνίται
Σέλινο: γεωργοί και τεχνίται
Χανιά: έμποροι, τεχνίται, γεωργοί, ποιμένες
Σφακιά: ποιμένες, θαλάσσιοι
Απρικόρνη: γεωργοί, τεχνίται
Ρέθυμνον: έμποροι, τεχνίται, γεωργοί
Άγιος Βασίλειος: γεωργοί, ποιμένες
Αμάρι: γεωργοί, ποιμένες
Μυλοπόταμον: γεωργοί, τεχνίται, ποιμένες
Μαλβίζο: γεωργοί, τεχνίται, ποιμένες
Κάνδια: γεωργοί, τεχνίται, ποιμένες και έμποροι
Πριάτινα: γεωργοί
Καινούριον: γεωργοί
Μονοφάτσι: γεωργοί
Ριζόκαστρον: γεωργοί και τεχνίται
Γεράπετρα: γεωργοί
Πεδιάδα: γεωργοί
Μιράμπελλον: γεωργοί και τεχνίται
Λασήθι: γεωργοί και ποιμένες
Κιτίνο: γεωργοί και ποιμένες

Εύριπος (Εύβοια): γεωργοί, ποιμένες και θαλάσσιοι (αναλογία 5 προς 6)
Χίος: γεωργοί, θαλάσσιοι, έμποροι (αναλογία 200 προς 1,5)
Σάμος: γεωργοί, θαλάσσιοι, έμποροι
Άνδρος: γεωργοί, θαλάσσιοι, έμποροι
Τήνος: γεωργοί, θαλάσσιοι, έμποροι
Νάξος: γεωργοί, θαλάσσιοι, έμποροι
Σαντορίνη: γεωργοί, θαλάσσιοι, έμποροι
Ίος: γεωργοί, θαλάσσιοι, έμποροι
Ύδρα: θαλάσσιοι, έμποροι
Σπέτζαι: θαλάσσιοι, έμποροι

Αναλογίες γης στην Στερεά Ελλάδα
Κράβαρι: ουδεμία
Βενέτικον: 5 προς 4
Απόκουρον: 26 προς 1
Καρπενήσι: 8 προς 1
Άγραφα: ουδεμία
Ζυγός: 4 προς 1
Μεσολόγγι: 23 προς 1
Ανατολικόν: 7 προς 1
Ξηρόμερον: 57 προς 1
Βλοχός: 13 προς 15
Βόνιτζα: ουδεμία
Βάλτος: 60 προς 1
Ασπροπόταμος: ουδεμία
Ραδοβίσδι και Άρτα: 1 προς 4,5
Λάμαρι και Λάκκα: ουδεμία
Πρέβεζα: ουδεμία
Σούλι και Λάκκα Βότζαρη (ή τμήμα Τσερεκοβίτζας): 2 προς 1
Μαλακάσι (ήτοι Καλαρρύτες, Συρράκου, Ματσούκι, Άγναντα, Κράτση, Κασταναχώρια): ουδεμία
Αττική: 1 προς 1
Θήβαι: 1 προς 2
Λεβαδεία: 4 προς 1
Ταλάντι: 1 προς 1
Τουρκοχώρι: 7 προς 9
Βουδονίτσα: 13.5 προς 14
Σάλωνα: 3.5 προς 1
Λιδωρίκι: 7 προς 1
Μαλανδρίνο: 5 προς 1
Πατρατζίκι: 2 προς 1
Ζητούνι: 2,5 προς 1
Δομοκός: 1 προς 4,5
Αρμυρός: 7,5 προς 6
Βόλος: ουδεμία
Όλυμπος,Νιάουστα,Μαδεμοχώρια,Κασσάνδρα (περιοχές που επαναστάτησαν στην Μακεδονία): 4,5 προς 1

Περιγραφή διοίκησης κατά επαρχία
Η Πελοπόννησος ήτο αγιαλετέ, εις το οποίον η Πόρτα έστελλε πασάν 3 ουρών υπό το όνομα Μόρα-βαλεσή, η διάρκεια της διοικήσεώς του εκρεμάτο από την διαγωγήν του και από τη θέληση του Σουλτάνου. Παρηκολούθει δε τον πασάν τούτον ένας διερμηνεύς των ξένων γλωσσών, λαμβάνων κατ’ ευθείαν από τον Σουλτάνον το δίπλωμα του διορισμού του.

Δύο άλλοι πασάδες 2 ουρών, υπαγόμενοι εις τον Μόρα-βαλεσήν, διωρίζοντο φρούραρχοι ο μεν του Ναυπλίου, ο δε της Μοθώνης. Ο πασάς αν και διοικητής πολιτικός και πολεμικός, και κατά τα πάντα απόλυτος, εχρεώστει όμως να φέρεται συμφώνως με τα αυθεντικά ψηφίσματα, τα κανονίζοντα την εσωτερικήν διοίκησιν. Η Πελοπόννησος διηρείτο εις 24 επαρχίας, τας εφεξής: Κόρινθος, Βοστίτσα, Καλάβρυτα, Πάτρα, Γαστούνη, Πύργος, Καρύταινα, Αρκαδία, Νεόκαστρο, Μοθώνη, Κορώνη, Ανδρούσα, Νησί, Καλαμάτα, Λεοντάρι, Μυστράς, Μονεμβασία, Τριπολιτσά, Άγιος Πέτρος, Πραστός, Άργος, Εμπλάκικα, Φανάρι και Κάτω Ναχαγές. Έκαστη των επαρχιών τούτων είχε έναν καδήν, ένα βοϊβόδαν, δύο κοτσαμπάσηδες, έναν σεντούκ-εμίνην (ταμίαν) και ένα καπού-μετλούκμπασην (αστυνόμον). Εις εκάστην κώμην ή χωρίον ήσαν περιπλέον δύο προεστοί. Εκτός τούτου, εις όσας επαρχίας κατώκουν Τούρκοι, ο σημαντικότερος μεταξύ αυτών διωρίζετο αγιάνης. Οσάκις διωρίζετο νέος πασάς εις την Πελοπόννησον, όλαι αυταί αι Αρχαί είχον χρέος να υπάγουν να τον προσκυνήσουν εις Τριπολιτσάν, την καθέδρα της Κυβερνήσεως, ο δε πασάς επρόσταζε τότε και ανεγινώσκοντο εις το διβάνι του αι διαταγαί του Σουλτάνου, επί παρουσία των υπαλλήλων Τούρκων και των κοτζαμπάσηδων της α’ κλάσεως.

Έδιδεν επομένως το καφτάνι εις τους δημόσιους υπουργούς και εσχηματίζετο το συμβούλιον του εξ ενός ή δύο Τούρκων, εκλεγομένων μεταξύ των σημαντικοτέρων, δύο κοτζαμπασήδων, των πλέον ισχυρών, και του διερμηνέως του. Μετά ταύτα δε έκαμνεν έναρξιν των χρεών του, γνωστοποιών δι’ εγκυκλίων προς όλας τας επαρχίας την άφιξίν του και τας διαταγάς του Σουλτάνου. Οσάκις ήθελεν ο πασάς να παρεισάξι νεωτερισμόν τινα, εχρεώστει να καθυποβάλη το σχέδιόν του εις όλας τα τοπικάς Αρχάς και να αναφέρεται περί τούτου εις την Πόρταν. Εζήτει δια τας πράξεις του την γνώμην του συμβουλίου, αλλ’ η θέλησίς του απεφάσιζεν τα πάντα. Αν και είχεν ο πασάς την σύμπραξιν του συμβουλίου, εχρεώστει πάλιν κατ’ έτος να συγκαλή όλους τους κοτζαμπάσηδες των επαρχιών εις Τριπολιτσάν και να τοις κοινοποιή επί γενικής συνελέυσεως τας διαταγάς της Πόρτας, να τοις παρασταίνη τα χρείας της εσωτερικής διοικήσεως και να τοις γνωστοποιή τα περί του ποσού των φόρων και τους διορισμούς των βοϊβόδων. Αιτήσας δε και λαβών την συγκατάθεσιν των ως προς τα διακοινωθέντα, εξέδιδε τα ναγκαίας διαταγάς.

Εις περιστάσεις εκτάκτους εάν π.χ. ήτον υποψίαν εξωτερικού πολέμου ή συνέβαινον ταραχαί εσωτερικαί, ο πασάς μετεκάλει τότε τους αρχιερείς δια να βεβαιωθή περί της υποταγής των χριστιανών. Αι αποφάσεις του, εξαιρουμένων τινών, τα οποίας αι περιστάσεις υπηγόρευον, έπρεπε να επιστηρίζωνται εις το ιλάμι του μεχκεμέ.

Η Πόρτα διώριζε, προσέτι και δύο αξιωματικούς περί τον πασάν, τον μεν ονομαζόμενο μουκαμπελετζή, τον δε δεφτέρ-κεχαγιά. Ο πρώτος εκράτει όλα τα κατάστιχα, όπου εσημειούντο α’) αι οροθεσίαι των επαρχιών, των χωρίων, των καλλιεργουμένων είτε χέρσων γαιών, β’) τον αριθμών των κατοίκων κατά την παλαιόθεν γενομένην καταμέτρησιν. Ο αξιωματικός αυτός είχε χρέος να δίδη εις την Κυβέρνησιν πληροφορίας περί όλων αυτών των πραγμάτων. Οπόταν ηνοίγοντο αυτά τα κατάστιχα, εχρεώστει να είναι παρών ο δεφτέρ-κεχαγιάς και να τα σφραγίζη εν ταύτωεκ νέου. Ο μουκαμπελετζής δεν είχε το δικαίωμα του να τα ανοίγη μόνος, Οι δύο ούτοι αξιωματικοί ως και οι δύο πασάδες των φρουρίων, δεν συμμετείχαν παντελώς εις τα πολιτικά πράγματα.

Εστέλλοντο παρά της Πόρτας και δύο άλλοι αξιωματικοί, υπό το όνομα αλά-μπέηδες, εκ των οποίων, ο μεν διέτριβε εις Τριπολιτζάν, ο δε εις Μυστράν. Ήσαν δε αρχηγοί δύο πολεμικών καταστημάτων, λεγομένων σπαηλίκια, χωρίς όμως ουδέ αυτοί να συμμετέχωσι των πολιτικών πραγμάτων.

Εις πάσαν επαρχίαν ήτον ένας καδής, διοριζόμενος από τον Ρούμελη-καζασκέρην, εκ της τάξεως των γραμματισμένων. Διέμενε δε εις το υπούργημα τούτο από 6 έως 12 μήνας, και σπανίως έως 18. Εδίκαζεν, ανεκκλήτως όλας τας πολιτικάς και εμπορικάς υποθέσεις παντός είδους και βαθμού. Αυτός ο ίδιος ήτο και εκτελεστής των αποφάσεών του, την εκτέλεσιν των οποίων μόνος ο πασάς ηδύνατο να αναβάλη, εκκαλών την υπόθεσιν εις Τριπολιτζάν προς αναεθώρησιν. Εν τοσούτω, αυτή η δυναμική έκκλσις ήτον κατάχρησις εξουσίας. Αν και αι αποφάσεις του καδή επεδέχοντο εκτέλεσιν, αι κρισολογίαι, μ’ όλα ταύτα, παρετείνοντο επ’ άπειρον, διότι η νομική των Τούρκων, ούσα ασαφής και αντιφατική αξηγείτο κατά διαφόρους τρόπους παρά των ουλεμάδων, και εκ τούτου επί μάλλον συνεπλέκετο η δικανική. Εις τον διορισμόν νέου πασά ή καδή, αι προδικασθείσαι υποθέσεις εδύναντο να συζητηθώσι και πολλάκις η απόφασις του νέου καδή ήτο ενάντια της του προκατόχου του, δίοτι εκείνος με απεφάσιζε π.χ. κατά τη γνώμην του Μουσεΐν εφέντη, αυτός δε κατά του Αλή εφέντη. Αι τοπικαί συνήθιεαι και ο καιρός μόνον εδύναντο να δώσωσι τέλος εις παρομοίας κρισολογίας. Περί εγκληματικών υποθέσεων ο καδής αναφέρετο εις τον πασάν και ανευ ρητής αυτού διαταγής δεν εδύνατο να εξετάση τοιαύτην υπόθεσιν. Ο καδής είχε περιπλέον το δικαίωμα να ακούη τα παράπονα των πολιτών και να τα εκθέτη εις τα πολιτικά Αρχάς, να αντεξετάζει τα των φόρων και να εξελέγχη τας απάτας ή τας καταχρήσεις δι’ εγγράφου του προς τον πασά, Το έγγραφον τούτο λεγόμενον ιλάμ είχε κάποιο βάρος.

Όλαι αι πωλήσεις αμπελώνων, οσπιτίων, δένδρων, εργαστηρίων κτλ απαιτείτο να καθυποβάλλωνται εις τον καδήν και δια να έχει κύρος η πώλησις ήτον απαραίτητον το παρ’ αυτού διδόμενον χοντζέτι (έγγραφον ιδιοκτησίας). Το γνήσιον της πωλήσεως εβεβαιούτο από μάρτυρας, χριστιανούς είτε Τούρκους. Εις τας μεταξύ χριστιανών και μουσουλμάνων διαφοράς η μαρτυρία ενός χριστιανού δεν ήτον δεκτή, ούτε υπέρ ούτε κατά. Ο καδής είχε προσέτι το δικαίωμα να επισυνάπτη ένα πιστοποιητικόν εις τα προς τον πασάν ή προς την Πόρταν επαρχιακάς αναφοράς. Μ’ όλα ταύτα αυστηρώς απηγορεύετο εις αυτόν να λάβη μέρος εις τα πολιτικά πράγματα.

Πριν της αναγορεύσεως του νυν Σουλτάνου ο βοϊβόδας διωρίζετο παρά της Πόρτας κατ’ αίτησιν της κοινότητος ή των μαλικιανέ-ζααπήδων (αγοραστών του δεκάοτυ). Αλλά δυνάμει ψηφίσματος του νυν Σουλτάνου, ο διορισμός των βοϊβοδάδων εγίνετο από τους πασάδες.

Ο βοϊβόδας εχρεώστει να εισπράττη το χαράτζι (κεφαλιάτικον), να ακολουθή τα οδηγίας του πασά, να εκτελή τας αποφάσεις του κριτηρίου και να ενεργή τας απαιτήσεις των κοτζαμπάσηδων, ως προς την εσωτερικήν αστυνομίαν ή την είσπραξιν των δοσιμάτων. Δια πάσαν πώλησιν γης είχε το δικαίωμα να εκδίδη κυρωτικόν έγγραφον, λεγόμενον ταπί, το οποίον μονον έκαμνε την πώλησιν αναμφισβήτητον. Ο βοϊβόδας ήτον ενιαύσιος.

Ο δε παρά του πασά διοριζόμενος αγιάνης έργον είχε να υπερασπίζεται τα δίκαια των ομοθρήσκων του.

Ο καπού-μπουλούκμπασης εκλεγόμενος από τους κοτζαμπάσηδες, παρηκολούθει τον βοϊβόδαν μετά 10 ή 15 ενόπλων. Αλλά δεν εδύνατο καμμίαν διαταγήν να εκτελή, άνευ της συγκαταθέσεως των κοτζαμπάσηδων.

Οι κοτζαμπάσηδες εκλέγοντο από τους προεστώτας των κωμοπόλεων και των χωρίων οίτινες συνερχόμενοι εις την πρωτεύουσαν της επαρχίας ενήργουν την εκλογήν δια της πλειοψηφίας και χωρίς εις ταύτην ποσώς να παρεμβή καμμίαν τουρκικήν Αρχή. Γενομένης της εκλογής, οι ίδιοι εκλέκτορες καθυπέβαλλον την πράξιν των εις τον καδήν δι’ ενυπόγραφου και ενσφραγίστου γράμματός των και εζήτουν το ιλάμι του. Ο καδής, ενώπιον του βοϊβόδα, του αγιάνη και των επισημότερων Τούρκων μαρτυρούντων την θέληση των προεστώτων, εξέδιδε το ζητούμενον πιστοποιητικόν και διευθύνοντο όλα εις την επικύρωσιν του πασά.

Οι κοτζαμπάσηδες ήσαν ενιαύσιοι. Έκαστος τούτων εχρεώστει εις το τέλος της διοικήσεως του να δώση λόγον των πράξεών του εις την επαρχίαν, δια να λάβη απολυτικόν έγγραφον. Όσαι επαρχίαι ευχαριστούντο από τους κοτζαμπάσηδες των, εκοινοποίουν τούτο δι’ αναφορών των προς τον πασάν, όστις συνήθως παρέτεινε την διάρκειαν του υπουργήματός των και εις τον ακόλουθον χρόνον.

Ούτοι εκανόνιζον τον τρόπον της εισπράξεως των δοσιμάτων και εδύναντο να κάμνωσιν έκτακτα έξοδα, τα οποία μετά ταύτα καθυπέβαλλον εις την επαρχιακήν συνέλευσιν. Είχον το δικαίωμα να προδιαθέτωσιν εν γένει όλας τας υποθέσεις των ραγιάδων, εν ταύτω και να κρίνωσι τα υποθέσεις των, οποιασδήποτε φύσεως και αν ευχαριστώντο αμφότερα τα μέρη, καμμία τουρκική Αρχή δεν εδύνατο να παρεμβή εις την εξέτασιν της υποθέσεως. Ακόμη και οι υπό φυλακήν χριστιανοί εδύναντο να προστρέξωσιν εις του κοτζαμπάσηδες δια να τύχωσι της ελευθερώσεώς των. Καμμία διανομή ή εισπραξις φόρων δεν ημπόρει να πραγματοποιηθεί άνευ αδείας και γνώμης των κοτζαμπάσηδων. Η προς τον πασάν σχέσις των είχε μέγα βάρος. Όλαι των κωμοπόλεων ή χωρίων αι αναφοραί έπρεπε δια μέσου αυτών να διευθύνωνται προς τας τουρκικάς Αρχάς. Και εις κανέναν άλλον, παρά τον πασάν, δεν εχρεώστουν να δίδωσι λόγον της διοικήσεώς των, εις τούτον δε μόνον απέκειτο το δικαίωμα να τους παιδεύσει ή να τους ανταμείψη.

Η μεγάλη επιρροή των κοτζαμπάσηδων κατά την Πελοπόννησον επήγαζε: α’) εκ του ότι οι Τούρκοι ήσαν ολιγάριθμοι και πάντοτε διηρημένοι προς αλλήλους, β’) διότι παλαιόθεν αι επαρχίαι έπεμπον εις ΚΠολιν ένα ή δύο εκ των προκρίτων, οίτινες συνιστάμενοι ως αντιπρόσωποι, ελευθέρως εγνωμοδότουν εις την Πόρταν. Με τον καιρόν, η σύστασις αύτη έμεινε δικαίωμα εις τους Πελοποννησίους, οίτινες έστελλον αντιπροσώπους, εφωδιασμένους με επίσημον έγγραφον, τόσον από μέρους των χριστιανών όσον και από μέρους των Τούρκων. Εις τους Τούρκους η συνήθεια είχεν ισχύ ανωτέραν του νόμου. Εξ αιτίας τούτου, έπρεπε πάντοτε δύο ή τρεις και, κάποτε τέσσαρες κοτζαμπάσηδες να διαμένωσιν εις ΚΠολιν υπό το όνομα βεκίληδες του Μορέως.

Η υπόληψις την οποίαν οι απεσταλμένοι ούτοι απελάμβανον πλησίον της Πόρτας, ως εκ των μέσων, τα οποία τοις εχορήγει η πατρίς των, ενέπνεε κάποια συστολήν εις τους πασάδες, τινές εκ των οποίων καθηρέθησαν δι’ ενέργείας αυτών.

Ο σεντούκ-εμίνης (ταμίας) εφύλαττεν όλα τα χρήματα, άτινα δια χειρός του έμελλον να παραδίδωνται εις τα τουρκικάς Αρχάς. Εκράτει τα κατάστιχα των λογαριασμών εκάστης επαρχίας και εφύλαττε τους καταλόγους των φορολογιών, υπογεγραμμένους παρά των κοτζαμπάσηδων. Ο αξιωματικός ούτος αν και υπαγόμενος εις τον πασάν εχρεώστει όμως να ακολουθεί τα διαταγάς αυτών.

Οι προεστώτες των κωμοπόλεων και χωρίων είχον ωσαύτως χωριστόν ταμίαν, ονομαζόμενον καψιμάλην, όστις εκλεγετο καθ’ ον τρόπον και οι κοτζαμπάσηδες, εις τους οποίους χρέος είχεν ν’ αναφέρεται δια τα υποθέσεις των χωρίων.

Κανείς δεν εδύνατο να λαλήση έμπροσθεν του πασά όστις είχε δικαίωμα να σηκώση την ζωήν ούτινος ήθελεν εκ των διοικουμένων του και δια τούτο πάντοτε έντρομος επλησίαζε τις εις το παλάτιόν του. Ετρόμαζε ακόμα και πριν ιδή τον δεσπότην τούτον και ακούση την απειλητικήν του φωνήν, 150 ένοπλοι στρατιώται καβάσηδες λεγόμενοι ένας ιτζ-αγάς και ο δήμιος εφύλαττον αδιαλείπτως την πύλην του πασά και εν μόνον νεύμα της κεφαλής του απεφάσιζε την ζωή του ικετεύοντος!

Η επαρχία της Σπάρτης (σ. Μάνης) είχεν σύστημα διαφορετικόν. Προ του 1770 διοικείτο από τους καπιτάνους μεταξύ των οποίων εκλέγετο ο αρχηγός φέρων το όνομα μπας-καπιτάν. Η επαρχία αυτή επλήρωνεν εις την Πόρταν 4000 γρόσια δια κεφαλιάτικον. Εις την Μάνην πώποτε δεν υπήρξεν τουρκική Αρχή. Μετά το 1770 ο Καπιτάν πασάς διετάχθη από τον Σουλτάνον να διορίση εκεί διοικητήν τυπό το όνομα μπέην της Μάνης και έκτοτε η επαρχία αύτη ηναγκάσθη να πληρώνει 15,000 γρόσια κεφαλιάτικον. Ο μπέης εχρεώστει να επαγρυπνεί εις την διατήρησιν της ευταξίας να πέμπη τους φόρους εις τον Καπιτάν πασάν και χρείας τυχούσης να ζητή απ’ αυτόν βοήθειαν.

Η ηπειρωτική Ελλάς διηρείτο εις πέντε σαντζάκια, ήγουν:
α’. την Εύβοιαν
β’. τα Τρίκκαλα
γ’. την Ναύπακτον
δ’. το Κάρλελι
ε’. τα Ιωάννινα.

Το σαντζάκι της Ευρίπου περιχείχε την Εύβοιαν, Αττικήν, Θήβας, Λεβαδείαν, Τουρκοχώρι, Μπουδουνίτζα, Ζητούνι, Λιδωρίκι και Μαλανδρίνον. Το δε του Κάρελι το οποίο περιχείχε το Μεσολόγγιον, Ανατολικόν, Βλοχόν, Ξηρόμερον, Βάλτον και Βόνιτσαν, εμπεριελαμβάνετο εις την διοίκησιν του σαντζακίου της Ευρίπου. Αλλ’ απειδή το δέκατον του σαντζακίου του Καρελίου είχε δοθή εις την βαλιδέ (μητέρα του Σουλτάνου) δια να το νέμεται αυτή καώρθωσε να διωρίζεται εις αυτό διοικητής κατ’ ευθείαν από την Πόρταν και υπό το όνομα Κάρελι-μουσελίμ να αναγνωρίζεται μόνον από τον πασάν της Ευρίπου.

Η Ναύπακτος, Απόκουρον, Κράβαρι, Καρπενήσι, Πατρατζίκι και Δομοκός εσχημάτιζον χωριστόν σαντζάκι. Αι δε επαρχίαι του Ασπροποτάμου και των Αγράφων υπήγοντο εις το σαντζάκι των Τρικκάλων. Εις τα σαντζάκια ταύτα διωρίζοντο πασάδες 3 ουρών. Το σύστημα της διοικήσεως ήτον όμοιον με το της Πελοποννήσου, διαφέρον μόνο ως προς την αρχήν των κοτζαμπάσηδων τους οποίους αι επαρχίαι αύται δεν έκλεγον παντελώς, αλλ’ ούτε είχον το δικαίωμα να στέλλωσι βεκίληδες εις την ΚΠολιν. Το είδος τούτο της κυβερνήσεως εφυλάχθη μέχρι της εποχής του Αλή πασά του οποίου ο δεσποτισμός τίποτε δεν εσεβάσθη.

Η νήσος Ύδρα υπήγετο εις τον Καπιτάν πασά και διοικείτο παρά των εντοπίων αριστοκρατικώς. Οι πρόκριτοι αυτής της νήσου οι σημαντικότεροι κατά τα πλούτη και την επιρροήν ήσαν εις δύο κόμματα διηρημένοι έκαστον των οποίων διοικούσεν εναλλάξ την νήσον ενιαυσίως. Το σώμα των προκρίτων έκαμνε διατάξεις δια την διατήρησιν της ευταξίας δια το εμπόριο και την θαλάσσιον αστυνομίαν. Εις δε των εντοπίων εκτέλει τα χρέη του αστυνόμου υπό το όνομα ζαμπίτης, ο διορισμός του οποίου καθυπεβάλλετο εις την επίκρισιν του Καπιτάν πασά. Η Ύδρα είχε προσέτι μίαν καγκελλαρίαν συνιστάμενην από ένα γραμματέα και τινάς παρέδρους οι οποίοι εδίκαζον τας διαφοράς αι αποφάσεις των ενεκρίνοντο παρά των προκρίτων. Εκτέλει δε η καγκαλλαρία και τα καθήκοντα του μνήμονος (νοταρίου). Εν κριτήριον εκκλησιαστικόν έκρινε, τέλος πάντων, τας συμπίπτουσας διαφοράς περί γάμου, διαζυγίου κτλ.

Η νήσος Σπετσών διοικείτο καθ’ ον τρόπον και η Ύδρα.

Η νήσος Ψαρών υπήγετο εις τον Καπιτάν πασάν και διοικείτο από δημογέροντας, εκλεγόμενους από τον λαόν. Οι πολίται όλοι, εις γενικήν συνέλευσιν συναθροιζόμενοι ενήργουν την εκλογήν 12 εκλογέων, οίτινες έκλεγον δι’ εν έτος τρεις δημογέροντας και ένα ταμίαν. Ο ταμίας βοηθούμενος από δύο συνεργάτας ονομαζόμενους δατζιέρους, παρελάμβανεν όλα τα εισοδήματα. Αλλ’ οπόταν επρόκειτο λογος επρί μεγάλων πραγμάτων οι δημογέροντες είχον χρέος να συγκαλώσι τον λαόν εις γενικήν συνέλευσιν δια ν’ αποφασίζωνται ομοφώνως. Όλαι αι περί πολιτικών ή εμπορικών υποθέσεων διαφοραί καθυπεβάλλοντο εις αιρετοκρισίας. Ο Καπιτάν πασάς επεκύρωνε τας εκλογάς ως και τας αποφάσεις των αιρετοκριτών χωρίς όμως εις ταύτας να παρεμβαίνει παντελώς, εξέταζε δε μόνον τας εγκληματικάς υποθέσεις.

Αι νήσοι του Αιγαίου πελάγους: Σκόπελος, Σκιάθος, Ηλιοδρόμια, Σκύρος, Σαλαμίς, Αίγινα, Πόρος, Κέα, Θέρμια, Σέριφος, Σίφνος, Κίμηλος, Αμοργός, Μήλος, Πολύκανδρος, Σίκινος, Ίος, Σαντορίνη, Ανάφη, Κάσος, Αστυπαλαιά, Πάτμος, Νάξος, Πάρος, Αντίπαρος, Μύκονος και Τρίκκερα υπήγοντο ωσαύτος εις τον Καπιτάν πασάν, όστις εις πάσαν μία έστελλεν έναν επιστάτην του δεκάτου, μουσουλμάνον είτε χριστιανόν, ονομαζόμενον ζαμπίτη. Εκάστη των νήσων ούτων είχε τους προεστώτας της, εκλεγόμενους εκ της κλάσεως των πλουσιοτέρων και ισχυροτέρων και βοηθουμένους παρά δύο συνεργατών. Αι διαφοραί εθεωρούντο από τους προεστώτας ή αιρετοκριτάς, αλλ’ εκκαλούντο εις τον Καπιτάν πασάν, όστις αποφάσιζε πάντοτε τα εγκληματικά. Καμμία άλλη τουρκική Αρχή δεν είχε την παραμικρήν επιρροήν εις τα νήσους ταύτας και ουδ’ αυτός ο Σουλτάνος δεν έστελλε εις αυτάς αμέσους διαταγάς.

Η νήσος Σάμος: υπήγετο εις τον σεϊσλάμην, όστις έστελλεν εις αυτήν κατ’έτος διοικητήν Τούρκον, είχε δε και προεστώτας.

Η νήσος Τήνος: υπήγετο εις τον ζαραπχανά, όστις έστελλεν εις αυτήν ένα ζαμπίτην. Διοικείτο δε καθ’ ον τρόπον και οι λοιπαί, και ο ζαμπίτης δεν έκαμνε τίποτε, χωρίς την συναίνεσιν των προεστώτων.

Η νήσος Άνδρος υπαγόμενη κατά πρώτον εις την Σουλτάναν (όπως και η Σύρα), εδόθη μετά τον θάνατον αυτής, εις τον ζαραπχανά όστις έστελλε εις αυτήν έναν ζαμπίτην δια τη διατήρησιν της ευταξίας και δια να κρίνη τα διαφοράς των εντοπίων. Η νήσος ταύτη είχεν ένα κοτζάμπασην, όστις άμα εκλεχθείς από τον λαόν, απήρχετο εις ΚΠολιν όπου επλήρωνε το λεγόμενο ιλτιζάμι της νήσου και λαμβάνων την επικύρωσιν του αξιώματός του από τον ζαραπχανά-εμίνην, επανήρχετο προς επλήρωσιν των χρεών του. Ο ζαμπίτης ούτος δεν εκτέλει καμμίαν δικαστικήν απόφασιν χωρίς την συγκατάθεση του κοτζάμπαση.

Αι νήσοι: Λέρος, Κάλυμνος, Νίσυρος, Τήλος, Χάλκη, Σύμη, Κάρπαθος και Καστελλόριζον: υπήγοντο εις τον μπέην της Ρόδου όστις έστελλεν εις αυτάς ζαμπίτηδες. Εν τοσούτω είχον και τους προεστώτας των απολάυουσαι το δικαίωμα να τους εκλεγωσι.

Σημείωση: Η νήσος Χίος είχε ιδιαίτερη διοίκηση και προνόμια προεπαναστατικά. Η Κρήτη είχε πασά τριών ουρών, υπεξούσιον του Σουλτάνου. Στην Κρήτη εξαιρουμένου του τμήματος των Σφακίων ούτε πρόκριτοι υπήρχαν ούτε καπιτάνοι.

Άλλα στοιχεία
Όσον δε αφορά την αστυνομίαν οι χριστιανοί είχον το δικαίωμα να εκλέξωσιν ένα καπιτάνον, αρχηγόν 20 ή 30 ενόπλων, κατά την έκτασιν της επαρχίας. Τούτων χρέος ήτο να προλαμβάνωσι τας ληστείας και να επαγρυπνώσιν εις την ασφάλειαν των δημοσίων δρόμων. Οι μεν κοτζαμπάσηδες έκλεγαν τον καπιτάνον, ο δε πασάς επιστηριζόμενος εις την περί αυτού σύστασιν των, τον επεκύρωνεν. Εξιχνιάζοντες βαθύτερον την πράξιν ταύτην θέλομε ιδεί ότι το προνόμιον τούτο εχαρίζετο από τους Τούρκους μάλλον εξ ανάγκης ή εκ προαιρέσεως.
Δια να καθησυχάση την επανάστασιν ήτις συνέβη κατά το 1770 ο Σουλτάνος έμβασεν εις την Πελοπόννησον 12 χιλιάδας Αλβανούς οίτινες κατεξουσιάσαντες τον τόπον επαναστάτησαν και αυτοί. Η Πόρτα έστειλε κατ’ αυτών τον Καπιτάν πασάν όστις εκάλεσε εις βοήθειάν του τους τα όρη της Πελοποννήσου κατέχοντας χριστιανούς καπιτάνους μετά 4 χιλιάδων ενόπλων. Αποδεχθέντες ούτοι την πρόσκλησιν του, εδίωξαν τους Αλβανούς και δι’ ανταμοιβήν ωνομάσθησαν αρματολοί των επαρχιών.

Επειδή και η συνήθεια παρά τοις Τούρκοις έχει ισχύν μεγάλην, ο διορισμός των καπιταναίων αποκαταστάθη επομένως δικαίωμα αστυνομικόν, ενεργούμενον παρά των Ελλήνων μέχρι του 1805, καθ’ ην εποχήν ενοχλούμενοι οι Τούρκοι, εξ ενός μέρους από τον πόλεμον της Ρωσίας και εκ του ετέρου από την επιρροήν την οποία οι καπιτάνοι ήρχισαν να λαμβάνωσι τους κατεδίωξαν εφόνευσαν τινάς εξ αυτών και εβίασαν τους επιλοίπους να καταφύγωσιν εις τας Ιονικάς νήσους.

Έκτοτε απηγόρευσεν ο Σουλτάνος τον διορισμόν χριστιανού ως αρματολού. Αλλ’ εις τινάς επαρχίας όπου οι κοτζαμπάσηδες είχον μεγάλην επιρροήν, διωρίζοντο ακόμη καπιτάνοι, συναινέσει όμως του πασά.

Περί δε του δικαιώματος της αστυνομίας εις την στερεάν Ελλάδα, η Πόρτα με όλους της τους αγώνας δεν εδυνήθη ποτέ να παύση την εξουσίαν των καπιταναίων. Πρέπει να αποδώσωμεν τούτο, εν μέρει μεν εις την καλήν αρμονίαν, την οποίαν αυτοί εφύλαττον μετά των γειτόνων των Αλβανών και εν μέρει εις τα θέσεις των. Οι καπιτάνοι ούτοι, επί Αλή πασά, έγιναν πολυαριθμότεροι και ισχυρότεροι δια το παρά του τυράννου τούτου εξακολουθούμενον σύστημα.

Καμία κλάσις πολιτών εχόντων ιδιαίτερα προνόμια δεν υπήρχεν εις την Ελλάδα. Το αυθαίρετον της Κυβερνήσεως ύψωνε τους ανθρώπους από την ευτελεστέραν κλάσιν εις τον υψηλότερον βαθμόν της κοινωνικής τάξεως. Όσοι διωρίζοντο εις τα κατωτέρας αξίας, αι οποίαι εχαρίζοντο εις τους χριστιανούς έπρεπε να έχωσι κατάστασιν και επιρροήν τινά ηθικήν 1) διότι εκλέγοντο από Έλληνας και 2) διότι οι Τούρκοι ήθελον να μένωσιν ησφαλισμένοι περί των χρημάτων, τα οποία οι προύχοντες ούτοι ώφειλον να συνάζωσι δια την Πόρταν.

Άξιον παρατηρήσεως είναι ότι οι κοτζαμπάσηδες ήτον οι μεγαλύτεροι κτήμονες και ότι διετήρουν επί ζωής των το υπούργημά τούτο, το οποίον ενίοτε μετέδιδον εις τους διαδόχους των, αν τυχόν δεν ελάμβανον καταδρομάς, αι οποίαι δεν ήτον σπάνιαι.

--------
Πηγή: Τα στοιχεία είναι από Τα Αρχεία της Ελληνικής Παλιγγενεσίας της Βουλής των Ελλήνων. Κατάλογος με τους πληρεξούσιους των επαρχιών στην Δ' Εθνοσυνέλευση εδώ.

"Είναι συμφέρον να γίνωνται πολιτικοί οι απλούστατοι βλάχοι και ... να κάμνουν τα κέφια τους!"

2010-12-16T20:50:00.009+02:00

"Αν είναι συγκεχωρημένον εις ένα και το αυτό υποκείμενον να έχει δύο υπουργήματα (σ. στρατιωτικός και πολιτικός υπάλληλος) και μάλιστα αν είναι συμφέρον της πολιτικής ενεστώσης περιστάσεως να γίνωνται πολιτικοί οι απλούστατοι βλάχοι, οίτινες εις κάθε περίστασιν να ευρίσκωνται εις διχοστασίαν και να κάμνουν τα κέφια τους με τη δύναμιν της μαχαίρας, αυτό στοχασθήτε το καλώς' και αν σας συμφέρη, αφήσατέ τον να κορεύεται".

Άλλη μια επιστολή προς την Υπερτάτη Διοίκηση, εφόρων του Άργους αυτήν την φορά τον Μάρτιο του 1822 που διαμαρτύρονται για την συμπεριφορά και τις ατασθαλίες τοπικού καπετάνιου, που με τη δύναμη των όπλων του διεκδικούσε και το αξίωμα του εφόρου της επαρχίας.

Πιθανόν ο καπετάν Γιαννάκος Δαγρές να απαιτούσε περισσότερες εισφορές από τους πλούσιους της πόλης του Άργους από πλεονεξία ή ίσως και να χαριζόταν στους φτωχούς χωριάτες γείτονές του. Είτε ενδεχομένως απλά να αρνούνταν οι παλιοί προεστοί να πληρώσουν ή να δεχτούν μεσολαβητή προς τη διοίκηση κάποιον άλλο, που θα έβαζε "χέρι" αυτός πλέον στις εισφορές της επαρχίας. Ούτως ή άλλως η επιβολή δια της βίας της νέας τάξης πραγμάτων στην επαναστατημένη χώρα συνοδεύονταν από μεγάλη αναταραχή και διαμάχες. Φυσικά δεν μπορούμε να αποκλείσουμε και το γεγονός η αντίδραση των εφόρων να είναι ειλικρινής και η συνήθης για την εποχή άξεστη συμπεριφορά του οπλαρχηγού να αποσκοπούσε προφανώς σε προσωπικό του πλουτισμό και να τους έφτασε στα όριά τους.

Καθένας ας βγάλει τα συμπεράσματά του. Τα πράγματα έδειξαν πως είτε με τους παλιούς κοτσαμπάσηδες είτε με τους νεοεισερχόμενους οπλαρχηγούς στην πολιτική, ο κατά Γερ. Κακλαμάνη "μακρυγιαννισμός ή αλλιώς, η χρήσις της πολιτικής προς ίδιον όφελος και συμφέρον" επιβλήθηκε ως η κυρίαρχη πολιτική πρακτική στην γλυκυτάτη πατρίδα μας.

(κλίκ στην εικόνα για μεγέθυνση)

Μια σύντομη βιογραφία του καπετάν Γιαννάκου Δαγρέ, από την Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη εδώ.

Πηγή: "Τα Αρχεία της Ελληνικής Παλιγγενεσίας", τ.15γ, σελ. 15, Βουλή των Ελλήνων

Βυζαντινή κρατική ιεραρχία και στρατιωτική οργάνωση

2010-12-04T14:04:00.016+02:00

Ακολουθεί ο κατάλογος με τους σημαντικότερους τίτλους της βυζαντινής αυλής κατά τον 10ο αιώνα, όπως καταγράφηκαν από τον Κωνσταντίνο Ζ' τον Πορφυρογέννητο. Με την ιεραρχική κατάταξη των διαφόρων πολιτικών και στρατιωτικών αξιωματούχων καθώς και τα οφφίκια που υπάγονταν με τη σειρά τους σε αυτούς τους κρατικούς λειτουργούς. Επίσης περιλαμβάνεται και ο κατάλογος των στρατιωτικών θεμάτων της ίδια εποχής μαζί με τα σχόλια του λόγιου αυτοκρατορα.

Ανώτατη κρατική ιεραρχία
Με βάση την "αξία" τους οι κρατικοί αξιωματούχοι κατά το εθιμοτυπικό της βυζαντινής αυλής την εποχή του Λέοντα του Σοφού (886-912) κατατάσσονταν ως ακολούθως:

- πρώτη μὲν καὶ μεγίστη ἡ τοῦ βασιλεοπάτορος (σ. προφανώς σε συνήθεις περιπτώσεις δεν υπήρχε αυτός ο θεσμός)·
- βʹ ἡ τοῦ ῥαίκτωρος ἀξία·
- γʹ ἡ τοῦ συγκέλλου·
- δʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ τῶν Ἀνατολικῶν ἀξία·
- εʹ ἡ τοῦ δομεστίκου τῶν σχολῶν. (σ. γενικός αρχηγός στρατού και στόλου όταν απουσίαζε ο αυτοκράτορας)
- ϛʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ τῶν Ἀρμενιάκων·
- ζʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ τῶν Θρᾳκησίων·
- ηʹ ἡ τοῦ κόμητος τοῦ Ὀψικίου·
- θʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ τῶν βουκελλαρίων·
- ιʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ Καππαδοκίας·
- ιαʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ Χαρσιανοῦ·
- ιβʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ Κολωνίας·
-ιγʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ Παφλαγωνίας·
- ιδʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ τῆς Θρᾴκης·
- ιεʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ Μακεδονίας·
- ιϛʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ Χαλδίας·
- ιζʹ ἡ τοῦ δομεστίκου τῶν ἐξσκουβίτων ἀξία· (σ. έφιππες μονάδες αυτοκρατορικής φρουράς)

- ιηʹ ἡ τοῦ ἐπάρχου πόλεως ἀξία·
- ιθʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ Πελοποννήσου·
- κʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ Νικοπόλεως·
- καʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ τῶν Κιβυῤῥαιωτῶν·
- κβʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ Ἑλλάδος·
- κγʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ Σικελίας·
- κδʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ Στρυμόνος·
- κεʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ Κεφαληνίας·
- κϛʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ Θεσσαλονίκης·
- κζʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ τοῦ Δυῤῥαχίου·
- κηʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ τῆς Σάμου·
- κθʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ τοῦ Αἰγαίου πελάγους·
- λʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ Δαλματίας·
- λαʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ Χερσῶνος·
- λβʹ ἡ τοῦ σακελλαρίου· (σ. ταμίας βασιλικών χρημάτων)
- λγʹ ἡ τοῦ λογοθέτου τοῦ γενικοῦ· (σ. γενικός διαχειριστής των οικονομικών του κράτους)
- λδʹ ἡ τοῦ κυαίστωρος ἀξία·
- λεʹ ἡ τοῦ λογοθέτου τοῦ στρατιωτικοῦ· (σ. γενικές αρμοδιότητες του στρατού ξηράς)
- λϛʹ ἡ τοῦ δρουγγαρίου τῆς βίγλας·
- λζʹ ἡ τοῦ λογοθέτου τοῦ δρόμου ἀξία· (σ. υπεύθυνος οδικών δικτύων, ταχυδρομείου και εξωτερικών σχέσεων)
- ληʹ ἡ τοῦ δρουγγαρίου τῶν πλοΐμων·

- λθʹ ἡ τοῦ πρωτοσπαθαρίου τῶν βασιλικῶν·
- μʹ ἡ τοῦ λογοθέτου τῶν ἀγελῶν·
- μαʹ ἡ τοῦ δομεστίκου τῶν ἱκανάτων·
- μβʹ ἡ τοῦ δομεστίκου τῶν νουμέρων·
- μγʹ ἡ τοῦ δομεστίκου τῶν ὀπτιμάτων·
- μδʹ ἡ τοῦ κόμητος τῶν τειχέων·
- μεʹ ἡ τοῦ χαρτουλαρίου τοῦ σακελλίου·
- μϛʹ ἡ τοῦ χαρτουλαρίου τοῦ βεστιαρίου·
- μζʹ ἡ τοῦ χαρτουλαρίου τοῦ κανικλείου·
- μηʹ ἡ τοῦ πρωτοστράτορος·
- μθʹ ἡ τοῦ πρωτοασήκρητις ἀξία·
- νʹ ἡ τοῦ ἐκ προσώπου τῶν θεμάτων·
- ναʹ ἡ τοῦ κόμητος τοῦ στάβλου·
- νβʹ ἡ τοῦ εἰδικοῦ·
- νγʹ ἡ τοῦ μεγάλου κουράτωρος·
- νδʹ ἡ τοῦ κουράτωρος τῶν μαγγάνων·
- νεʹ ἡ τῶν δεήσεων·
- νϛʹ ἡ τοῦ ὀρφανοτρόφου·
- νζʹ ἡ τοῦ δημάρχου Βενέτων·
- νηʹ ἡ τοῦ δημάρχου Πρασίνων·
- νθʹ ἡ τοῦ τῆς καταστάσεως·
- ξʹ ἡ τοῦ δομεστίκου τῶν βασιλικῶν.

Οι αξίες αυτές κατανέμονται σε επτά μέρη, τους στρατηγοὺς, τους δομεστίκους, τους κριτὰς, τους σεκρετικοὺς, τους δημοκράτας, τους στρατάρχας και τις εἰδικὰς μόνας ἀξίας.

Οι αξίες των στρατηγῶν κατατάσσονται σε 26 τάξεις κατά σειρά: ὁ στρατηγὸς τῶν Ἀνατολικῶν· ὁ στρατηγὸς τῶν Ἀρμενιάκων· ὁ στρατηγὸς τῶν Θρᾳκησίων· ὁ κόμης τοῦ Ὀψικίου· ὁ στρατηγὸς τῶν βουκελλαρίων· ὁ στρατηγὸς Καππαδοκίας· ὁ στρατηγὸς Χαρσιανοῦ· ὁ στρατηγὸς Κολωνείας· ὁ στρατηγὸς Παφλαγωνίας· ὁ στρατηγὸς τῆς Θρᾴκης· ὁ στρατηγὸς Μακεδονίας· ὁ στρατηγὸς Χαλδίας (τα ανατολικά θέματα). Στα θέματα της δύσεως: ὁ στρατηγὸς Πελοποννήσου· ὁ στρατηγὸς Νικοπόλεως· ὁ στρατηγὸς Κιβυῤῥαιωτῶν· ὁ στρατηγὸς Ἑλλάδος· ὁ στρατηγὸς Σικελλίας· ὁ στρατηγὸς Στρυμόνος· ὁ στρατηγὸς Κεφαληνίας· ὁ στρατηγὸς Θεσσαλονίκης· ὁ στρατηγὸς τοῦ Δυῤῥαχίου· ὁ στρατηγὸς τῆς Σάμου· ὁ στρατηγὸς τοῦ Αἰγαίου πελάγους· ὁ στρατηγὸς Δαλματίας· ὁ στρατηγὸς Χερσῶνος καὶ οἱ ἐκ προσώπου εἰσὶ τῶν σχολῶν.

Οι αξίες των δομεστίκων (ή οφφικιάλων) είναι 7: ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν, ὁ δομέστικος τῶν ἐξσκουβίτων, ὁ δρουγγάριος τοῦ ἀριθμοῦ, ὁ δομέστικος τῶν ἱκανάτων, ὁ δομέστικος τῶν νουμέρων, ὁ δομέστικος τῶν ὀπτιμάτων, ὁ δομέστικος τῶν τειχέων.

Οι αξίες των κριτών ήταν τρεις: ὁ ἔπαρχος πόλεως, ὁ κυέστωρ, ὁ τοῦ δεήσεως.

Τα σέκρετα (δημόσιες υπηρεσίας) ήταν 11: ὁ σακελλάριος, ὁ λογοθέτης τοῦ γενικοῦ, ὁ λογοθέτης τοῦ στρατιωτικοῦ, ὁ λογοθέτης τοῦ δρόμου, ὁ χαρτουλάριος τοῦ σακελλίου, ὁ χαρτουλάριος τοῦ βεστιαρίου, ὁ πρωτοασήκρητις, ὁ τοῦ εἰδικοῦ, ὁ μέγας κουράτωρ, ὁ τῶν μαγγάνων, ὁ ὀρφανοτρόφος.

Οι αξίες των δημοκρατών ήταν δύο: ὁ δήμαρχος Βενέτων καὶ ὁ δήμαρχος Πρασίνων.

Οι στρατάρχες ήταν 5: ἑταιρειάρχης, ὁ δρουγγάριος τοῦ πλοΐμου, ὁ λογοθέτης τῶν ἀγελῶν, ὁ πρωτοσπαθάριος τῶν βασιλικῶν, ὁ κόμης τοῦ στάβλου.

Οι ειδικές αξίες της αυλής ήταν 7: ὁ βασιλεοπάτωρ, ὁ ῥαίκτωρ, ὁ σύγκελλος, ὁ χαρτουλάριος τοῦ κανικλείου, ὁ πρωτοστράτωρ, ὁ τῆς καταστάσεως, ὁ δομέστικος τῶν βασιλικῶν.

Οφφίκια
Οι αξιωματούχοι που υπάγονταν στις ανωτέρω αξίες είχαν με τις σειρά τους οφφίκια και διαιρούνταν σε τρία μέρη: τους ταγματικούς, τους θεματικούς και τους συγκλητικούς.

Στον στρατηγό των Ανατολικών και σε όλους τους υπόλοιπους στρατηγούς υπάγονταν 11 αξιώματα: τουρμάρχαι, μεριάρχαι, κόμης τῆς κόρτης, χαρτουλάριος τοῦ θέματος, δομέστικος τοῦ θέματος, δρουγγάριος τῶν βάνδων, κόμητες ὁμοίως, κένταρχος τῶν σπαθαρίων, κόμης τῆς ἑταιρείας, πρωτοκαγκελλάριος, πρωτομανδάτωρ. Οι ἐν πλοΐμοις· είχαν υπό αυτούς επιπρόσθετα κένταρχους καὶ πρωτοκάραβους.

Σημείωση: Η τούρμα ήταν διοικητική υποδιαίρεση του θέματος υποδιαιρούμενη με τη σειρά της σε δρούγγους και βάνδα. Ο τουρμάρχης (10ος αι.) διέθετε 500 στρατιώτες τοξοφόρους, 300 πελταστές και 100 δεξιολάβους (λογχοφόρους). Το βάνδον αρχικά, σήμαινε σημαία ή διακριτικό σύμβολο στρατιωτικής μονάδας. Στη συνέχεια, δήλωνε τμήμα της τούρμας και μικρή στρατιωτική μονάδα (50-100 για ιππικό στρατό και 200-400 για πεζικό). Ο δρούγγος, αρχικά ήταν στρατιωτικός σχηματισμός, ενδεδειγμένος για επιχειρήσεις αιφνιδιασμού. Στη συνέχεια, διοικητικός και στρατιωτικός όρος, υποδιαίρεση στο θεματικό στρατό μικρότερος από την τούρμα και μεγαλύτερο από το βάνδο. Αρχικά αριθμούσε περίπου 1.000 και αργότερα γύρω στους 100 στρατιώτες. Από το 12ο αιώνα ο όρος αναφέρεται σε ορεινά περάσματα. Κένταρχος ήταν ο επικεφαλής 100 ανδρών ή κυβερνήτης πλοίου και πρωτοκάραβος ο επικεφαλής των κωπηλατών.

Στον δομέστικο των σχολών υπάγονταν 10 αξιώματα: βαθμοῦ πρώτου, τοποτηρητὴς, δύο κόμητες τῶν σχολῶν, χαρτουλάριος, δομέστικοι, προέξημος, προτίκτορες, εὐτυχοφόροι, σκηπτροφόροι, ἀξιωματικοὶ, μανδάτορες.

Στον δομέστικο των εξκουβιτών υπάγονταν 8 αξιώματα: τοποτηρηταὶ, χαρτουλάριοι, σκρίβονες, πρωτομανδάτορες, δρακονάριοι, σκευοφόροι, σιγνοφόροι, σινάτορες καὶ μανδάτορες.

Στον ύπαρχο της πόλεως υπάγονταν 14 αξιώματα: σύμπονος, λογοθέτης τοῦ πραιτωρίου, κριταὶ τῶν ῥεγεώνων, ἐπισκεπτῆται, πρωτοκαγκελλάριοι, κεντυρίων, ἐπόπται, ἔξαρχοι, γειτονιάρχαι, νομικοὶ, βουλωταὶ, προστάται, καγκελλάριοι, ὁ παραθαλασσίτης.

Στον σακελλάριο υπάγονταν όλα τα οφφίκια σε κάθε σεκρέτο μέσω του νοταρίου. Το σεκρέτο αντιστοιχούσε σε δημόσιες υπηρεσίες και γραφεία.

Στον λογοθέτη του γενικού υπάγονταν 102 αξιώματα: χαρτουλάριοι μεγάλοι τοῦ σεκρέτου, χαρτουλάριοι τῶν ἀρκλῶν, ἐπόπται τῶν θεμάτων, κόμητες ὑδάτων, ὁ κιστικὸς κουμερκιάριοι, ὁ τῆς κουρατωρίας, ὁ κόμης τῆς λαμίας, διοικηταὶ, κομεντιανὸς, πρωτοκαγκελλάριος, καγκελλάριοι.

Στον κυέστωρα υπάγονταν 6 αξιώματα: ἀντιγραφεῖς, σκρίβας, σκέπτωρ, λιβελίσιος, πρωτοκαγκελλάριος, καγκελλάριοι.

Στον λογοθέτη του στρατιωτικού υπάγονταν 7 αξιώματα: χαρτουλάριοι τοῦ σεκρέτου, χαρτουλάριοι τῶν θεμάτων, χαρτουλάριοι τῶν ταγμάτων, λεγατάριοι, ὀπτίονες, πρωτοκαγκελλάριος, μανδάτορες.

Στον δρουγγάριο του αριθμού υπάγονταν 10 αξιώματα: τοποτηρηταὶ, χαρτουλάριος, ἀκόλουθος, κόμητες, κένταρχοι, βανδοφόροι, λαβουρίσιοι, σημειοφόροι, δουκινιάτορες, μανδάτορες.

Στον δρουγγάριο των πλοΐμων υπάγονταν 7 αξιώματα: τοποτηρηταὶ, χαρτουλάριος, πρωτομανδάτωρ, κόμητες, κένταρχοι, κόμητες τῆς ἑταιρείας, μανδάτορες.

Στον λογοθέτη του δρόμου υπάγονταν 7 αξιώματα: πρωτονοτάριος τοῦ δρόμου, χαρτουλάριοι τοῦ δρόμου, ἐπισκεπτῆται, ἑρμηνευταὶ, ὁ κουράτωρ τοῦ ἀποκρισιαριείου, διατρέχοντες, μανδάτορες.

Στον πρωτοσπαθάριο των βασιλικών υπάγονταν 4 αξιώματα: δομέστικος τῶν βασιλικῶν, σπαθάριοι τοῦ σπαθαρικίου, ἤτοι τοῦ ἱπποδρόμου, κανδιδάτοι ὁμοίως, καὶ βασιλικοὶ μανδάτορες.

Στον λογοθέτη των αγελών υπάγονταν: ὁ πρωτονοτάριος Ἀσίας, ὁ πρωτονοτάριος Φρυγίας, διοικηταὶ τῶν μητάτων, κόμητες, ἐπισκεπτῆται.

Στον δομέστικο των ικανάτων υπάγονταν 8 αξιώματα: τοποτηρηταὶ, χαρτουλάριος,κόμητες, πρωτομανδάτωρ, κένταρχοι, βανδοφόροι, δουκινιάτορες, σημειοφόροι, μανδάτορες.

Στον δομέστικο των νουμέρων υπάγονταν 6 αξιώματα: τοποτηρηταὶ, χαρτουλάριοι τριβοῦνοι, πρωτομανδάτωρ, βικάριοι, μανδάτορες, πορτάριοι.

Στον δομέστικο των οπτιμάτων υπάγονταν 5 αξιώματα: τοποτηρηταὶ, χαρτουλάριος, κόμητες, κένταρχοι, πρωτοκαγκελλάριος.

Στον δομέστικο των τειχών υπάγονταν 6 αξιώματα: τοποτηρηταὶ, χαρτουλάριοι τριβοῦνοι, πρωτομανδάτωρ, βικάριοι, μανδάτορες, πορτάριοι.

Στον χαρτουλάριο του σακελλίου υπάγονταν 10 αξιώματα: νοτάριοι βασιλικοὶ τοῦ σεκρέτου, πρωτονοτάριοι τῶν θεμάτων, ξενοδόχοι, ὁ ζυγοστάτης, μετρηταὶ, γηροκόμοι, χαρτουλάριοι τῶν οἴκων, πρωτοκαγκελλάριος, καγκελλάριοι καὶ ὁ δομέστικος τῆς θυμέλης.

Στον χαρτουλάριο του βεστιαρίου υπάγονταν 10 αξιώματα: βασιλικοὶ νοτάριοι τοῦ σεκρέτου, κένταρχος, λεγατάριος, ἄρχων τῆς χαραγῆς, ἐξαρτιστὴς, χαρτουλάριος, κουράτορες, χοσβαῆται, πρωτομανδάτορες.

Στον χαρτουλάριο του κανικλείου δεν υπάγονταν κάποια αξιώματα.

Στον πρωτοστράτορα υπάγονταν 3 αξιώματα: στράτωρες, ἀρμοφύλακες καὶ σταβλοκόμητες.

Στον πρωτοασηκρήτη υπάγονταν 3 αξιώματα: ἀσηκρῆται, νοτάριοι βασιλικοὶ, ὁ δεκανός.

Στον επί του ειδικού λόγου υπάγονταν 4 αξιώματα: βασιλικοὶ νοτάριοι τοῦ σεκρέτου, ἄρχοντες τῶν ἐργοδοσίων, ἑβδομάριοι καὶ μειζότεροι τῶν ἐργοδοσίων.

Στον μεγάλο κουράτορα υπάγονταν 8 αξιώματα: πρωτονοτάριος, βασιλικοὶ νοτάριοι, κουράτωρες τῶν παλατίων, κουράτωρες τῶν κτημάτων, μειζότερος τῶν Ἐλευθερίου, ὁ ξενοδόχος Σαγγάρου, ὁ ξενοδόχος Πυλῶν, ὁ ξενοδόχος Νικομηδείας καὶ ἐπισκεπτῆται. Στον κουράτορα των μαγγανών όσα και στον μεγάλο κουράτορα πλην των ξενοδόχων.

Στον ορφανοτρόφο υπάγονταν 4 αξιώματα: χαρτουλάριοι τοῦ οἴκου, χαρτουλάριοι τοῦ ὁσίου, ἀρκάριος, κουράτωρες.

Στους δύο δημάρχους υπάγονταν 7 αξιώματα: δευτερεύοντες, ὁ χαρτουλάριος καὶ ὁ ποιητὴς, ἄρχοντες, γειτονιάρχαι, μελισταὶ, νοτάριοι τῶν μερῶν, ἡνίοχοι, πρωτεῖα, δημῶται.

Στον επί της καταστάσεως υπάγονταν 5 αξιώματα: ὕπατοι, βεστήτορες, σιλεντιάριοι, ἀπὸ ἐπάρχοντες, συγκλητικοί.

Ανάλογης πολυπλοκότητας είναι και η ιεραρχία των αξιωμάτων των ευνούχων που αποτελούσαν ιδιαίτερη κατηγορία...

Υπάρχουν και τα εκκλησιασικά οφφίκια, το Πατριαρχείο ΚΠόλεως εξακολουθεί να απονέμει τους τίτλους: Ακτουάριος, Μέγας Ευεργέτης, Μέγας Λογοθέτης, Πρωτοψάλτης, Δεπουτάτος, Δικαιοφύλαξ, Υπομνηματογράφος, Μέγας Χαρτοφύλαξ, Σκευοφύλαξ, Ορφανοτρόφος, Καστρίνσιος, Χαρτουλάριος, Πρωτέκδικος, Διερμηνεύς, Νοτάριος, Λαοσυνάκτης, Μέγας Ρεφερενδάριος, Μέγας Ιερομνήμων. Περισσότερα.

Θέματα
Αρχίζοντας από τα ανατολικά θέματα με την σειρά που αναφέρονται από τον Κωνσταντίνο Πορφυρογέννητο και δίνοντας σύντομη περιγραφή των πληροφοριών που περιέχει η καταγραφή του.

Πρώτο θέμα ήταν το καλούμενο Ανατολικό που κατοικούνταν από πέντε έθνη: τους Φρύγες, τους Λυκάονες, τους Ίσαυρους, τους Πάμφυλους και τους Πισίδες.

Δεύτερο το προσαγορευόμενο Αρμενιακό αν και κατοικούνταν από Καππαδόκες. Οι σημαντικότερες πόλεις στις 4 επαρχίες του θέματος έχουν ως εξής. Στην πρώτη επαρχία: η μητρόπολη Καισάρεια (προς τιμή τους Ιουλίου Καίσαρα η οποία ονομαζόταν πριν Μάζακα από τον Μουσώχ γενάρχη των Καππαδοκών), η Νύσσα, τα Θέρμα, το Ῥεγεποδαντός. Της δεύτερης Καππαδοκίας 8 πόλεις Τύανα, Φαυστινούπολις, Κύβιστρα, Ναζιανζός, Σάσιμα, Παρνασός, Ῥεγέδωρα, Μωκισσὸς καὶ φρούριον τὸ καλούμενον Κόρον. Τῆς δὲ τρίτης Καππαδοκίας, ἣ νῦν ὀνομάζεται Ἀρμενιακός, εἰσὶ πόλεις ἑπτά· Ἀμάσεια, Ἴβωρα, Ζάλιχος, Ἄνδραπα, Ἀμινσός Νεοκαισάρεια, Σινώπη. Αναφέρει και ορισμένες παροιμίες για τους Καππαδόκες, διαβόητους για την κακοτροπία τους όπως τους χαρακτηρίζει: "τρία κάππα κάκιστα· Καππαδοκία Κρήτη Κιλικία", "Καππαδόκαι φαῦλοι μὲν ἀεί· ζώνης δὲ τυχόντες, φαυλότεροι· κέρδους δ' εἵνεκα φαυλότατοι· ἢν δ' ἄρα δὶς καὶ τρὶς μεγάλης δράξωνται ἀπήνης, δὴ τότε γίνονται φαυλεπιφαυλότατοι", "Καππαδόκην ποτ' ἔχιδνα κακὴ δάκεν· ἀλλὰ καὶ αὐτὴ κάτθανε γευσαμένη αἵματος ἰοβόλου".

Τρίτο το θέμα των Θρακησίων που κατοικούνταν από τα ακόλουθα γένη: Λύδους, Μαίονες, Κάρες και Ίωνες. Ιωνες είναι αυτοί που κατοικούσαν την Μίλητο και την Έφεσο και τα παράλια, στο μεσόγειο οι Σαρδιανοί, οι Λυδοί, οι Μαίονες, οι Κάρες και οι οικήτορες της μικράς Φρυγίας. Περιείχε 20 πόλεις περί την Ασίαν πρώτη μὲν Ἔφεσος, δευτέρα δὲ Σμύρνα, τρίτη Σάρδεις, τετάρτη Μίλητος, πέμπτη Πριήνη, ἕκτη Κολοφών, ἑβδόμη Θυάτειρα, ὀγδόη τὸ Πέργαμον, ἐνάτη Μαγνησία, δεκάτη Τράλλη, ἑνδεκάτη Ἱεράπολις, δωδεκάτη Κολοσσαὶ αἱ νῦν λεγόμεναι Χῶναι, οὗ ἔστι ναὸς διαβόητος τοῦ ἀρχαγγέλου Μιχαήλ, τρισκαιδεκάτη Λαοδίκεια, τεσσαρεσκαιδεκάτη Νύσσα, πεντεκαιδεκάτη Στρατονίκεια, ἑξκαιδεκάτη Ἀλάβανδα, ἑπτακαιδεκάτη Ἀλίνδα, ὀκτωκαιδεκάτη Μύρινα, ἐννεακαιδεκάτη Τέως, εἰκοστὴ Λέβεδος, [εἰκοστὴ πρώτη Φιλαδέλφεια] καὶ ἄλλαι τινές.

Τέταρτο θέμα τὸ ὀνομαζόμενον Ὀψίκιον . Η περιοχή του Οψικίου κατοικούνταν από του Βιθυνούς, Μυσούς, Φρύγες, Δάρδανους (οἱ καὶ Τρῶες λεγόμενοι) και Γραικούς (κατοικούσαν μαζί με Φρύγες στην Κύζικο και στα προς την θάλασσαν). Επίσημες πόλεις: πρώτην μὲν Νίκαιαν τὴν καὶ μητρόπολιν χρηματίζουσαν, δευτέραν δὲ Κοτυάειον, τρίτην Δορυλάειον, τετάρτην Μηδάειον, πέμπτην Ἀπάμειαν, ἕκτην Μύρλειαν, ἑβδόμην Λάμψακον, ὀγδόην Πάριον, ἐνάτην Κύζικον, δεκάτην Ἄβυδον.

Πέμπτον θέμα τὸ λεγόμενον Ὀπτίματων. Δεν έχει καν στρατηγό για άρχοντα αλλά κατώτερης αξίας: δομέστικο. Κάτοικοι του θέματος: Βιθυνοί, Θυνοί, Ταρσιάται και κάποιοι Φρύγες. Επίσημες πόλεις: πρώτην μὲν Νικομήδειαν τὴν μητρόπολιν, δευτέραν δὲ Ἑλενούπολιν, τρίτην Πραίνετον, τετάρτην Ἄστακον, πέμπτην Παρθενούπολιν.

Έκτο θέμα τὸ καλούμενον Βουκελλάριων. Βουκελλάριος κατά τη γλώσσα των Ῥωμαίων εκαλείτο ο φύλαξ τοῦ ἄρτου (βούκελλος γὰρ τὸ κρικελοειδὲς ψωμίον καλεῖται). Ώστε και οι στρατιώτες του ελαφροί και αβαρείς προς τον πόλεμο. Κατοικείται από Μαριανδυνούς, Βιθυνούς και Γαλάτες και αποτελείται από τις πόλεις: πρώτη μὲν Ἄγκυρα, μητρόπολις τῶν Γαλατῶν, δευτέρα δὲ Κλαυδιούπολις, καὶ αὕτη μητρόπολις τῶν Μαριανδυνῶν, τρίτη Ἡράκλεια, τετάρτη Προυσιάς, πέμπτη τὸ Τήϊον.

Έβδομο θέμα τὸ προσαγορευόμενον Παφλαγονία από τους Παφλαγόνες αρχαιότατο έθνος (γένος Αἰγύπτιον) που το στολίζει και αυτό ως "ἐπὶ ἀναισχυντίᾳ τε καὶ κακοτροπίᾳ διαβαλλόμενον". Οι παραθαλάσσιες πόλεις Σινώπη καὶ Ἄμαστρα καὶ τὸ Τήϊον καὶ ἡ λεγομένη Ἀμινσός, Ἑλληνίδες εἰσὶ πόλεις καὶ Ἑλλήνων ἄποικοι. Επίσημες πόλεις πρώτην μὲν μητρόπολιν Γάγγραν, δευτέραν δὲ Ἄμαστραν, τρίτην Σῶραν, τετάρτην Δάδυβραν, πέμπτην Ἰωνόπολιν, ἕκτην Πομπηϊούπολιν (πομπὴ γάρ εἰσι καὶ ὄνειδος καὶ ἐξουθένημα τοῦ ἀνθρωπείου γένους :-) )

Όγδοο θέμα τὸ ὀνομαζόμενον Χαλδία. Τα παράλια και η μητρόπολη Τραπεζούς είναι Ελλήνων αποικίες, τα άνω και μεσόγεια μέρη είναι τα προοίμια της μικράς Αρμενίας με πόλεις Κελτζηνὴ καλουμένη καὶ ὁ Συσπειρίτης καὶ τὸ Γοιζάνον.

Ένατο θέμα τῆς Μεσοποταμίας. Οχι πολυχρόνιο και μεγάλο θέμα, αλλά μικρή κλεισούρα ανώνυμη και ακατανόμαστη. Επί Λέοντος προσέφυγε εκεί ο Παγκρατούκας ο Αρμένιος με τους αδελφούς του Πουκρίκα καὶ Ταυτούκα και παρέδωσαν τα εκείσε καστέλλια.

Δέκατο θέμα Κολωνείας. Η Κολώνεια ήταν κάστρο ὀχυρώτατον καὶ κρημνῶδες... ἡ ἀρχαιογονία τοῦ θέματος ἐκ τῆς πρώτης τῶν Ἀρμενίων ἀρχῆς κατάγεται.

Ἑνδέκατο θέμα Σεβαστείας. Εκ τῆς δευτέρας Ἀρμενίας ἀπάρχεται...

Δωδέκατο θέμα τῆς Λυκανδοῦ. Ομοίως περιοχή Αρμενίων έρημο σχεδόν θέμα και η Λυκανδός και η όμορη Τζαμανδὸς στην εποχή εκείνη.

Δέκατο τρίτο θέμα Σελευκείας. Μέρος της Ισαυρίας. Τα άνω και μεσόγεια της Σελευκείας καλούνται Δεκάπολις... πρώτη μὲν Γερμανικούπολις, δευτέρα δὲ Τιτιούπολις, τρίτη Δομετιούπολις, τετάρτη Ζηνούπολις, πέμπτη Νεάπολις, ἕκτη Κλαυδιούπολις, ἑβδόμη Εἰρηνούπολις, ὀγδόη Διοκαισάρεια, ἐνάτη Λαύζαδος, δεκάτη Δαλισανδός.

Δέκατο τέταρτο θέμα τὸ λεγόμενο Κιβυρραιωτών. Το προσωνύμιο δόθηκε από το ευτελές και ακατανόμαστο πόλισμα Κιβύρρα προς ύβρη για την αυθάδεια των κατοίκων του προς τις επιταγές των βασιλέων. Περιέχει και την Ρόδο.

Δέκατο πέμπτο θέμα της Κύπρου, με κονσιλάριον, τουτέστι βουλευτήν, πόλεις δεκατρεῖς· Κωνσταντία μητρόπολις, Κίτιον, Ἀμαθοῦς, Κυρήνεια, Πάφος, Ἀρσινόη, Σόλοι, Λάπιθος, Κέρμεια [ἤτοι Λευκουσία], Κυθερεία, Ταμασία, [Κούριον, Νέμευος,] Τρίμυθος, ὅθεν ὁ ἅγιος Σπυρίδων, Κάρπασος.

Δέκατο έκτο θέμα Σάμου (ναυτικό). Διαιρείται σε δύο τούρμες την Ἐφέσιον και την Ἀτραμυττηνήν. Ο στρατηγός του θέματος έχει πραιτώριο στη πόλη Σμύρναν.

Δέκατο έβδομο θέμα του Αἰγαίου πελάγους. Κατέχει τις περιοχές από λεγομένου Λεκτοῦ καὶ ἕως Ἀβύδου καὶ αὐτῆς Προποντίδος καὶ μέχρι Κυζίκου καὶ τοῦ ποταμοῦ τοῦ λεγομένου Γρανικοῦ και οι κάτοικοί του πάντες Γραικοί ονομάζονται και μιλούν κοινή γλώσσα πλην Βυζαντίων που ήταν άποικοι Δωριέων. Στον στρατηγό του Αιγαίου πελάγους υπάγονται και οι Κυκλάδες και Σποράδες νήσοι ὧν προέχουσι, ἥ τε Μιτυλήνη καὶ Χίος καὶ αὐτὴ ἡ Λῆμνος.

Τα δυτικά θέματα:

Πρῶτον τὸ ὀνομαζόμενον Θρᾳκῶον. Υπό κονσιλαρίων (τουτέστι βουλευτῶν) πόλεις 14, Εὐδοξιούπολις, Ἡράκλεια, Ἀρκαδιούπολις, Βιζύη, Πάνιον, Ὄρνοι, Γάνος, Καλλίπολις, Μήριζος, Σαλτική, Σαύαδα, Ἀφροδισία, Ἄπρος, Κοιλία. Ἐπαρχία Ῥοδόπης· ὑπὸ τὸν αὐτόν, πόλεις ζʹ· Παρθικόπολις, Ἡράκλεια Στρύμνου, Αἶνος, Μαξιμιανούπολις, Σέρραι, Φίλιπποι, Τραϊανούπολις. Ἐπαρχία Ἡμιμόντου· ὑφ' ἡγεμόνα, πόλεις ε[ξ]ʹ· Ἀδριανούπολις,Ἀγχίαλος, Δεβελτός, Πλουτινούπολις, Τζόϊδα. Ἐπαρχία Θρᾴκης· ὑπὸ κονσιλάριον, πόλεις εʹ· κλίμα Μεστικὸν καὶ Ἀκόντισμα, Φιλιππούπολις, Βερόη, νῆσος Θάσος, νῆσος Σαμοθρᾴκη. Ἐπαρχία [Μυσίας] Σκυθίας· ὑφ' ἡγεμόνα, πόλεις ιεʹ· Τόμις, Διονυσόπολις, Ἄκραι, Καλλάτις, Ἴστρος, Κωνσταντιανά, Ζέλπα, Τρόπαιος, Ἀξιούπολις, Καπίδαβα, Κάρσος, Τρόσμις, Νοβιόδουνος, Αἴγισσος, Ἁλμυρίς.

Δεύτερον θέμα Μακεδονίας. Ἐπαρχία Μακεδονίας αʹ· ὑπὸ κονσιλάριον, πόλεις λ[β]ʹ· Θεσσαλονίκη, Πέλλη, Εὔρωπος, Δίος, Βέρροια, Ἐορδαία, Ἔδεσσα, Κέλλη, Ἀλμωπία, Ἡράκλεια Λάκκου, Ἀντανία, Γέμινδος, Νικεδής, Διόβουρος, Ἰδομένη, Βράγυλος, Πρίμανα, Μαρώνεια, Ἀμφίπολις, Νεάπολις, Ἀπολλωνία, Τόπειρος τὸ νῦν Ῥούσιον, Νικόπολις, †Ἰθάπολις†, Ἄκανθος, Κερεόπυργος, Βέρπη, Ἄραλος, Διοκλητιανούπολις, Σεβαστόπολις. Ἐπαρχία Μακεδονίας βʹ· ὑφ' ἡγεμόνα, πόλεις ηʹ· Στόλοι, Ἄργος, Εὐστράϊον, Πελαγονία, Βάργαλα, Κελαινίδιον, Ἁρμονία, Ζάπαρα. Ἐπαρχία Θεσσαλίας· ὑπὸ τὸν αὐτόν, πόλεις ιζʹ· Λάρισσα, Δημητριάς, Θῆβαι, Ἐχιναιός, Λάμια, Τρίκη, Γόμφοι, Ὑπάτη αἱ νῦν λεγόμεναι Νέαι Πάτραι, Μητρόπολις, Καισάρεια, Φάρσαλος, Βουραμίνσιος, σάλτος Ἰ[ωανν]ούβιος, νῆσος Σκίαθος, νῆσος Σκέπολα, νῆσος Πεπάρηθος.

Τρίτον θέμα Στρυμόνος. Αποκόπηκε από το θέμα Μακεδονίας, στην ουσία είναι τάξης κλεισούρας και όχι θέματος και Σκύθαι αὐτὸ ἀντὶ Μακεδόνων διανέμονται

Τέταρτον θέμα Θεσσαλονίκης. Τὸ δὲ νῦν εἰς θέματος τάξιν χρηματίζον Θεσσαλονίκη καὶ αὐτὸ Μακεδονίας μέρος τυγχάνει.

Πέμπτο θέμα τῆς Εὐρώπης Ἑλλὰς... ἡ χώρα ἐκλήθη ἀπὸ Ἕλληνος τοῦ Δευκαλίωνος . Ἔχει δὲ τὸθέμα τῆς Ἑλλάδος πόλεις οθʹ· αʹ μὲν Σκάρφειαν, βʹ Ἐλατίνα, γʹ Δαύλιον, δʹ Χαιρώνειαν, εʹ Ναύπακτον, _ʹ Δελφούς, ζʹ Ἄμφισσαν, καὶ τὰς λοιπάς. Συναριθμεῖ δὲ ταύταις καὶ νῆσον τὴν Εὔβοιαν, ἥν τινες Χάλκιν ἢ Χαλκίδα ἐπονομάζουσιν· ἔχει δὲ μεθ' ἑαυτῆς καὶ τὰς καλουμένας νήσους Κυκλάδας καὶ νῆσον τὴν Αἴγιναν.

Έκτο θέμα Πελοπόννησος. Κόρινθος, ἥ ποτε Ἐφύρα, μητρόπολις πάσης Ἑλλάδος καὶ αὐτῆς Πελοποννήσου, τουτέστιν Ἀχαίας· οἱ γὰρ Ῥωμαῖοι τοὺς τὴν Πελοπόννησον οἰκοῦντας Ἀχαιοὺς ὀνομάζουσιν. Ἔστι δὲ πᾶσα ἡ νῆσος ὑπὸ ἑνὶ στρατηγῷ τεταγμένη, πόλεις ἔχουσα τεσσαράκοντα· ἐξ ὧν εἰσιν ἐπίσημοι Κόρινθος μητρόπολις, Σικυών, Ἄργος, Λακεδαιμονία τῆς Λακωνικῆς ἡ πρὶν Σπάρτη, ἑτέρα μητρόπολις αἱ λεγόμεναι Πάτραι. Ὕστερον δὲ πάλιν, τῶν Μακεδόνων ὑπὸ Ῥωμαίων ἡττηθέντων, πᾶσα ἡ Ἑλλάς τε καὶ ἡ Πελοπόννησος ὑπὸ τὴν τῶν Ῥωμαίων σαγήνην ἐγένετο, ὥστε δούλους ἀντ' ἐλευθέρων γενέσθαι. Ἐσθλαβώθη δὲ πᾶσα ἡ χώρα καὶ γέγονε βάρβαρος, ὅτε ὁ λοιμικὸς θάνατος πᾶσαν ἐβόσκετο τὴν οἰκουμένην, ὁπηνίκα Κωνσταντῖνος, ὁ τῆς κοπρίας ἐπώνυμος, τὰ σκῆπτρα τῆς τῶν Ῥωμαίων διεῖπεν ἀρχῆς, ὥστε τινὰ τῶν ἐκ Πελοποννήσου μέγα φρονοῦντα ἐπὶ τῇ αὑτοῦ εὐγενείᾳ, ἵνα μὴ λέγω δυσγενείᾳ, Εὐφήμιον ἐκεῖνον τὸν περιβόητον γραμματικὸν ἀποσκῶψαι εἰς αὐτὸν τουτοῒ τὸ θρυλούμενον ἰαμβεῖον· Γαρασδοειδὴς ὄψις ἐσθλαβωμένη.

Η Κεφαλληνία συμπεριλαμβάνοταν στην Πελοπόννησο, δεν εχρημάτισε εις τάξη θέματος. Ομοίως και οι νήσοι Ζάκυνθος, Λευκάς, Ιθάκη, Κέρκυρα.

Όγδοο θέμα Νικόπολις. Ἐπαρχία τῆς παλαιᾶς Ἠπείρου τῆς Φωκικῆς, ὑφ' ἡγεμόνα, πόλεις ιβʹ· Νικόπολις μητρόπολις.

Ἔνατον θέμα Δυρράχιον. Δυρράχιον, ἥ ποτε Ἐπίδαμνος· ὑπὸ κονσιλαρίου, πόλεις θʹ· Σκάμπτα, Ἀπολλωνία, Βούλλις, Ἀμαντία, Πουλχεριόπολις, Αὐλών, Λίστρων, Σκεύπτων, Αὐλίνιδος μητρόπολις. Ἐπαρχία Δακίας μεσογαίου· ὑπὸ κονσιλαρίου, πόλεις εʹ· Πανταλία, Γερμαή, Ναισός, ἡ πατρὶς τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου, Ῥεμεσιάνα. Ἐπαρχία [τῇ παλαιᾷ] ***· ὑπὸ κονσιλαρίου, πόλεις εʹ. Ἐπαρχία Δαρδανίας· ὑφ' ἡγεμόνα, πόλεις γʹ. Ἐπαρχία Πανονίας· ὑπὸ τὸν αὐτόν, πόλεις βʹ.

Δέκατον θέμα Σικελία Νῆσός ἐστι.

Ἑνδέκατον θέμα Λογγιβαρδίας. Ἡ δὲ Λαγοβαρδία δισσοῖς ὀνόμασι κέκληται· παρὰ μέν τισι Λογγιβαρβία, τουτέστι πολυγένεια· παρὰ δέ τισι Λαγοβαρδία, ὡς [πολυγένεια]

Δωδέκατον θέμα Χερσῶνος. Ἡ δὲ Χερσὼν τὸ παλαιὸν οὐκ ἦν εἰς ὄνομα θέματος, οὐδὲ ἐν μητροπόλεως σχήματι· ἀλλ' οἱ τοῦ Βοσπόρου κρατοῦντες ἐκράτουν καὶ Χερσῶνος αὐτῆς.

Πηγές:
- De cerimoniis aulae Byzantinae, Constantini Porphyrogeniti Imperatoris
- De thematibus, Constantini Porphyrogeniti Imperatoris
- Μεγάλη Διαδικτυακή Eγκυκλοπαίδεια της Μ.Ασίας
- http://www.phorum.gr/viewtopic.php?f=51&t=124388 (εικόνες)

Κυρ Ιωάννης ο Τζερνοτάς (Τσερνοτάμπεης)

2010-11-21T19:11:00.013+02:00

Στα λίγα χρόνια της βασιλείας του Σελίμ Α’ (1515-1520) η οθωμανική αυτοκρατορία εξαπλώνεται στην Συρία (1516) και την Αίγυπτο (1517). Καταλύεται η κυριαρχία των Μαμελούκων στις χώρες αυτές, όπου οι χριστιανοί υπέφεραν τα πάνδεινα. Στην εκστρατεία της Αιγύπτου σίγουρα και ίσως της Συρίας παίρνει ενεργό μέρος ο Έλληνας Τσερνοτάμπεης «στρατιώτης» τιμαριούχος της Πελοποννήσου, μαζί με άλλους συμπατριώτες του χριστιανούς σπαήδες. Ο Τσερνοτάμπεης τον οποίο εκτιμά απεριόριστα ο σουλτάνος (αναφέρεται και ως παντοδύναμος σύμβουλός του) μεσολαβεί υπέρ των μοναχών του Σινά, ώστε να αναγνωρισθεί ο αχτναμές (προνομιακός ορισμός) με την παλάμη του προφήτη Μωάμεθ και ν’ αντικατασταθεί με νέο δικό του.

Ο Τσερνοτάμπεης ή Ιωάννης Τσερνοτάς είναι ο ανακαινιστής της Μονής Ταξιαρχών του Αιγίου μετά την καταστροφή της από πυρκαγιά το 1500. Το όνομα της προσωπικότητάς του διασώζεται ακόμα ζωντανό στη λαϊκή παράδοση, καθώς και διάφορα κτήματα και κτίσματα της Πελοποννήσου που φέρουν το όνομά του.

Επί του Σελίμ Α’, οι σχέσεις Ελλήνων και Τούρκων δεν βρίσκονται σε οξύτητα. Τον τόνο της φιλικής ανοχής τον δίνει ο ίδιος ο σουλτάνος. Τώρα η ζωή, η τιμή και η περιουσία τους εξασφαλίζονται κάπως. Μειώνονται οι συνεχείς κακοποιήσεις και καταπιέσεις και επομένως και οι συχνές τάσεις εξισλαμισμού. Υπάρχουν και αρκετές μνείες για την φιλάνθρωπη στάση του Σελίμ Α’ απέναντι των χριστιανών.

Τους τελευταίους μήνες της βασιλείας του Σελίμ Α’ παρατηρήθηκαν επαναστατικές ζυμώσεις στην Πελοπόννησο, σύμφωνα με την είδηση ανώνυμου στρατιώτου, ο οποίος στα 1533 έγραψε ότι οι κάτοικοι 18 κωμοπόλεων της Μάνης είχαν επαναστατήσει εναντίον του πατέρα και του παππού του Σουλεϊμάν. Σε ορισμένες περιπτώσεις είχαν περιορίσει τους Τούρκους στα κάστρα αλλά δεν κατόρθωσαν τίποτε λόγω της απειρίας του αρχηγού τους.

Ενδεχομένως αυτή και άλλες παρόμοιες ειδήσεις να σχετίζεται με την κίνηση του νέου σουλτάνου Σουλεΐμάν Α’ (1520-1566) να αφαιρέσει βίαια τα τιμάρια των Ελλήνων σπαχήδων του τόπου κατά την αρχή της βασιλείας του. Μέχρι τότε οι χριστιανοί σπαχήδες της Ηπείρου και της Πελοποννήσου διατηρούσαν τα τιμάρια τους (για παράδειγμα στα Ιωάννινα μόνο αυτοί κατοικούσαν μέσα στο κάστρο) και υποχρεώνονταν να ακολουθούν τον σουλτάνο στις εκστρατείες του. Αυτό όπως περιγράφηκε και σε παλαιότερη ανάρτηση έγινε από τον Σουλεϊμάν τον «Μεγαλοπρεπή», από την βασιλεία του οποίου και εφεξής η θέση των χριστιανών και εβραίων ραγιάδων στην αυτοκρατορία επιδεινώνεται διαρκώς. Ο νεαρός σουλτάνος, περιγράφεται ως μελαγχολικός και οξύθυμος με επιβλητικό ανάστημα, ξερακιανό πρόσωπο και αετίσια μύτη, και γεμάτος εχθρικά αισθήματα για τους αλλόδοξους πληθυσμούς και ορμητικά σχέδια εναντίον των χριστιανών της Δύσης.

Στα χρόνια του Σουλεϊμάν πιθανόν να έχασε μέρος της περιουσία του και ο Τσερνοτάμπεης ο οποίος πέθανε ειρηνικά στις 15 Μαρτίου του 1531 στην Κόρινθο (Παλαιά Χώρα) αλλά ετάφη στο μοναστήρι των Ταξιαρχών που ανακαίνισε. Ο Ιωάννης Τσερνοτάς γεννήθηκε στην περιοχή των Καλαβρύτων. Είναι άγνωστο αν γεννήθηκε φτωχός χωρικός ή είχε η οικογένειά του ισχύ στην περιοχή. Κατά την παράδοση ανακάλυψε έναν σημαντικό θησαυρό καθώς όργωνε ένα βακουφικό κτήμα της Μονής Αγίου Αθανασίου Φίλιων. Λόγω του όγκου του θησαυρού αναγκάστηκε να τον προσφέρει στον Σουλτάνο και σύμφωνα με χειρόγραφο μονής του Αγ. Ορους ο θησαυρός χρησιμοποιήθηκε για την εκστρατεία του Σελίμ Α’ στην Αίγυπτο. Σημασία έχει ότι ο Τσερνοτάς συμμετείχε τουλάχιστον στην εκστρατεία στην Αίγυπτο σαν χριστιανός σπαχής στον οθωμανικό στρατό. Ο αριθμός των χριστιανών σπαχήδων στην εκστρατεία στην Αίγυπτο ανέρχονταν σε 2,500!

Λέγεται μάλιστα ότι μετά αποτυχημένες προσπάθειες Οθωμανών μπέηδων να σπάσουν τις γραμμές των Μαμελούκων προσφέρθηκαν να το πράξουν οι ίδιοι στην μάχη της Ridaniya (22 Ιανουαρίου 1517). Μάλιστα ο επικεφαλής τους Τσερνοτάμπεης ξεδίπλωσε την πολεμική σημαία του Αγίου Γεωργίου και σε συνδυασμό με την επιτυχημένη προσβολή των Μαμελούκων, προκάλεσε τον φθόνο και την οργή των Οθωμανών. Επίσης σύμφωνα με χειρόγραφο της Μονής Ξηροποτάμου του Αγίου Όρους απόσπασμα του Τσερνοτάμπεη με 40 ιππείς συνέβαλε στην σύλληψη του τελευταίου Μαμελούκου σουλτάνου της Αιγύπτου Τουμάν μπέη του Β’. Είχε προηγηθεί η άγρια λεηλασία του Καΐρου. Ο Τουμάν επηρεασμένος από τους εμίρηδές του εκτέλεσε του Τούρκους απεσταλμένους και δεν δέχθηκε την ειρήνη που του προσέφερ ο σουλτάνος. Στην αντεπίθεση του Τουμάν και σε νέα μάχη στη Γκίζα οι Μαμελούκοι και οι Βεδουίνοι σύμμαχοί τους ηττήθηκαν ξανά. Ο Al-Ashraf Tuman μπέης κατέφυγε σε έναν Βεδουίνο φύλαρχο που είχε ευεργετήσει στο παρελθόν, αλλά αυτός τον πρόδωσε. Ο Σελίμ εξοργισμένος από την δολοφονία των αγγελιοφόρων του και φοβούμενος νέα αντίσταση, τελικά εκτέλεσε τον τελευταίο Μαμελούκο σουλτάνο της Αιγύπτου και κρέμασε το σώμα του για τρεις μέρες σε μια πύλη του Καΐρου.

Για τις στρατιωτικές του υπηρεσίες στην αιγυπτιακή εκστρατεία του Σελίμ Α' ο Ιωάννης Τσερνοτάς χρίστηκε μπέης και απέκτησε τιμάρια γης στην Πελοπόννησο και συγκεκριμένα στα Καλάβρυτα, την Αιγιάλεια, την Μεσσηνία, την Ηλεία και την Κορινθία. Ίδρυσε το χωριό Τσερνωτά (ή Τσορωτά σημ. Λευκάσιο) στην Αχαΐα και τα χωριά Τσορωτά και Φίλια στην Μεσσηνία και ανοικοδόμησε όπως προαναφέρθηκε την Μονή Ταξιαρχών της Βοστίτσας.

Επίσης από τον πύργο που έκτισε αυτός ή ο απόγονός του (Γεώργιος;) σε έναν λόφο της Ηλείας πήρε το όνομά του ο μετέπειτα οικισμός και σήμερα πόλη του Πύργου. Στο χωριό Σκούρα Ηλείας υπάρχει πηγάδι που σύμφωνα με την παράδοση έχει το όνομά του. Φέρεται να έχει χτίσει πολλά κοινοφελή έργα, μεταξύ των οποίων αρκετά σωζόνται μέχρι και σήμερα γεφύρια. Ισως ίδρυσε ή ευεργέτησε και την Μονή Αγίου Γεωργίου στου Φονιά (Φενεό), όπου κατά μία άλλη εκδοχή και ετάφη.

Στο χρονικό του Γαλαξειδίου , αναφέρεται ο Ιωάννης Τσερνοτάμπεης (εγγονός του Τσερνοτάμπεη), ο οποίος, με αφορμή την ναυμαχία της Ναυπάκτου το 1571 πήρε μέρος σε επαναστατική κίνηση κατά των Οθωμανών, στη βόρεια Πελοπόννησο και τη Ρούμελη, με αποτέλεσμα όμως να συλληφθεί και να εξελεπιστεί (γδαρθεί ζωντανός). Έκτοτε η οικογένεια έπεσε σε δυσμένεια και κάποια μέλη της ίσως πέρασαν στα Επτάνησα.

Η πρωτοβουλία της εξέγερσης μετά τη ναυμαχία της Ναυπάκτου στα 1571-2 ανήκει στους Πατρινούς που με επικεφαλής τον μητροπολίτη τους, Παλαιών Πατρών Γερμανό (1561-1572) και πέντε προκρίτους πανηγύρισαν με δοξολογίες και εκδηλώσεις την τουρκική καταστροφή. Ταυτόχρονα ετοιμάζονταν για εξέγερση ερχόμενοι σε επαφές με κατοίκους των γειτονικών μερών του Κορινθιακού. Οι κάτοικοι των ακτών συστηματικά καταδίωκαν και έσφαζαν ανελέητα τους διασωθέντες Οθωμανούς της ναυμαχίας, με τα τουρκικά έγγραφα να αναφέρουν τεράστιες απώλειες ανδρών από τα διασωθέντα πληρώματα ιδιαίτερα εκ μέρους των κατοίκων του Αιτωλικού και της νοτιοδυτικής Ακαρνανίας. Αλλά και σε άλλα μέρη εκδηλώθηκαν γενικευμένες αντιτουρκικές ενέργειες: πυρπολήσεις τζαμιών, απείθεια προς τις οθωμανικές αρχές, ανοικτή ανταρσία και βιαιοπραγίες εναντίον Τούρκων και Εβραίων. Η κατάσταση ξέφυγε από τα χέρια των Τούρκων ειδικά στα ορεινά χωριά της Αχρίδος, του Αργυροκάστρου, της Παραμυθιάς, της Άρτας και της Πρέβεζας, της δυτικής Μακεδονίας και της βορειοδυτικής και νότιας Πελοποννήσου. Ακόμα και σε αστικά κέντρα έγιναν σοβαρές αντιτουρκικές ενέργειες όπως στη Θεσσαλονίκη και τις Σέρρες. Επίσης αναβρασμός και πειρατικές επιδρομές ξέσπασαν παντού στα νησιά και τις ακτές του Αιγαίου. Όπως είναι γνωστό η σταδιακή διάλυση της δυτικής αντιτουρκικής συμμαχίας άφησε έκθετους για μια ακόμα φορά τους χριστιανούς κατοίκους της Ελλάδας στην τουρκική εκδίκηση.

Οι βασικοί συνωμότες στις ακτές του Κορινθιακού ήταν οι πρόκριτοι της Πάτρας Δημήτριος (ανιψιός του μητροπολίτη Γερμανού), Σοφιανός, Σταμάτης και Καραγιάνης με κατοίκους της Βοστίτζας τον ηγούμενο της Μονής Αρχαγγέλου Μιχαήλ Ισαάκ και τον πλούσιο τιμαριούχο της περιοχής Ιωάννη Τσερνοτάμπεη. Το χρονικό του Γαλαξιδίου αναφέρει για τις συνεννοήσεις τους με τους Γαλαξιδιώτες, Λιδωρικιώτες και Βιτρινιτσιώτες. (Κλικ για μεγέθυνση.)

Τελικά μετά την προδοσία κάποιου Βοστιτσάνου, οι 3000 Ρουμελιώτες που ξεκίνησαν κατά των Σαλώνων διαλύθηκαν. Ο Οθωμανός μπέης των Σαλώνων φαινομενικά του συγχώρεσε, αλλά μόλις τους έβαλε στο χέρι τους εκτέλεσε. Τα ίδια συνέβησαν και στην Αχαΐα όλοι οι πρωτεργάτες της εξέγερσης εκτελέσθησαν με βασανιστήρια. Εκατοντάδες αιχμάλωτοι από τα μέρη αυτά αλλά και από το Μυστρά και τη Μονεμβασιά που δεν πρόφτασαν να βρουν καταφύγιο στη Μάνη, στάλθηκαν σιδηροδέσμιοι στην Κωνσταντινούπολη και ανασκολοπίστηκαν.

Στην συνέχεια ακολουθεί το χειρόγραφο της Μονής Διονυσίου του Αγ. Ορους, "Βραχύ Χρονικό" της εποχής από της άλωσης της ΚΠολης από τους Φράγκους ως τον θάνατο του "ευσεβεστάτου άρχοντος κυρ Ιωάννη του Τζερνοτά". Οι πρωτότυπες ημερομηνίες στο χειρόγραφο είναι "από κτίσεως κόσμου" κατά τους μοναχούς της εποχής εκείνης. (Κλικ για μεγέθυνση.)

Πηγές:
- Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, τ. 2 & .3, Απ. Βακαλόπουλος
- Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. 10, Εκδ. Αθηνών, 1974
- Βραχέα Χρονικά, Σπ. Λάμπρου, Μνημεία της Ελληνικής Ιστορίας, Τόμος Α’, Τεύχος 1, Εν Αθήναις 1932
- Χρονικό Ανέκδοτον Γαλαξειδίου, Κ.Σάθα, 1874
- el.wikipedia.org
- en.wikipedia.org